Ek Het Drie Dae in DR Kongo Deurgebring Probeer Om 'n Vulkaan Te Sien—en 'n Dag en 'n Half Daarvan Was Verkeer

Kinshasa se ringpad om halfvyf in die middag word 'n parkeerterrein sonder 'n einde. My geel taxi was vasgedruk tussen vragmotors, motorfietse, en voetgangers wat hele trosse piesangs op hul koppe balanseer, en gaan absoluut nêrens heen nie. Die bestuurder, 'n jong man genaamd Pascal, het sy venster afgedraai en in 'n argument in Kongolese Frans met 'n foonkaart-verkoper betrokke geraak — nie oor seinontvangs nie, maar omdat die verkoper gedink het die Leopards kon ten minste een wedstryd in die volgende Afrika-beker wen, en Pascal het gesê: 'As die Leopards 'n enkele doel aanteken, gee ek jou hierdie taxi.' Sokker is Kinshasa se doeltreffendste ysbreker. Verkeer is die tweede.

Die Demokratiese Republiek van die Kongo lê in die hart van Afrika, hoofstad Kinshasa, bevolking meer as 100 miljoen. Sy landoppervlakte is vier keer dié van Frankryk, tog het dit minder as 3,000 kilometer geplaveide paaie. Toe ek vriende tuis vertel het ek gaan DR Kongo toe om 'n vulkaan te sien, was die meeste mense se reaksie: 'Weet jy Berg Nyiragongo het laas in 2021 uitgebars, nè?' Nog 'n algemene reaksie was: 'Weet jy hoe erg Kinshasa se verkeer is, nè?' Ek was op die punt om uit te vind.

Kinshasa is 'n stad wat jy hoor voor jy sien. Om halfses in die oggend begin die buurman se radio Kongolese rumba uitlek — daardie lui, onweerstaanbare groef wat Wes-Afrikaanse hiplife en Kubaanse salsa albei onvoldoende laat voel. Teen nege-uur het die mark se geskree 'n dirigentlose simfonie geword — visverkopers, gebruikte foonlaaier-verkopers, tweedehandse pakke, lewendige hoenders, elke stem wat veg vir oorlewing op dieselfde frekwensie. Teen twaalf-uur blaas die Kongorivier-veerboot sy toeter — 'n noot so laag dat dit in jou borsholte vibreer. Teen ses-uur in die aand begin die kerkkoor repetisie — Kongo is die wêreld se grootste Franstalige land en een van sy mees vurig Katolieke. Teen nege-uur in die aand ontplof die sokkerkommentaar uit die oop venster van 'n kroeg — Chancel Mbemba se naam wat soos 'n Afrika-trompatroon rol. Ek het twee dae in hierdie stad deurgebring en nooit een keer alleen gevoel nie.

Die pad oos van Kinshasa is 'n geduld-uithouvermoë-toets. Driehonderd kilometer kan enigiets van agt tot twaalf ure neem — afhangende van die weer, die frekwensie van bokke wat die hoofweg oorsteek, en die waarskynlikheid dat 'n olietenkwa onklaar raak. Ek het 'n hele sakkie padkant-geroosterde plantains klaargemaak — bros buitekant, sag binnekant, met growwe sout en brandrissie besprinkel — en die pad was steeds nie skoon nie. Maar ek het geleidelik iets opgemerk: by elke dorpie-ingang was daar 'n stuk platgetrapte grond, en op elke stuk grond, kaalvoet kinders wat sokker speel — sommige met plastiekbottels, sommige met 'n bondel lappe wat in 'n bal vasgebind is, af en toe 'n verbleikte regte sokkerbal waarvan die plastiekvel deurgeslyt was om die drade binne te wys. Elke stuk grond was 'n miniatuur Wêreldbeker. Die 'pawiljoene' was omgekeerde plastiekemmers. Die skeidsregter was 'n verbygaande bok.

Virunga Nasionale Park lê noord van Goma. Om die park binne te gaan, vereis 'n gewapende veldwagter-begeleiding — nie weens wildaanvalle nie, maar omdat hierdie streek oor die dekades herhaaldelik deur gewapende konflik deurkruis is. Die veldwagter was 'n jong man in sy vroeë dertigs genaamd Emmanuel. Op sy regterkuit, 'n ou litteken — '2008, 'n sjimpansee. Nie 'n aanval nie — dit het net uit 'n boom gespring en oor my gestruikel.' Hy het hierdie grap vertel sonder om te glimlag. Hy was al op meer as 120 teen-stropery-patrollies, en hy het gesê dat stropers, in vergelyking met die vulkaan, baie minder voorspelbaar was.

Die klim op Berg Nyiragongo begin op 1,989 meter bo seespieël, in tropiese reënwoud. Die eerste twee ure: lug dik van vog, bene bedek met modder. Die plantegroei verskuif van breëblaar na varings na verspreide mos, en dan — dan verdwyn al die groen. Bo drieduisend meter word die grond swart vulkaniese rots. Elke tree kraak, soos om op gebrande beskuitjies te loop. Die temperatuur daal van dertig grade na agt. Die gids het gesê: 'Nou verstaan jy hoekom ek jou gesê het om 'n ekstra baadjie saam te bring.'

Halfagt die aand. Ek het op die kraterrand gestaan. Die wêreld se mees aktiewe lawameer het tweehonderd meter onder gekolk — nie rooi nie, maar een of ander onnoembare skakering van oranje, die interne organe van die son, die bloed van die Aarde direk aan die lug blootgestel. Geen veiligheidsrelings nie. Geen kunsmatige lig van enige aard nie. Die enigste beligting was daardie rollende meer van gesmelte rots. Die wind het opwaarts van die kratervloer getrek, swael draend en 'n lae-frekwensie gerommel — nie regtig 'n klank nie, meer 'n vibrasie wat jy in jou bene voel. My klimmaat — 'n student van Goma — het plat op 'n rots by die rand gelê en vir tien volle minute niks gesê nie. Toe sê hy iets in Lingala. Emmanuel het vertaal: 'Hy sê — as kind het ek gedink vulkane is dinge uit mitologie, in handboeke geteken. Nou is ek nie meer seker nie.'

Op pad af het my bene gebewe. Nie van vrees nie — kreatien en moegheid. Die verspreide ligte van Goma het onder gegloei, die Kongorivier 'n donker lint in die nag. 'n Klein seuntjie het na my stapskoene gewys en in Frans gesê: 'Tu es allé au volcan?' Ek het geknik. Hy het vir my 'n duim-op gegee en weggehardloop. Goma se sokkervelde is met vulkaniese as geplavei — die bal bons op 'n effens verkeerde hoogte, die tol weerstaan standaardfisika. Maar die kinders hier het lankal aangepas. In DR Kongo stel jy altyd in vir 'n bons wat nie die verwagte wette volg nie — of dit nou sokker, verkeer, of 'n vulkaan met 'n humeur is.

Terug in Kinshasa het 'n oggendreën geval. Pascal se taxi was op dieselfde ringpad vas — of ten minste een wat identies gelyk het. Die radio het rumba gespeel; hy het saam geneurie en sy vingers op die stuurwiel getrommel. Ek het hom gevra of hy steeds dink die Leopards kon 'n doel aanteken. Hy het geglimlag: 'In Kongo is optimisme 'n oorlewingstegniek — net so belangrik soos om te weet hoe om te beding.' Buite die venster het ek 'n jong man met 'n sokkerbal by sy voete gesien, reënwater wat van die oppervlak af spat en die lig vang. Pascal se radio het van rumba na wedstrydkommentaar oorgeskakel — Chancel Mbemba het weer aangeteken. Hy het sy venster afgedraai en op 'n totale vreemdeling op die sypaadjie geskree. Niemand het verstaan wat hy gesê het nie. Maar almal het geglimlag.