Iraq Hadithi: Nilienda Iraq—Si Kuthibitisha Chochote, Bali Kwa Sababu Bado Kuna Babeli

Baghdad. Mto Tigris. Saa sita asubuhi. Mvuvi alisimama kwenye upinde wa mashua yake ya mbao, akitupa wavu wake kwa mwendo uleule ulioonyeshwa kwenye michoro ya Kiashuri miaka elfu mbili iliyopita. Ng'ambo ya mto, Mtaa wa Mutannabi ulikuwa unaamka—wauzaji wa vitabu wakifungua maturubai, wakipanga vitabu vilivyojaa rangi ya manjano kwenye vibanda vya wazi. Nyumba ya chai iliyo kinyume ilikuwa ikitoa moshi wa kwanza wa asubuhi wa mkaa. Kutoka kwenye spika mahali fulani kando ya mto kulitoka habari za asubuhi kwa Kiarabu—bunge la Iraq likijadili mswada fulani, kasi ya mtangazaji ikiwa ya haraka kama mtu anayejaribu kumalizia sentensi kabla ya kuanza kwa funga ya Ramadhani. Ndege za kivita za mbali tu na njiwa wa mara kwa mara anayevuka angani vilikukumbusha kuwa hii haikuwa asubuhi ya Mesopotamia ya kale—hii ilikuwa Iraq ya 2026.

Sikuja hapa kwa ushujaa. Si kwa sababu nilitaka "kupa changamoto" nchi inayofafanuliwa kuwa hatari na vyombo vya habari vya Magharibi. Ilikuwa ni kwa sababu, baada ya kutafuta "Iraq World Cup 2026," skrini yangu ilionyesha zaidi ya tahadhari za usafiri—ilionyesha picha ya magofu ya Babeli. Simba wa buluu, mwenye umri wa miaka elfu mbili na nusu, nyuma ya uzio wa waya katika ua wenye vumbi, karibu peke yake kabisa. Wazo langu wakati huo: ikiwa Babeli bado ipo, kwa nini hakuna anayeenda?

Iraq iko katika Mashariki ya Kati, Mesopotamia ya kale—"ardhi kati ya mito miwili." Tigris na Euphrates zinakutana hapa, zikizaa ustaarabu wa kwanza wa binadamu: maandishi ya kikabari, Kanuni ya Hammurabi, Bustani Zinazoning'inia. Vita na migogoro tangu 2003 imeandika upya jina la nchi hii kutoka "utoto wa ustaarabu" hadi "eneo la migogoro." Lakini Simba wa Mesopotamia—timu ya taifa ya Iraq—itawakilisha nchi hii kwenye jukwaa la Kombe la Dunia mwaka 2026. Kwa watu wengi ambao hawajawahi kutafuta Iraq, soka ndiyo sababu ya kwanza ya kufungua mlango huu.

Mtaa wa Mutannabi unakaa soko bora zaidi la vitabu la Baghdad kila Ijumaa. Uchaguzi ni ratiba iliyochanganyika: makusanyo ya mashairi yaliyojaa manjano kando ya vitabu vya kiada vya bei nafuu vya Kiingereza, vipeperushi vya kisiasa vya zama za Saddam kando ya tafsiri za Kiarabu za Harry Potter zilizotafunwa na mbwa. Mmiliki wa duka la vitabu—miwani ya kusomea ikiwa puani, vidole vimeshakuwa kijivu kutokana na miongo ya wino na vumbi—aliongea nami kwa Kiingereza: "Wakati wa Saddam, maduka ya vitabu kwenye barabara hii yalichomwa. Wakati wa uvamizi wa Marekani, yalichomwa tena. Lakini vitabu havikufa, na mto haukubadilika." Alielekeza nje kwenye Tigris: "Mto huu ni wa zamani kuliko serikali zote tulizowahi kuwa nazo kwa pamoja. Umeona wafalme wa Babeli, washairi wa nasaba ya Abbasid, mizinga ya Uingereza—na sasa unatutazama."

Magofu ya Babeli yako takriban kilomita 85 kusini mwa Baghdad, safari ya saa mbili kwa gari. Lakini saa hizo mbili zinapita angalau vituo vinne vya ukaguzi wa kijeshi na sehemu ya anga ambayo ndege zisizo na rubani za Marekani zilidhibiti kwa nguvu hapo awali. Kufika, nilihesabu magari mawili katika maegesho—moja likiwa la kiongozi na lingine la mfanyakazi wa mamlaka ya mambo ya kale ya Iraq. Kiongozi, mwenyeji kutoka Mkoa wa Babeli aitwaye Hassan, alifungua lango zito la chuma la eneo la kiakiolojia kwa urahisi wa kawaida kama mtu anayefungua ua wake wa nyuma: "Si msimu wa watalii—Babeli huwa si msimu wa watalii." Alielekeza kwenye Lango la Ishtar—matofali yake ya buluu, majoka na mafahali bado yakiwa mzima—na kusema: "Wakati Nebuchadnezzar II alipojenga lango hili, Babeli ilikuwa mji mkubwa zaidi Duniani. Sasa—sasa hata haina njia ya basi." Hakukuwa na kujihurumia katika sauti yake. Kauli tu.

Kaskazini zaidi, Erbil, mji mkuu wa Mkoa wa Kurdistan wa Iraq, inafanya kazi kwa mwendo na kiwango cha usalama tofauti kabisa. Ngome—makazi ya zamani zaidi duniani yanayoendelea kukaliwa, hayajawahi kuachwa kwa miaka elfu sita—inainuka kutoka katikati ya mji kama keki kubwa ya rangi ya mchanga. Mwanafunzi wa chuo kikuu wa Kikurdi alinipeleka kwenye kibanda chake cha kebab kipendwacho na, kati ya kula kwa pupa, aliniambia kuhusu goli la hivi karibuni la Aymen Hussein, lililofungwa kwa kichwa dhidi ya Oman. "Nyumba ya chai yote ya Erbil iliruka mara moja—Wakurdi, Waarabu, Waturkmen—kulikuwa na utambulisho mmoja tu katika chumba kile." Alitumia mshikaki wake wa kebab kuchora umbo la uwanja wa soka mezani, na akaandika maneno mawili katikati: Iraq.

Mabwawa ya Mesopotamia kusini—eneo la hadithi la Bustani ya Edeni—yalikuwa kitu cha mwisho, na cha ajabu zaidi, nilichokiona Iraq. Nyumba za matete zinazoelea zinazojulikana kama mudhif zilitikisika kwa upole juu ya maji. Nyati wa majini hawakuonyesha chochote juu ya uso isipokuwa matundu ya pua na jozi ya pembe zilizopinda. Mwendeshaji wa mashua, amesimama kwenye mtumbwi wake wa mashoof, alisema kwa Kiingereza rahisi: "Saddam aliwahi kujaribu kumwaga mabwawa haya yote—kuwaadhibu Waarabu wa Mabwawa walioishi hapa. Maji yalitoweka kwa miaka kumi. Kisha Wamarekani wakaja, maji yakarudi. Sasa—maji yanashuka, yanapanda, yanashuka tena. Mabwawa bado ni mabwawa." Alichovya kafi yake; mbele yetu, kundi la ndege weupe lilipaa. Hakukuwa na haja ya maelezo. Mambo wenyewe yalibeba uzito wote.

Jioni yangu ya mwisho Baghdad, nilirudi kwenye nyumba ya chai kwenye Mtaa wa Mutannabi. Kiti kilekile, birika lilelile la kahawa ya Kiarabu. Kwenye meza ya karibu, kijana alikuwa akitafsiri habari za hivi karibuni za mchujo wa Kombe la Dunia la Iraq kutoka simu yake kwa marafiki zake kwa Kiarabu, maneno "Mbappé" na "Messi" yakipenya mara kwa mara—soka ni lahaja ya ulimwenguni kote. Nilipokuwa nikiandika maelezo haya ya mwisho, wito wa sala ulisikika kutoka nje. Tigris, isiyoonekana katika giza, sasa ilisikika tu—sauti ya maji yanayotembea. Nilitaka kuweka kila kitu katika sentensi moja, lakini Hassan—kiongozi kutoka Babeli—alikuwa ameandika tayari kwangu nilipoondoka: "Unajua, chini ya miaka mia moja baada ya Nebuchadnezzar kufa, Babeli ilikuwa tupu. Lakini vitabu vya mwongozo wa usafiri vya leo? Iraq inapata mstari mmoja: Usisafiri. Bahati ya mji huu si nzuri—historia iliupa jina kubwa mno, na sasa ikaipa hakiki ndogo mno." Nililipia kahawa yangu. Nilisaini kitabu cha wageni—ingawa hakuna aliyesoma.