ერაყი ისტორიები: ერაყში იმისთვის კი არ წავსულვარ, რომ რამე დამემტკიცებინა — არამედ იმიტომ, რომ ბაბილონი ისევ იქ არის

Baghdad. Tigris-ის მდინარე. დილის ექვსი საათი. მეთევზე იდგა თავისი ხის ნავის ცხვირთან, ისროდა ბადეს იმ ზუსტად იგივე მოძრაობით, რომელიც ასურეთის რელიეფებზე იყო გამოსახული ორი ათასი წლის წინ. მდინარის გადაღმა, Mutannabi-ს ქუჩა იღვიძებდა — წიგნის გამყიდველები ბრეზენტებს ხსნიდნენ, გაყვითლებულ ტომებს ღია ცის ქვეშა მოვაჭრეების მაგიდებზე ალაგებდნენ. მოპირდაპირე ჩაის სახლიდან დილის ნახშირის კვამლის პირველი ღერი ამოდიოდა. მდინარის ნაპირის გასწვრივ, სადღაც დინამიკიდან, არაბულად ისმოდა დილის ახალი ამბები — ერაყის პარლამენტი რაღაც კანონპროექტს განიხილავდა, წამყვანის ტემპი ისეთი სწრაფი იყო, როგორც იმ ადამიანის, ვინც რამადანის მარხვის დაწყებამდე ცდილობს წინადადების დამთავრებას. მხოლოდ შორეული გამანადგურებლები და ხანდახან გადამფრენი მტრედები გახსენებდათ, რომ ეს ძველი მესოპოტამიური დილა არ იყო — ეს იყო ერაყი 2026 წელს.

აქ არა გმირობის გამო მოვსულვარ. არა იმიტომ, რომ მინდოდა 'გამომეწვევა' ქვეყანა, რომელსაც დასავლური მედია საშიშად განსაზღვრავს. ეს იყო იმიტომ, რომ 'Iraq World Cup 2026'-ის ერთი ძიების შემდეგ, ჩემმა ეკრანმა მოგზაურობის გაფრთხილებებზე მეტი მაჩვენა — მან მაჩვენა ბაბილონის ნანგრევების ფოტო. ლურჯად მოჭიქული ლომი, ორ-ნახევარი ათასი წლის, ჯაჭვის მავთულხლართის მიღმა, მტვრიან ეზოში, თითქმის სრულ მარტოობაში. ჩემი აზრი იმ მომენტში: თუ ბაბილონი ისევ იქ არის, რატომ არავინ მიდის?

ერაყი მდებარეობს ახლო აღმოსავლეთში, ძველი მესოპოტამია — 'მიწა ორ მდინარეს შორის'. Tigris-ი და Euphrates-ი აქ ხვდებიან, რამაც შვა კაცობრიობის უძველესი ცივილიზაცია: ლურსმული დამწერლობა, ჰამურაბის კოდექსი, ჩამოკიდებული ბაღები. 2003 წლიდან მოყოლებულმა ომებმა და კონფლიქტებმა ამ ქვეყნის სახელი 'ცივილიზაციის აკვნიდან' 'კონფლიქტის ზონაზე' გადაწერა. მაგრამ Lions of Mesopotamia — ერაყის ნაკრები — ამ ქვეყანას 2026 წლის მსოფლიო ჩემპიონატის სცენაზე წარმოადგენს. ბევრი ადამიანისთვის, ვისაც არასდროს მოუძიებია ერაყი, ფეხბურთი ამ კარის გაღების პირველი მიზეზია.

Mutannabi-ს ქუჩა ბაღდადის საუკეთესო წიგნის ბაზარს მასპინძლობს ყოველ პარასკევს. არჩევანი არის არეული ქრონოლოგია: გაყვითლებული პოეზიის კრებულები იაფი ინგლისური სახელმძღვანელოების გვერდით, Saddam-ის ეპოქის პოლიტიკური ბროშურები Harry Potter-ის ძაღლისყურებიანი არაბული თარგმანების გვერდით. წიგნის მაღაზიის მფლობელი — საკითხავი სათვალე ცხვირზე, თითები ათწლეულების მელნითა და მტვრით ნაცრისფერი — ინგლისურად მელაპარაკა: 'Saddam-ის დროს, ამ ქუჩის წიგნის მაღაზიები დაწვეს. ამერიკული შემოჭრისას, ისევ დაწვეს. მაგრამ წიგნები არ მომკვდარა, მდინარე არ შეცვლილა.' მან გარეთ, Tigris-ისკენ ანიშნა: 'ეს მდინარე ყველა რეჟიმზე ძველია, რაც კი ოდესმე გვქონია. მან იხილა ბაბილონის მეფეები, Abbasi-ის დინასტიის პოეტები, ბრიტანული ტანკები — და ახლა ის ჩვენ გვიყურებს.'

ბაბილონის ნანგრევები ბაღდადიდან სამხრეთით დაახლოებით ოთხმოცდახუთი კილომეტრია, ორ-საათიანი მგზავრობა. მაგრამ ის ორი საათი გადის მინიმუმ ოთხ სამხედრო საგუშაგოსა და საჰაერო სივრცის მონაკვეთზე, რომელსაც ოდესღაც ამერიკული დრონები მძიმედ პატრულირებდნენ. ჩასვლისას, ავტოსადგომზე ორი მანქანა დავინომრე — ერთი გიდს ეკუთვნოდა, მეორე ერაყის ანტიკვარიატის ორგანოს თანამშრომელს. გიდმა, ბაბილონის გუბერნიის ადგილობრივმა, სახელად Hassan-მა, არქეოლოგიური ძეგლის მძიმე რკინის კარიბჭე ისეთი ჩვეულებრივი სიმარტივით გახსნა, როგორც ვიღაც, ვინც საკუთარ ეზოს ხსნის: 'ტურისტების სეზონი არ არის — ბაბილონში არასდროს არის ტურისტების სეზონი.' მან Ishtar-ის კარიბჭეზე მიუთითა — მისი ლურჯად მოჭიქული კრამიტი, დრაკონები და ხარები ისევ ხელუხლებელი — და თქვა: 'როცა Nebuchadnezzar II-მა ეს კარიბჭე ააშენა, ბაბილონი მსოფლიოს უდიდესი ქალაქი იყო. ახლა — ახლა მას ავტობუსის მარშრუტიც კი არ აქვს.' მის ტონში თავისდამცირებელი სიბრალული არ იყო. უბრალოდ განცხადება.

უფრო ჩრდილოეთით, Erbil-ი, ერაყის ქურთისტანის რეგიონის დედაქალაქი, სრულიად განსხვავებული ტემპითა და უსაფრთხოების დონით მუშაობს. ციტადელი — ყველაზე ძველი უწყვეტად დასახლებული ნაგებობა დედამიწაზე, ექვსი ათასი წლის განმავლობაში არასდროს მიტოვებული — ქალაქის ცენტრიდან ამოდის, როგორც გიგანტური ქვიშისფერი ნამცხვარი. ქურთმა უნივერსიტეტის სტუდენტმა თავის საყვარელ ქაბაბის სადგომთან მიმიყვანა და, მგზნებარე ლუკმებს შორის, მომიყვა Aymen Hussein-ის ბოლო გოლის შესახებ, Oman-თან თავით გატანილი. 'Erbil-ის მთელი ჩაის სახლი ერთდროულად ახტა — ქურთები, არაბები, თურქმენები — იმ ოთახში მხოლოდ ერთი იდენტობა იყო.' მან ქაბაბის შამფურით მაგიდაზე ფეხბურთის მოედნის ფორმა დახაზა, და ორი სიტყვა დაწერა შუაში: Iraq.

Marsh Arabs-ის ჭაობები სამხრეთში — ედემის ბაღის ლეგენდარული ადგილი — იყო ბოლო, და ყველაზე სიურეალისტური, რაც ერაყში ვნახე. მოტივტივე ლერწმის სახლები, რომლებსაც mudhif-ს ეძახიან, ნაზად ირწეოდა წყალზე. წყლის კამეჩები ზედაპირის ზემოთ მხოლოდ ნესტოებსა და მოხრილ რქებს აჩენდნენ. ნავის მეპატრონე, რომელიც თავის mashoof-ის კანოეში იდგა, უბრალო ინგლისურით მითხრა: 'Saddam-მა ერთხელ სცადა, მთელი ეს ჭაობები დაეშრო — Marsh Arabs-ის დასასჯელად, ვინც აქ ცხოვრობდა. წყალი ათი წელი გაქრა. მერე ამერიკელები მოვიდნენ და წყალი დაბრუნდა. ახლა — წყალი იკლებს, იმატებს, ისევ იკლებს. ჭაობები ისევ ჭაობებია.' მან ნიჩაბი ჩაუშვა; ჩვენს წინ, თეთრი ჩიტების ჯგუფი აფრინდა. კომენტარი არ იყო საჭირო. ფაქტები თავად ატარებდნენ მთელ წონას.

ერაყში ჩემს ბოლო საღამოს, Mutannabi-ს ქუჩის ჩაის სახლში დავბრუნდი. იმავე სკამი, იმავე ჭურჭელი არაბული ყავის. მეზობელ მაგიდასთან, ახალგაზრდა კაცი თავის ტელეფონზე ერაყის მსოფლიო ჩემპიონატის კვალიფიკაციის ბოლო ამბებს უთარგმნიდა მეგობრებს არაბულად, სიტყვები 'Mbappé' და 'Messi' ხანდახან იჭრებოდა — ფეხბურთი უნივერსალური დიალექტია. როცა ამ ბოლო ჩანაწერებს ვწერდი, გარედან ლოცვის ძახილი გაისმა. Tigris-ი, უხილავი სიბნელეში, მხოლოდ ისმოდა — წყლის მოძრაობის ხმა. მინდოდა, ყველაფერი ერთ წინადადებაში მოვათავსე, მაგრამ Hassan-მა — გიდმა ბაბილონიდან — უკვე დაწერა ის, როცა წამოვედი: 'იცი, Nebuchadnezzar-ის გარდაცვალებიდან ას წელზე ნაკლებში, ბაბილონი ცარიელი იყო. მაგრამ დღევანდელი მოგზაურობის მეგზურები? ერაყი იღებს ერთ სტრიქონს: არ იმოგზაუროთ. ამ ქალაქის იღბალი არ არის კარგი — ისტორიამ მას ძალიან გრანდიოზული ტიტული მისცა, აწმყომ კი — ძალიან მცირე მიმოხილვა.' მე ყავის საფასური გადავიხადე. სტუმართა წიგნშიც მოვაწერე ხელი — მიუხედავად იმისა, რომ მას არავინ წაიკითხავდა.