Dama def ñaari fan ca RD Congo di wut volcan — te genn-waxtu ak genn ci ci embouteillage

Autoroute circulateur bu Kinshasa ci 4h30 ci ngoon dafay soppiku ci ab parking bu amul jeexital. Sama taxi bu seyu dafayoo ci diggante ay camion, ay moto, ak ay nit di fabar ay régimes yu banana ci seen bopp, dara du. Chauffeur bi, ab ndaw bu tudd Pascal, rong plotam te duggu ci ab xeex ci français congolais ak ab jaaykat ay carte téléphonique — du ci wàllu réseau, waaye ci li jaaykat bi xalaatoon ne Leopards dinañu daan ci been match ci Africa Cup, te Pascal wax: 'Su Leopards di marquer benn but, dina la jox taxi bii.' Football mooy instrument bu Kinshasa bu gën a yomb ngir wànte. Embouteillage mooy ñaareelu.

République Démocratique du Congo dafayoo ci xol Africa, capitale Kinshasa, ay way-dëkk yu ëpp 100 million. Seen dundal suuf dafay ñeenti yoon ci France, waaye am nañu ci lu ëppul 3.000 km ci ay route pavées. Su ma waxoon ay xarit ca kër ne dina dem RD Congo ngir gis volcan, ay nit yu bari nee nañu: 'Xam nga ne Mount Nyiragongo mujj na feeñ ci 2021, dëgg?' Beneen xibaar bu néew: 'Xam nga ni embouteillage bi Kinshasa di am, dëgg?' Dama doon ci jamon gis.

Kinshasa dafay doon ab dëkk boo dégg gannaaw boo gis. Ci 5h30 subë, radio bu voisin bi di tàmblee di xare rumba congolaise — groove boobu bu ndawwu, bu du mën tëj, buy def ay hiplife west-africain ak ay salsa cubaine ñoom ñaar duñu doon. Ci 9h, ay caax yu marché bi tàmblee di sonal ni ab orchestre bu amul chef — ay jaaykat yu jën, ay jaaykat ay chargeurs téléphone yu njëkk, ay costumes yu juroom ñaare, ay ganaar yu dund, ñëpp di xeex seen dund ci frequency bi. Ci 12h, ferry bu Congo mu ngi bët — ab note bu suufe lool ba di sonneel ci seen dënn. Ci 6h ca ngoon, chœur bu église di tàmblee répéter — Congo dafay doon réew mu francophone mu mag mu àdduna te benn la ci réew yi gën a fervent ci catholicisme. Ci 9h ca guddi, ay commentaire yu football di bët ci ab palam bu ubi bu bar — turu Chancel Mbemba di dox ni ay tambours africains. Dama def ñaari fan ci dëkk bii te dama amul seen boppam.

Yoon bi dem ci penku ci Kinshasa lu mu ngi ay test de patience. Ñeeti téeméeri kilomètres mëna am ci 8 ba 12 waxtu — bu ngelaw, bu ay bëy yi di daw ci autoroute, bu probabilité bu camion huile di gàcc. Dama lekk ab sachet bu ay banane plantain — wow ci bitim, seey ci biir, ñu ko dolli ay sel ak poivre — te yoon bi du ko sellal. Waaye ndànk dama tàmblee gis ab dara: ci been buntu dëkk, am na terrainde bu ndaw bu ñëkk, te ci been terrainde bu ñëkk, ay xale yu téén di daw balon — ñaari ci ay bouteille biberon, ñaari ci ay mbubb yu def balon, ci ay waxtu yu mag ab balon bu dëgg bu deram naqari. Lu been terrainde bu ñëkk dafay doon ab World Cup bu ndaw. 'Ay tribune' dafay doon ay seau renversé. Arbitre bi dafay doon ab bëy buy jaar.

Parc National de Virunga dafayoo ci bëccëg Goma. Dugg ci parc bi dafay soxla ab ranger armé ngir force — du ci ay attaque de animal, waaye ci li région bii mujj na ci ay conflit armé ci ayat yi. Ranger bi dafay doon ab ndaw ci juboom tollu 30 at, tudd Emmanuel. Ci loxoom bu ndeyjoor, ab scar bu mag — '2008, ab chimpanzé. Du attaque — dafa jàpp ci garab te tàcci ci sama kanam.' Wax na blague bii te smile. Mu def na ëpp 120 patrol anti-braconnage, te wax na ne, ci biir volcan, ay braconnier dafay gën a dangereux.

Yoonu jéegu Mount Nyiragongo dafay tàmblee ci 1.989 mètres ci kawu géej, ci forêt tropicale. Ñaari waxtu yi njëkk: ngelaw mu tàng ak ay moisture, ay tànk ñu dolli ay suufe. Ndimbal bu ñaw bi soppiku ci ay bant yu rëy, ci ay fern, ci ay moss yu sawaré, te noonu — noonu ay wert yi di dem. Ci kaw 3.000 mètres, suuf bi soppiku ci ay xeeru volcanique yu ñuul. Lu been foot dafay cruncher, ni dox ci ay biscuit yu laax. Tàngoor bi wàcc ci 30° ba 8°. Guide bi wax: 'Tey danga xam lanu ma la wax ndax indi ab manteau bu ëpp.'

7h30 njolloor. Dama taxaw ci rim bu cratère bi. Lac de lave bu actif bi ci àdduna dafay wẽndelu ci ñaari téeméeri mètres ci suuf — du xonq, waaye ab melo bu amul tur, ay organes internes yu jant, deretam àdduna gi feeñ ci ngelaw. Amul guardrail. Amul leeraan bu ñu def. Leeraan bu leen mooy lac boobu buy wẽndelu bu xeer bu seey. Ngelaw bi dafay jëm ci kaw ca cratère bi, indi ay sulfure ak ab ronron bu suufe — du vraiment sonal, gën na doon ay vibration bu nga dégg ci say yax. Sama compagnon bu yéeg — ab etudiant ci Goma — tàcc ci ab xeer ca edge bi te wax dara ci fukki minute. Noonu la wax ab baat ci Lingala. Emmanuel firndeel: 'Wax na — ci sama xale mi ngi xalaatoon ne volcani dafay doon ay léeb, ñu ko def ci ay téere. Tey, duma ko xam.'

Ci yoon bi dellu, sama tànk dafay daw. Du ci ragal — créatine ak fatigue. Ay leeraan yu sawaré yu Goma dafuy leeral ci suuf, Dex Congo ab ruban bu ñuul ci guddi. Ab ndaw bu góor xëcc ci sama boot hiking te wax ci français: 'Tu es allé au volcan?' Dama tàggu boppam. Mu ma jox ab pouce en l'air te daw. Ay terrainde football Goma ñu ko def ci ay cendre volcanique — balon bi dafay daw ci ab hauteur bu ñàkk ci dëgg, ay rotation di refuser ay physique standard. Waaye ay xale fi dañu ko dindi. Ci RD Congo, danga mel ni doo ajuster ci ay bounce bu du topp ay lois yu attendu — bu football, bu embouteillage, mbaa ab volcan bu am ay temper.

Dellu Kinshasa, ab taw bu subë doon daw. Taxi bu Pascal andoo ca autoroute circulateur bi — mbaa ci benn bu mel ni ko. Radio bi doon xare rumba; mu di woy, di dox ay doomi loxo ci volant bi. Damay laaj su xalaaton ne Leopards dina mën marquer. Mu smile: 'Ci Congo, optimisme dafay doon ab teknik de survie — important ni xam ni nuy marchander.' Ci bitim palan bi, dama gis ab ndaw bu góor bu am ab balon ci ay tànk, ndoxu taw di natte ci, di jàpp leeraan. Radio bu Pascal soppiku ci rumba ba ci commentaire match — Chancel Mbemba marquer na beneen. Mu rong plotam te xare ci ab étranger ci trottoir. Kenn xamul li mu wax. Waaye ñëpp smile nañu.