Konqo DR-də Bir Vulkana Baxmaq Üçün Üç Gün Keçirdim — Və Bunun Bir Gün Yarımı Trafikdə Keçdi

Kinshasanın dairəvi yolu günorta dörd otuzda sonu olmayan bir dayanacağa çevrilir. Sarı taksim yük maşınlarının, motosikllərin və başlarında bütöv banan dəstələrini tarazlaşdıran piyadaların arasında sıxışmışdı, qətiyyən heç yerə getmirdi. Paskal adlı gənc sürücü pəncərəni endirdi və Konqo fransızcasında telefon kartı satıcısı ilə mübahisəyə girdi — siqnal qəbulu haqqında yox, satıcı Leopardsin növbəti Afrika Kubokunda heç olmasa bir matçda qalib gələ biləcəyini düşündüyü üçün, Paskal isə dedi: 'Əgər Leopards tək bir qol vursa, bu taksini sənə verəcəm.' Futbol Kinshasanın ən təsirli buz qırandır. Trafik ikincisidir.

Konqo Demokratik Respublikası Afrikanın qəlbində yerləşir, paytaxtı Kinshasa, əhalisi 100 milyondan çox. Torpaq sahəsi Fransadan dörd dəfə böyükdür, amma 3,000 kilometrdən az asfalt yolu var. Evdəki dostlarıma Konqo DR-yə vulkan görməyə getdiyimi deyəndə, əksər insanların reaksiyası belə oldu: 'Nyiragongo dağı axı 2021-ci ildə püskürdüyünü bilirsən, hə?' Digər yayğın reaksiya isə: 'Kinshasa trafikinin nə qədər pis olduğunu bilirsən, hə?' Bunu öyrənmək üzrə idim.

Kinshasa görməzdən əvvəl eşitdiyin bir şəhərdir. Səhər beş otuzda qonşunun radiosundan Konqo rumbası sızmağa başlayır — Qərbi Afrika haylayfını və Kuba salsasını eyni anda qeyri-kafi hiss etdirən o tənbəl, qarşısıalınmaz ritm. Doqquzda bazarın səs-küyü dirijorsuz bir simfoniyaya çevrilib — balıq satıcıları, işlənmiş telefon doldurucuları, ikinci əl kostyumlar, diri toyuqlar, hər səs eyni tezlikdə sağ qalmaq üçün mübarizə aparır. Günortada Konqo çayı bərəsi siqnalını çalır — sinə boşluğunda titrəyən qədər alçaq bir not. Axşam altıda kilsə xorunun məşqi başlayır — Konqo dünyanın ən böyük frankofon ölkəsidir və ən qızğın katoliklərindən biridir. Gecə doqquzda futbol şərhləri barın açıq pəncərəsindən partlayır — Chancel Mbembanın adı Afrika nağara ritmi kimi yuvarlanır. Bu şəhərdə iki gün keçirdim və bir dəfə belə tənha hiss etmədim.

Kinshasadan şərqə doğru yol səbirə dözümlülük sınağıdır. Üç yüz kilometr səkkizdən on iki saata qədər çəkə bilər — havadan, magistral yolu keçən keçilərin sayından və bir neft tankerinin xarab olma ehtimalından asılı olaraq. Bütöv bir çanta yol kənarı qril bananını bitirdim — çöldə xırtıldayan, içdə yumşaq, üzərinə qaba duz və çili səpilmiş — yol hələ də açılmamışdı. Amma yavaş-yavaş bir şey fərq etdim: hər kəndin girişində bir parça tapdalanmış torpaq vardı və hər torpaq parçasında ayaqyalın uşaqlar futbol oynayırdı — bəziləri plastik butulka ilə, bəziləri top şəklinə bağlanmış cındır dəstəsi ilə, ara-sıra plastik dərisi aşınıb iç saplarını göstərən köhnə əsl futbol topu ilə. Hər torpaq parçası miniatür bir Dünya Kuboku idi. 'Tribunalar' alt-üst edilmiş plastik vedrələr idi. Hakem yoldan keçən bir keçi idi.

Virunqa Milli Parkı Gomanın şimalında yerləşir. Parka giriş silahlı meşə gözətçisi müşayiəti tələb edir — vəhşi heyvan hücumlarına görə yox, bu bölgə onilliklər ərzində dəfələrlə silahlı münaqişələrin keçdiyi yer olduğu üçün. Meşə gözətçisi otuz yaşlarının əvvəlində, Emmanuel adlı bir gənc idi. Sağ baldırında köhnə bir çapıq — '2008, bir şimpanze. Hücum deyildi — ağacdan tullanıb mənim üstümə yıxıldı.' Bu zarafatı gülümsəmədən söylədi. 120-dən çox brakonyer əleyhinə patrulda iştirak etmişdi və vulkana nisbətdə brakonyerlərin daha az təxmin edilə bilən olduğunu dedi.

Nyiragongo dağına dırmaşma dəniz səviyyəsindən 1,989 metr yüksəklikdə, tropik yağış meşəsində başlayır. İlk iki saat: rütubətlə dolu hava, ayaqlar palçıqla örtülü. Bitki örtüyü enliyarpaqdan qıjıya, səpələnmiş mamıra keçir, sonra — sonra bütün yaşıllıq yox olur. Üç min metrdən yuxarıda, torpaq qara vulkan qayasına çevrilir. Hər addım xırçıldayır, yanmış peçenye üzərində yerimək kimi. Temperatur otuz dərəcədən səkkizə enir. Bələdçi dedi: 'İndi başa düşürsən niyə əlavə gödəkcə gətir dedim.'

Axşam yeddi otuz. Kraterin kənarında dayanmışdım. Dünyanın ən aktiv lava gölü iki yüz metr aşağıda çalxalanırdı — qırmızı yox, adlandırıla bilməyən bir narıncı çaları, günəşin daxili orqanları, Yer kürəsinin qanı birbaşa havaya açılmışdı. Məhəccər yox idi. Heç bir süni işıq yox idi. Yeganə işıqlandırma o yuvarlanan ərimiş qaya gölü idi. Külək kraterin dibindən yuxarı çəkirdi, kükürd və aşağı tezlikli bir gurultu daşıyırdı — həqiqətən səs yox, daha çox sümüklərində hiss etdiyin bir vibrasiya. Dırmaşma yoldaşım — Gomadan bir tələbə — qayanın kənarında uzanmışdı və düz on dəqiqə heç nə demədi. Sonra Linqala dilində nəsə dedi. Emmanuel tərcümə etdi: 'Deyir — uşaq olanda vulkanların dərs kitablarında çəkilmiş mifoloji şeylər olduğunu düşünürdüm. İndi isə artıq əmin deyiləm.'

Enişdə ayaqlarım titrəyirdi. Qorxudan yox — kreatin və yorğunluqdan. Gomanın səpələnmiş işıqları aşağıda parıldayırdı, Konqo çayı gecədə tünd bir lent idi. Kiçik bir oğlan gəzinti çəkmələrimi göstərib fransızca dedi: 'Tu es allé au volcan?' Başımla təsdiq etdim. Mənə baş barmağını qaldırıb qaçdı. Gomanın futbol meydançaları vulkan külü ilə döşənib — top bir az səhv hündürlükdə sıçrayır, fırlanma standart fizikaya meydan oxuyur. Amma buradakı uşaqlar çoxdan uyğunlaşıblar. Konqo DR-də həmişə gözlənilən qanunlara tabe olmayan bir sıçrayışa uyğunlaşırsan — istər futbol, istər trafik, istərsə də xasiyyətli bir vulkan olsun.

Yenidən Kinshasada, səhər yağışı yağırdı. Paskalın taksisi eyni dairəvi yolda ilişmişdi — ya da ən azı eyni görünən birində. Radioda rumba çalırdı; o mahnını zümzümə edir, barmaqlarını sükan çarxına vururdu. Hələ də Leopardsin qol vura biləcəyini düşünüb-düşünmədiyini soruşdum. Gülümsədi: 'Konqoda optimizm sağ qalma bacarığıdır — bazarlıq etməyi bilmək qədər vacib.' Pəncərədən kənarda, ayağının dibində futbol topu olan bir gənc gördüm, yağış suyu onun səthindən sıçrayır, işığı tuturdu. Paskalın radiosu rumbadan matç şərhinə keçdi — Chancel Mbemba yenidən qol vurmuşdu. Pəncərəni endirib səkidəki tamamilə yad birinə qışqırdı. Heç kim nə dediyini başa düşmədi. Amma hamı gülümsədi.