🇨🇩 DR Congo · Kpɔtawo

Mezã Ŋkeke Etɔ̃ Le DR Congo Me Le Dzobato Dim—Eye Ŋkeke Ðeka Kple Afã Le Emenye Mɔ̃dodo

Du → Tɔsisi → Avegbeme → Dzobato tame

Kinshasa ƒe mɔ̃ gã si ƒo xlã du la le ɣetrɔ ga 4:30 me la wòzua ʋudzraɖoƒe si me tsonu mele o. Nye taksii si le ɣi la nɔ ʋuwo, okekeawo, kpakple afɔzɔlawo siwo tsɔa akɔɖuhawo katã ɖoa ta dzi la dome akpa, womele yiyim afi aɖeke o. Taksidzatɔ, ɖekakpui si ŋkɔe nye Pascal, la ʋu eƒe fesre eye wòdze nyahehe aɖe gɔme kple telefon kadi dzrala le Congo Fransegbe me—menye dzesi xɔxɔ tae o, ke boŋ elabena dzrala la bui be Leopards ate ŋu aɖu aɖabaƒoƒo ɖeka hã le Africa Cup si gbɔna me, eye Pascal gblɔ be: 'Ne Leopards la te go ɖeka hã la, matsɔ taksii sia na wò.' Bɔlu nye Kinshasa ƒe icebreaker si wɔa dɔ nyuie wu. Mɔ̃dodo nye evelia.

Democratic Republic of the Congo le Afrika ƒe dzi me, eƒe fiadu nye Kinshasa, ame xexlẽme wu miliɔn 100. Eƒe anyigba ƒe lolome nye France tɔ zi ene, gake eƒe mɔ̃ siwo wokpe ɖo la mede kilometa 3,000 kura o. Esi megblɔ na xɔ̃nyewo le aƒe me be meyi DR Congo be mada dzobato kpɔ la, ame geɖe ƒe ŋuɖonya nye: 'Ènyae be Mount Nyiragongo ʋu nya le ƒe 2021 me, alo?' Ame bubuwo ƒe ŋuɖonya si wogblɔna zi geɖe nye: 'Ènyae be ale si Kinshasa ƒe mɔ̃dodo le sesẽ, alo?' Mele kpɔ ge.

DR Congo - Virunga National Park
DR Congo · Virunga National Park

Kinshasa nye du si nèsena hafi kpɔnɛ. Le ŋdi ga 5:30 me la, aƒelika si le gbɔnye ƒe radio dzea Congo rumba ɖim—ʋiʋi kuviatɔ maya ma si na West Africa hiplife kple Cuba salsa siaa ɖoa gblẽ. Ha fiɛnyenye la, asime ƒe ɣlidodo zu hadzidzi si me tatɔ mele o—tɔsisi dzralawo, telefon tsakaa dzralawo, awudziwui siwo wozã kpɔ, kɔklo gbagbewo, gbe ɖesiaɖe le agbe ta wɔm le gbeɖiɖi ɖeka ma dzi. Le ŋdɔ ga 12 me la, Congo River tɔdziʋu ƒoa eƒe dzesi—gbeɖiɖi si nye goglo ale gbegbe be èsea le wò akɔta me ʋaʋam. Le ɣetrɔ ga 6 me la, sɔlemeha la dzea gɔme srɔ̃a ha—Congo nye dukɔ si me Fransegbe le wu le xexeame eye wònye dukɔ siwo le Katolikotɔ sesẽe la dometɔ ɖeka. Le zã ga 9 me la, bɔlu nya gblɔgblɔ dze go tso bar aɖe ƒe fesre si le ʋuʋum—Chancel Mbemba ƒe ŋkɔ le mlomlo abe Afrika ʋuƒoƒo ene. Mezã ŋkeke eve le du sia me eye nyeme kpɔ ɖe koɖoɖo kura o.

Mɔ̃ si tso Kinshasa yi ɣedzeƒe la nye dzigbɔgidi dodokpɔ. Kilometa alafa etɔ̃ ate ŋu axɔ gaƒoƒo enyi va ɖo wuieve—le yame ƒe nɔnɔme, gbɔ̃ siwo toa mɔ̃ gã la dzi zi geɖe ta, kple dzesi be amisi tɔdziʋu aɖe agblẽ. Meɖu kotoku aɖe me plantain siwo woto le ablɔ la katã—le gotagome, le eme faa, wokɔ dze kple ke sesẽ aɖe—eye mɔ̃ la mekɔ hã o. Gake megodzoe mekpɔ nane: le kɔƒe ɖesiaɖe ƒe mɔnu la, anyigba ƒoƒo aɖe nɔ afi ma, eye le anyigba ƒoƒo ɖesiaɖe dzi la, ɖeviwo le bɔlu ƒom afɔdada—aɖewo zãa dzogoe gobawo, aɖewo zãa avu kakɛ siwo wobla ɖoɖo wɔ bɔlu, ɣeaɖewoɣi bɔlu ŋutɔŋutɔ xoxo si ƒe lãgbalẽ kpa ale gbegbe be ka siwo le eme la dze go. Anyigba ƒoƒo ɖesiaɖe nye Xexeame Katã Cup sue aɖe. 'Nɔƒewo' nye dzogoe tsiɖi siwo wotrɔ. 'Dzɔla' nye gbɔ̃ si le yiyim le afi ma to.

Virunga National Park la le Goma ƒe dziehe. Geɖe park la me hiãa be tuta dzikpɔla nakpe ɖe ŋuwò—menye gbemelãwo tae o, ke boŋ elabena nutoa me nye avuwɔwɔ ƒe mɔzɔzɔ le ƒe geɖe me. Dzikpɔla la nye ɖekakpui si xɔ ƒe blaetɔ̃ ƒe gɔmedzedze si ŋkɔe nye Emmanuel. Le eƒe afɔkɔ ɖusime la, abikɔ xoxo aɖe le—'Ƒe 2008, akpoe. Menye dzedze o—edze le ati dzi eye wòkli ɖe ŋunye.' Egblɔ fefenya sia alɔdzedze manɔmee. Eyi patrol 120 wu tsɔ ɖe adelawo ƒe nuwɔna nu, eye wògblɔ be ne wotsɔ adelawo sɔ kple dzobato la, adelawo meɖena dzesi tututu o.

DR Congo - Congo River
DR Congo · Congo River

Yiyi le Mount Nyiragongo dzi dzegɔme le meta 1,989 le atsiaƒu tame, le tropik avegbeme me. Gaƒoƒo eve gbãtɔ: ya si me tsi yɔ fũ, afɔwo katã me ba. Amagbewo trɔ tso gba gãwo me yi ɖe ferns me yi ɖe moss siwo kakaka ɖi gome, eye emegbe—gbeɖe gbagbewo katã bu. Le meta akpe etɔ̃ tame la, anyigbaa trɔ zu dzobato kpe yibɔ. Afɔɖeɖe ɖesiaɖe ɖia gbe abe ale si nèzɔna le abolo siwo la ene. Dzoxɔxɔa dze tso 30 va yi ɖe 8. Mɔfiala la gblɔ be: 'Fifia èse gɔme be nu tae megblɔ na wò be nàtsɔ awudziwui bubu vɛ.'

Le zã ga 7:30 me. Metɔ ɖe dzobato ƒe nutata la dzi. Xexeame ƒe dzobato tame si le nu wɔm wu la le metrɔ alafa eve le go—menye dzĩe o, ke boŋ amadede aɖe si me ŋkɔ mele o, ɣe ƒe ɖomedɔwɔnuwo, anyigba ƒe ʋu si woɖe go le ya me tẽ. Kpɔkpɔti aɖeke mele afi ma o. Kpo si woyra la mele afi ma kura o. Keklẽ ɖeka si nɔ afi ma la nye kpe zrɔ̃ la ma ƒe tame si le mlomlom. Ya la do tso dzobato ƒe anyigba gome, tsɔa dzodzro vɛ kple ɣli goglo aɖe—menye gbeɖiɖi tututu o, ʋaʋa si nèsena le wò ƒuwo me boŋ. Nye dziyiyi hati—sukuvi aɖe tso Goma—mlɔ le kpe aɖe dzi le nutata la to eye megblɔ nane hã le miniti ewo blibo o. Emegbe egblɔ nya aɖe le Lingala me. Emmanuel gɔme ɖee: 'Egblɔ be—nye ɖevi la mebui be dzobatoawo nye nu siwo tso xoxoawo me, siwo wota ɖe agbalẽ me. Fifia nyemegale kakaaka o.'

Le didime la, nye afɔwo le ʋaʋam. Menye vɔvɔ̃ tae o—ŋutilãmegbegblẽ kple ɖeɖitee. Goma ƒe akaɖi siwo kakaka ɖi la nɔ klẽm le go, Congo River la nye ka yibɔ le zã me. Ŋutsuvi aɖe fia nye afɔkpasawo dzi eye wògblɔ le Fransegbe me be: 'Tu es allé au volcan?' Meƒe ta ʋu ɖe asi. Eɖe eƒe asi gã la fiam eye wòƒu du. Goma ƒe bɔluƒoƒewo wotsɔ dzobato afi kpe ɖo—bɔlu la lea dzime le kɔkɔme si metɔ o aɖe me, ale si wòtrɔna la tsi tre ɖe fizik sesẽwo nu. Gake nutoa me ɖeviwo srɔ̃ nu le eme tso ɣeyiɣi didi aɖe. Le DR Congo la, èɖea ɖokuiwò ɖe dzimedzedze si mele seawo dzi wɔwɔm o la nu ɣe sia ɣi—edanye bɔlu, mɔ̃dodo, alo dzobato si kpɔa dziku o.

DR Congo - Kinshasa
DR Congo · Kinshasa

Trɔ yi Kinshasa, tsi aɖe le dzadzam le ŋdi me. Pascal ƒe taksii la nɔ mɔ̃ gã ɖeka ma ke dzi—alo esi ɖi edzi. Radio la nɔ rumba ƒom; enɔ ha dum, eye wòle eƒe asibidɛwo liam ɖe taksidɔwɔnu la dzi. Mebiae be egakpɔa bubua be Leopards la ate go aɖa. Edo alɔdzedze: 'Le Congo la, mɔkpɔkpɔ nye agbenɔnɔ ƒe aɖaŋu—ele vevie abe ale si wòate ŋu adiɖoe ene.' Le fesre la godo la, mekpɔ ɖekakpui aɖe si to bɔlu le eƒe afɔ gbɔ, tsi ƒe tsi le klitsu ɖem tso edzi, eye wòle keklẽ lem. Pascal ƒe radio trɔ tso rumba yi aɖabaƒoƒo nya gblɔgblɔ—Chancel Mbemba gado go ake. Eʋu eƒe fesre eye wòdo ɣli na amedzro aɖe si nɔ ablɔ dzome la. Ame aɖeke mese nu si wògblɔ o. Gake amesiame do alɔdzedze.

Discover more countries

Travel stories from other countries

← View all stories · Country travel guide