Ik bracht drie dagen door in DR Congo om een vulkaan te zien — en anderhalve dag daarvan was verkeer

De ringweg van Kinshasa verandert om half vijf 's middags in een parkeerplaats zonder einde. Mijn gele taxi zat klem tussen vrachtwagens, motoren en voetgangers die hele trossen bananen op hun hoofd balanceerden, allemaal zonder ergens heen te gaan. De chauffeur, een jonge man die Pascal heette, draaide zijn raam open en begon in Congolees Frans ruzie te maken met een verkoper van telefoonkaarten — niet over bereik, maar omdat de verkoper dacht dat de Luipaarden minstens één wedstrijd konden winnen op de volgende Afrika Cup, terwijl Pascal zei: 'Als de Luipaarden één doelpunt maken, geef ik je deze taxi.' Voetbal is Kinshasa's doeltreffendste ijsbreker. Verkeer is de tweede.

De Democratische Republiek Congo ligt in het hart van Afrika, met Kinshasa als hoofdstad en meer dan 100 miljoen inwoners. Het landoppervlak is vier keer zo groot als dat van Frankrijk, maar het heeft minder dan 3.000 kilometer verharde wegen. Toen ik vrienden thuis vertelde dat ik naar DR Congo ging om een vulkaan te zien, reageerden de meesten met: 'Je weet dat Mount Nyiragongo voor het laatst in 2021 is uitgebarsten, toch?' Een andere veelgehoorde reactie was: 'Je weet hoe erg het verkeer in Kinshasa is, toch?' Daar zou ik snel achter komen.

Kinshasa is een stad die je hoort voordat je haar ziet. Om half zes 's ochtends begint de radio van de buurman Congolese rumba te lekken — die luie, onweerstaanbare groove waardoor West-Afrikaanse hiplife en Cubaanse salsa allebei ontoereikend lijken. Tegen negen uur is het geschreeuw van de markt een symfonie zonder dirigent geworden — visverkopers, verkopers van gebruikte telefoonladers, tweedehands pakken, levende kippen, elke stem vechtend om te overleven op dezelfde frequentie. Om twaalf uur blaast de veerboot op de Congo-rivier zijn hoorn — een toon zo laag dat hij in je borstkas trilt. Om zes uur 's avonds begint het kerkkoor te repeteren — Congo is het grootste Franstalige land ter wereld en een van de vurigst katholieke. Om negen uur 's avonds knalt voetbalcommentaar uit het open raam van een bar — de naam Chancel Mbemba rolt als een Afrikaans drumpatroon. Ik bracht twee dagen in deze stad door en voelde me geen moment alleen.

De weg oostwaarts vanuit Kinshasa is een uithoudingstest in geduld. Driehonderd kilometer kan acht tot twaalf uur duren — afhankelijk van het weer, hoe vaak geiten de snelweg oversteken en de kans dat een tankwagen met pech komt te staan. Ik at een hele zak gegrilde bakbananen van langs de weg leeg — krokant van buiten, zacht van binnen, bestrooid met grof zout en chili — en de weg was nog steeds niet vrij. Maar geleidelijk merkte ik iets op: bij de ingang van elk dorp lag een stuk aangestampte aarde, en op elk stuk aarde speelden kinderen blootsvoets voetbal — sommigen met plastic flessen, sommigen met een bundel lappen tot bal gebonden, af en toe met een verbleekte echte voetbal waarvan de plastic huid was afgesleten tot de draden zichtbaar werden. Elk stuk aarde was een miniatuur-WK. De 'tribunes' waren omgekeerde plastic emmers. De scheidsrechter was een passerende geit.

Virunga National Park ligt ten noorden van Goma. Het park betreden vereist begeleiding door een gewapende ranger — niet vanwege aanvallen door wilde dieren, maar omdat deze regio de afgelopen decennia herhaaldelijk is doorkruist door gewapend conflict. De ranger was een jonge man van begin dertig, Emmanuel. Op zijn rechterkuit zat een oud litteken — '2008, een chimpansee. Geen aanval — hij sprong gewoon uit een boom en struikelde over me.' Hij vertelde die grap zonder te glimlachen. Hij had meer dan 120 anti-strooppatrouilles gelopen en zei dat stropers vergeleken met de vulkaan veel minder voorspelbaar waren.

De klim naar Mount Nyiragongo begint op 1.989 meter boven zeeniveau, in tropisch regenwoud. De eerste twee uur: lucht dik van vocht, benen bedekt met modder. De begroeiing verschuift van breedbladig groen naar varens naar verspreid mos, en dan — dan verdwijnt al het groen. Boven de drieduizend meter wordt de grond zwarte vulkanische rots. Elke stap kraakt, alsof je over verbrande koekjes loopt. De temperatuur zakt van dertig graden naar acht. De gids zei: 'Nu begrijp je waarom ik zei dat je een extra jas moest meenemen.'

Half acht 's avonds. Ik stond op de kraterrand. Het actiefste lavameer ter wereld kolkte tweehonderd meter lager — niet rood, maar een onnoembare tint oranje, de ingewanden van de zon, het bloed van de aarde direct blootgesteld aan de lucht. Geen relingen. Geen enkel kunstlicht. De enige verlichting was dat rollende meer van gesmolten steen. De wind trok omhoog vanaf de kraterbodem, met zwavel en een laagfrequent gerommel — niet echt een geluid, eerder een trilling die je in je botten voelt. Mijn klimgenoot — een student uit Goma — lag plat op een rots aan de rand en zei tien volle minuten niets. Toen zei hij iets in het Lingala. Emmanuel vertaalde: 'Hij zegt — als kind dacht ik dat vulkanen dingen uit de mythologie waren, getekend in schoolboeken. Nu weet ik dat niet meer zeker.'

Op de weg naar beneden trilden mijn benen. Niet van angst — melkzuur en vermoeidheid. De verspreide lichten van Goma gloeiden beneden, de Congo-rivier was een donker lint in de nacht. Een klein jongetje wees naar mijn wandelschoenen en zei in het Frans: 'Tu es allé au volcan?' Ik knikte. Hij stak zijn duim op en rende weg. De voetbalvelden van Goma zijn geplaveid met vulkanische as — de bal stuitert net iets te hoog, de spin tart de standaardwetten van de natuurkunde. Maar de kinderen hier hebben zich allang aangepast. In DR Congo pas je je altijd aan een stuit aan die niet volgens de verwachte wetten verloopt — of het nu om voetbal, verkeer of een vulkaan met een humeur gaat.

Terug in Kinshasa viel er een ochtendregen. Pascals taxi stond vast op dezelfde ringweg — of in elk geval op een weg die er identiek uitzag. De radio speelde rumba; hij neuriede mee en trommelde met zijn vingers op het stuur. Ik vroeg of hij nog steeds dacht dat de Luipaarden konden scoren. Hij glimlachte: 'In Congo is optimisme een overlevingsvaardigheid — net zo belangrijk als kunnen afdingen.' Buiten het raam zag ik een jonge man met een voetbal aan zijn voeten, regenwater dat van het oppervlak spatte en licht ving. Pascals radio schakelde van rumba naar wedstrijdcommentaar — Chancel Mbemba had weer gescoord. Hij draaide zijn raam open en riep iets naar een volslagen vreemde op de stoep. Niemand begreep wat hij zei. Maar iedereen glimlachte.