ผมใช้เวลาสามวันในดีอาร์คองโกเพื่อดูภูเขาไฟ—และหนึ่งวันครึ่งในนั้นคือรถติด

ถนนวงแหวนของกินชาซา (Kinshasa) ตอนบ่ายสี่โมงครึ่งกลายเป็นลานจอดรถที่ไม่มีที่สิ้นสุด แท็กซี่สีเหลืองของผมถูกบีบอยู่ระหว่างรถบรรทุก มอเตอร์ไซค์ และคนเดินถนนที่แบกเครือกล้วยทั้งเครือบนหัว ไม่เคลื่อนที่ไปไหนเลย คนขับ เด็กหนุ่มชื่อ Pascal เปิดกระจกหน้าต่างแล้วเริ่มโต้เถียงกับคนขายบัตรโทรศัพท์เป็นภาษาฝรั่งเศสแบบคองโก — ไม่ใช่เรื่องสัญญาณโทรศัพท์ แต่เพราะคนขายคิดว่า Leopards น่าจะชนะได้อย่างน้อยหนึ่งนัดใน Africa Cup ครั้งหน้า และ Pascal พูดว่า: 'ถ้า Leopards ยิงประตูได้แม้แต่ลูกเดียว ผมจะยกแท็กซี่คันนี้ให้คุณ' ฟุตบอลคือเครื่องทลายกำแพงที่มีประสิทธิภาพที่สุดของกินชาซา รถติดคืออันดับที่สอง

สาธารณรัฐประชาธิปไตยคองโกตั้งอยู่ในใจกลางของแอฟริกา เมืองหลวงคือกินชาซา ประชากรมากกว่า 100 ล้านคน พื้นที่แผ่นดินเป็นสี่เท่าของฝรั่งเศส แต่มีถนนลาดยางน้อยกว่า 3,000 กิโลเมตร เมื่อผมบอกเพื่อนที่บ้านว่าผมจะไปดีอาร์คองโกเพื่อดูภูเขาไฟ ปฏิกิริยาของคนส่วนใหญ่คือ: 'คุณก็รู้ใช่ไหมว่า Mount Nyiragongo เพิ่งปะทุไปในปี 2021?' อีกปฏิกิริยาหนึ่งที่พบบ่อยคือ: 'คุณก็รู้ใช่ไหมว่ารถติดที่กินชาซาแย่แค่ไหน?' ผมกำลังจะค้นพบคำตอบ

กินชาซาเป็นเมืองที่คุณได้ยินก่อนที่จะเห็น ตอนตีห้าครึ่ง วิทยุของเพื่อนบ้านเริ่มรั่วเสียง Congolese rumba — กรู๊ฟที่ขี้เกียจและน่าหลงใหลที่ทำให้ hiplife ของแอฟริกาตะวันตกและซัลซาของคิวบาต่างก็รู้สึกว่าไม่พอ เมื่อถึงเก้าโมง เสียงตะโกนของตลาดกลายเป็นซิมโฟนีที่ไม่มีวาทยากร — คนขายปลา คนขายที่ชาร์จโทรศัพท์มือสอง ชุดสูทมือสอง ไก่เป็น ๆ ทุกเสียงต่อสู้เพื่อความอยู่รอดบนความถี่เดียวกัน ตอนเที่ยง เรือเฟอร์รี่แม่น้ำคองโกเป่าแตร — เสียงต่ำจนสั่นสะเทือนในช่องอกของคุณ ตอนหกโมงเย็น คณะนักร้องประสานเสียงของโบสถ์เริ่มซ้อม — คองโกเป็นประเทศที่พูดภาษาฝรั่งเศสใหญ่ที่สุดในโลกและเป็นหนึ่งในประเทศที่ศรัทธาคาทอลิกแรงกล้าที่สุด ตอนสามทุ่ม เสียงบรรยายฟุตบอลระเบิดออกมาจากหน้าต่างบาร์ที่เปิดอยู่ — ชื่อของ Chancel Mbemba กระทบเป็นจังหวะเหมือนกลองแอฟริกัน ผมใช้เวลาสองวันในเมืองนี้และไม่เคยรู้สึกโดดเดี่ยวเลยแม้แต่ครั้งเดียว

ถนนจากกินชาซาไปทางตะวันออกคือบททดสอบความอดทน สามร้อยกิโลเมตรอาจใช้เวลาแปดถึงสิบสองชั่วโมง — ขึ้นอยู่กับสภาพอากาศ ความถี่ของแพะที่ข้ามทางหลวง และความน่าจะเป็นที่รถบรรทุกน้ำมันจะเสีย ผมกินกล้าย่างริมทางหมดทั้งถุง — กรอบนอกนุ่มใน โรยด้วยเกลือหยาบและพริก — และถนนก็ยังไม่โล่ง แต่ผมค่อย ๆ สังเกตเห็นอะไรบางอย่าง: ที่ทางเข้าทุกหมู่บ้าน มีผืนดินโล่ง ๆ ผืนหนึ่ง และบนผืนดินทุกผืน มีเด็กเท้าเปล่าเล่นฟุตบอล — บางคนใช้ขวดพลาสติก บางคนใช้ผ้าขี้ริ้วมัดเป็นลูกบอล บางครั้งก็มีลูกฟุตบอลของจริงสีซีดที่หนังพลาสติกสึกจนเห็นเส้นด้ายข้างใน ผืนดินทุกผืนคือฟุตบอลโลกขนาดย่อม 'อัฒจันทร์' คือถังพลาสติกที่คว่ำอยู่ กรรมการคือแพะที่เดินผ่านไป

อุทยานแห่งชาติ Virunga อยู่ทางเหนือของ Goma การเข้าอุทยานต้องมีเจ้าหน้าที่พิทักษ์ป่าติดอาวุธไปด้วย — ไม่ใช่เพราะสัตว์ป่าทำร้าย แต่เพราะภูมิภาคนี้ถูกความขัดแย้งทางอาวุธพาดผ่านซ้ำแล้วซ้ำเล่ามาหลายทศวรรษ เจ้าหน้าที่พิทักษ์ป่าเป็นชายหนุ่มอายุราวสามสิบต้น ๆ ชื่อ Emmanuel ที่น่องขวาของเขา มีแผลเป็นเก่า — 'ปี 2008 ชิมแปนซี ไม่ใช่การจู่โจม — มันแค่กระโดดลงจากต้นไม้แล้วสะดุดใส่ผม' เขาเล่าเรื่องตลกนี้โดยไม่ยิ้ม เขาผ่านการลาดตระเวนต่อต้านการลักลอบล่าสัตว์มากกว่า 120 ครั้ง และเขาบอกว่าเมื่อเทียบกับภูเขาไฟแล้ว นักล่าสัตว์คาดเดาได้ยากกว่ามาก

การปีน Mount Nyiragongo เริ่มที่ระดับความสูง 1,989 เมตรเหนือระดับน้ำทะเล ในป่าฝนเขตร้อน สองชั่วโมงแรก: อากาศอิ่มตัวด้วยความชื้น ขาเปื้อนโคลน พืชพรรณเปลี่ยนจากใบกว้างเป็นเฟิร์น จากนั้นเป็นมอสกระจัดกระจาย แล้ว — แล้วสีเขียวทั้งหมดก็หายไป เหนือสามพันเมตร พื้นดินกลายเป็นหินภูเขาไฟสีดำ ทุกย่างก้าวมีเสียงกรุบกรับ เหมือนเดินบนบิสกิตไหม้ อุณหภูมิลดลงจากสามสิบองศาเป็นแปดองศา ไกด์พูดว่า: 'ตอนนี้คุณคงเข้าใจแล้วว่าทำไมผมถึงบอกให้เอาเสื้อแจ็กเก็ตมาอีกตัว'

หนึ่งทุ่มครึ่งในตอนเย็น ผมยืนอยู่บนขอบปากปล่องภูเขาไฟ ทะเลสาบลาวาที่ปั่นป่วนที่สุดในโลกเดือดพล่านอยู่ต่ำลงไปสองร้อยเมตร — ไม่ใช่สีแดง แต่เป็นสีส้มบางเฉดที่ไม่มีชื่อ อวัยวะภายในของดวงอาทิตย์ เลือดของโลกที่ถูกเปิดเผยโดยตรงสู่อากาศ ไม่มีราวกั้น ไม่มีแสงประดิษฐ์ใด ๆ ทั้งสิ้น แสงสว่างเพียงอย่างเดียวคือทะเลสาบหินหลอมเหลวที่กลิ้งไปมา ลมดึงขึ้นจากพื้นปล่องภูเขาไฟ นำพากลิ่นกำมะถันและเสียงก้องความถี่ต่ำ — ไม่ใช่เสียงจริง ๆ แต่เป็นแรงสั่นสะเทือนที่คุณรู้สึกในกระดูก เพื่อนร่วมปีนของผม — นักศึกษาจาก Goma — นอนราบบนโขดหินที่ขอบและไม่พูดอะไรเลยเป็นเวลาสิบนาทีเต็ม จากนั้นเขาพูดอะไรบางอย่างเป็นภาษา Lingala Emmanuel แปล: 'เขาบอกว่า — ตอนเป็นเด็ก ผมคิดว่าภูเขาไฟเป็นเรื่องจากเทพนิยาย วาดอยู่ในตำราเรียน ตอนนี้ผมไม่แน่ใจอีกแล้ว'

ระหว่างทางลง ขาของผมสั่น ไม่ใช่จากความกลัว — ครีเอทีนและความล้า แสงไฟกระจัดกระจายของ Goma ส่องสว่างอยู่เบื้องล่าง แม่น้ำคองโกเป็นริบบิ้นสีดำในยามค่ำคืน เด็กชายตัวเล็ก ๆ ชี้ไปที่รองเท้าปีนเขาของผมแล้วพูดเป็นภาษาฝรั่งเศส: 'Tu es allé au volcan?' ผมพยักหน้า เขายกนิ้วโป้งให้แล้ววิ่งจากไป สนามฟุตบอลของ Goma ปูด้วยเถ้าภูเขาไฟ — ลูกบอลกระดอนที่ความสูงผิดไปเล็กน้อย การหมุนฝืนฟิสิกส์มาตรฐาน แต่เด็ก ๆ ที่นี่ปรับตัวได้นานแล้ว ในดีอาร์คองโก คุณต้องปรับตัวกับการกระดอนที่ไม่เป็นไปตามกฎที่คาดไว้เสมอ — ไม่ว่าจะเป็นฟุตบอล รถติด หรือภูเขาไฟที่มีอารมณ์

กลับมาที่กินชาซา ฝนยามเช้ากำลังตก แท็กซี่ของ Pascal ติดอยู่บนถนนวงแหวนเส้นเดิม — หรืออย่างน้อยก็เส้นที่ดูเหมือนกันเป๊ะ วิทยุกำลังเล่น rumba; เขาฮัมตาม ใช้นิ้วเคาะพวงมาลัย ผมถามเขาว่ายังคิดว่า Leopards จะยิงประตูได้ไหม เขายิ้ม: 'ในคองโก การมองโลกในแง่ดีคือทักษะการเอาตัวรอด — สำคัญพอ ๆ กับการรู้จักต่อรองราคา' นอกหน้าต่าง ผมเห็นชายหนุ่มคนหนึ่งมีลูกฟุตบอลอยู่ที่เท้า น้ำฝนกระเซ็นจากผิวลูกบอล จับแสง วิทยุของ Pascal เปลี่ยนจาก rumba เป็นเสียงบรรยายการแข่งขัน — Chancel Mbemba ยิงประตูได้อีกแล้ว เขาเปิดกระจกหน้าต่างแล้วตะโกนใส่คนแปลกหน้าบนทางเท้า ไม่มีใครเข้าใจว่าเขาพูดอะไร แต่ทุกคนยิ้ม