DR Congo хулинче эпӗ вулкан курма виҫӗ кун ирттертӗм — ҫур кунӗпе ҫурри ҫул-йӗр тытӑнчӗкӗнче иртрӗ

Kinshasa хулин ҫаврӑм шосси каҫхи тӑваттӑ ҫурӑра вӗҫӗ-хӗррисӗр парковкӑна куҫать. Манӑн сарӑ такси грузовиксем, мотоциклсем тата пуҫӗсем ҫинче пӗтӗм банан ҫыххисене тирпейлӗ тытса пыракан ҫуран ҫынсем хушшинче хӗсӗнсе, нихӑҫан та хускалмасӑр ларнӑ. Водитель, Pascal ятлӑ ҫамрӑк арҫын, чӳречерен пуҫне кӑларчӗ те конголез-французла телефон картичкисен сутаканӗпе тавлашса илчӗ — сигнал ҫинчен мар, сутакан Leopards Африка Кубокӗн тепӗр матчӗнче пӗр вӑйӑ та пулин ҫӗнтерме пултарнине шутланӑран, Pascal вара: 'Leopards пӗр гол та пулин тапсан, эпӗ сана ҫак таксие паратӑп' терӗ. Футбол — Kinshasa хулинчи чи ӗҫлекен пӑр ҫӗмӗрекен. Ҫул-йӗр тытӑнчӑкӗ — иккӗмӗшӗ.

Демократическая Республика Конго Африка варринче вырнаҫнӑ, тӗп хули Kinshasa, халӑх йышӗ 100 миллион ытла. Ҫӗр лаптӑкӗ Францирен тӑватӑ хут пысӑкрах, анчах асфальт ҫулӗсем 3 000 километртан та сахалрах. Эпӗ килти тусӑмсене DR Congo хулине вулкан курма каятӑп тенӗ чухне, нумайӑшӗ ҫапла хуравланӑ: 'Mount Nyiragongo 2021 ҫулта юлашки хут пӗрхӗннине пӗлетӗн-и?' Тата тепӗр анлӑ хурав: 'Kinshasa ҫул-йӗр тытӑнчӑкӗ мӗн тери япӑх пулнине пӗлетӗн-и?' Эпӗ хӑвӑрт ӑнланмалла пултӑм.

Kinshasa — эсӗ куриччен илтекен хула. Ирхи пиллӗк ҫурӑра кӳршӗн радиовӗнчен конголез румби шӑвать — ҫав ӳркенӳллӗ, хирӗҫ тӑма май ҫук ритм, хӗвеланӑҫ Африка хайлайфӗпе куба сальсине иккӗшне те ҫителӗксӗр тӑвать. Тӑхӑр тӗлне пасар кӑшкӑрӑвӗ дирижерсӑр симфони пулса тӑнӑ — пулӑ сутакансем, усӑ курнӑ телефон зарядкисен сутаканӗсем, иккӗмӗш алӑри костюмсем, чӗрӗ чӑхӑсем, кашни сасӑ пӗр частота ҫинче пурӑнма кӗрешсе шавлать. Кӑнтӑрла Congo River паромӗн гудокӗ янӑрать — ҫав тери лутра нота, кӑкӑр шӑтӑкӗнче вибрировать тӑвать. Каҫхи ултӑра чиркӳ хорӗ репетици пуҫлать — Конго — тӗнчери чи пысӑк франкофон ҫӗр-шыв тата чи хӗрӳллӗ католици ҫӗр-шывӗсенчен пӗри. Каҫхи тӑхӑрта барӑн уҫӑ чӳречинчен футбол комментарийӗ сирпӗнсе тухать — Chancel Mbemba ячӗ африка барабанӗн эрешӗ пекех кускалать. Эпӗ ҫак хулара икӗ кун ирттертӗм те пӗрре те пӗччен туйӑнмарӑм.

Kinshasa хулинчен хӗвелтухӑҫнелле ҫул — чӑтӑмлӑх экзаменӗ. Виҫҫӗр километр сакӑртан вуникӗ сехетчен пыма пултарать — ҫанталӑка, ҫул урлӑ каҫакан качакасен шутне тата нефть цистерни пӑсӑлса тӑма пултарассине кура. Эпӗ ҫул хӗрринчи гриль плантайнӗсен пӗтӗм пакетне ҫирӗм — тулашӗнчен ҫемҫе, шалтан кӑштах хурутлӑ, шултра тӑварпа чили сапнӑ — ҫул ҫавах уҫӑлмарӗ. Анчах эпӗ майӗпен асӑрхарӑм: кашни ял кӗрӗшӗнче ҫапса такӑрлатнӑ ҫӗр лаптӑкӗ, кашни ҫӗр лаптӑкӗ ҫинче ураран ачасем футбол выляҫҫӗ — хӑшӗсем пластик кӗленчисемпе, хӑшӗсем ҫӑм пӗрчисене ҫыхса тунӑ мечӗкпе, хушӑран шупкаланнӑ чӑн футбол мечӗкӗ, унӑн пластик тирӗ ҫийӗнсе шалти ҫипписем курӑннӑ. Кашни ҫӗр лаптӑкӗ — пӗчӗк Тӗнче Кубокӗ. 'Трибунӑсем' — тӑнтарнӑ пластик витрисем. Арбитр — иртсе кайнӑ качака.

Virunga Наци Паркӗ Goma хулинчен ҫурҫӗрелле вырнаҫнӑ. Парка кӗме пӑшаллӑ рейнджер ӑсатмалла — тискер чӗрчунсем тапӑннинчен мар, ҫак регион темиҫе вунҫуллӑх хушшинче хӗҫпӑшаллӑ хирӗҫӳсемпе нумай хут витӗр тухнӑран. Рейнджер вӑтӑр ҫулсенчи ҫамрӑк арҫын, Emmanuel ятлӑ. Унӑн сылтӑм ура ҫирчинче кивӗ йӗр — '2008, шимпанзе. Тапӑннӑ мар — йывӑҫран сиксе аннӑ та мана чакса такӑнтарнӑ.' Вӑл ҫак шӳте кулмасӑр каласа пачӗ. Вӑл 120 ытла браконьерсене хирӗҫ патрульте пулнӑ, вулканпа танлаштарсан, браконьерсем чылай сахалрах малтан пӗлтермелле пулнине каларӗ.

Mount Nyiragongo ҫине хӑпарма тинӗс шайӗнчен 1 989 метр ҫӳллӗшӗнче, тропик ҫумӑр вӑрманӗнче пуҫланать. Пӗрремӗш икӗ сехет: сывлӑш нӳрӗк йывӑр, урасем пылчӑкпа витӗннӗ. Ӳсентӑранлӑх сарлака ҫулҫӑран папоротнике, унтан саланса пыракан мӑк ҫине куҫать, вара — вара пур симӗс те ҫухалать. Виҫӗ пин метртан ҫӳлерех, ҫӗр хура вулкан чулӗ пулса тӑрать. Кашни утӑм кӑтӑртатать, ҫуннӑ печени ҫине пускаланӑ пекех. Температура вӑтӑр градусран сакӑр градуса ӳкет. Гид каларӗ: 'Халь ӑнланатӑн мӗншӗн хушма куртка илме каланине.'

Каҫхи ҫиччӗ ҫурӑра. Эпӗ кратер хӗрринче тӑтӑм. Тӗнчери чи хастар лава кӳлли икҫӗр метр аялта пӑлханса тӑчӗ — хӗрлӗ мар, ятсӑр оранжӑ тӗсӗ, хӗвелӗн шалти органӗсем, Ҫӗрӗн юнӗ сывлӑша тӳрӗ тухса тӑрать. Перилӑсем ҫук. Нимӗнле юрилле ҫутӑ та ҫук. Пӗртен-пӗр ҫутӑ — ҫав ирӗлнӗ чул кускалакан кӳлӗ. Ҫил кратер тӗпӗнчен ҫӳлелле туртӑнать, кӳкӗрт тата лутра частоталлӑ кӗрлев илсе килет — чӑн сасӑ мар, шӑмӑсенче туйӑнакан вибраци. Манӑн хӑпармалли юлташӑм — Goma хулинчи студент — хӗрринчи чул ҫине тӑсӑлса выртрӗ те вунӑ минут ытла нимӗн те чӗнмерӗ. Унтан вӑл Lingala чӗлхипе мӗн те пулин каларӗ. Emmanuel куҫарчӗ: 'Вӑл калать — ача чухне эпӗ вулкансене мифологирен, учебниксенче ӳкернӗ япала тесе шутланӑ. Халь эпӗ хам та пӗлместӗп.'

Каялла аннӑ май манӑн урасем чӗтренсе тӑчӗҫ. Хӑравран мар — креатинпа ывӑннинчен. Goma хулин саланса пыракан ҫутисем аялта ҫуталса тӑчӗҫ, Congo River каҫхи йӑрӑмӑн тӗксӗм хӑю пекех. Пӗчӗк ача манӑн альпинизм аттисем ҫине кӑтартрӗ те французла ыйтрӗ: 'Эсӗ вулкана кайнӑ-и?' Эпӗ пуҫ ыхрӑм. Вӑл мана пысӑк пӳрне ҫӗклесе кӑтартрӗ те чупса кайрӗ. Goma хулинчи футбол уйӗсем вулкан кӗлӗпе сарнӑ — мечӗк кӑштах тӗрӗс мар ҫӳллӗшӗнчен сикет, ҫаврӑнӑвӗ стандартлӑ физикӑна пӑхӑнмасть. Анчах кунти ачасем авалтан хӑнӑхнӑ. DR Congo хулинче эсӗ яланах кӗтмен саккунсемпе сикекен мечӗке хӑнӑхатӑн — футбол пулсан та, ҫул-йӗр тытӑнчӑкӗ пулсан та, хастар вулкан пулсан та.

Kinshasa хулине таврӑнсан, ирхи ҫумӑр ҫӑватчӗ. Pascal таксийӗ ҫав шоссе ҫинчех — е ун пекех курӑнаканскерӗнче — хӗсӗнсе тӑратчӗ. Радио румба янӑратчӗ; вӑл ашшӗн-ашшӗн кӗвӗлесе, руль ҫине пӳрнисемпе шаплаттарса ларатчӗ. Эпӗ ӑна Leopards гол тапма пултарайӗ-ши тесе ыйтрӑм. Вӑл кулса илчӗ: 'Конгӑра оптимизм — пурӑнма пулӑшакан хӑнӑху, суту-илӳ тума пӗлни пекех кирлӗ.' Чӳрече тулашӗнче эпӗ ура патӗнче футбол мечӗкне тытса тӑракан ҫамрӑк арҫын куртӑм, ҫумӑр пӗрчисем унӑн ҫийӗнчен сирпӗнсе ҫутатса илчӗҫ. Pascal радиовӗ румба сассинчен матч комментарийӗ ҫине куҫрӗ — Chancel Mbemba каллех гол тапнӑ. Вӑл чӳречерен пуҫне кӑларса тротуарти палламан ҫынна кӑшкӑрса илчӗ. Никам та ӑнланмарӗ мӗн каланине. Анчах пурте кулса илчӗҫ.