Mono kwendaka Irak (Iraq) — ve sambu na kumonisa kintu, kansi sambu Babilone (Babylon) kele kuna

Bagdad (Baghdad). Nzadi Tigre (Tigris). Suka ya sambanu ya ntondo. Muntu mosi ya kubaka mbisi me telama na ntete ya bwatu ya mabaya, yandi ke losa nzabu ya loboko ya kitata bonso kiteso mosi ya bamvula zole ya nkama ya kumi yina bo sonikaka na mabanga ya Assiria (Assyria). Na nganda ya nzadi, balabala ya Mutannabi (Mutannabi) me yantika kusepela — ba nkengi ya mikanda ke katula mikanda ya kukulumuka na mazaya ya kupedisa masa, bo ke tula yo na bisika ya kusumbisa. Na nganda ya nzo ya ti, mwisi ya ntete ya kilala ya mwini ya mwini ke basika. Na nganda ya nzadi, mwisi ya nsangu ya Arabi (Arabic) ya ntondo ke wa — palema ya Irak (Iraq) fwete disa diambu mosi ya nsiku, muntu ya kutuba nsangu ke tuba mbote mbote bonso yandi ke zola kusukisa nsangu na ntwala ya kufwa nzala ya Ramadani (Ramadan). Kaka ba ndege ya ntama ti ba nkobe yina ke pumbwa na zulu ya ntete ke kundimisa nge nde, yai ve ntondo ya kala ya Mesopotamie (Mesopotamia), kansi Irak (Iraq) ya 2026.

Mono kwisaka awa ve sambu na kuzaba kikesa. Ve sambu mono ke zola 'kutula ntima' na insi yina bantu ya Westi (West) ke tuba nde yo kele na kigonsa. Kansi sambu na nima ya kusosa 'Iraq World Cup 2026' na ekran, kaka ve bansangu ya kukebisa, kansi mpi fotonu mosi ya bisika ya kusala ya Babilone (Babylon) — nkosi ya bilongo ya bulu ya bamvula nkama zole na kumi na tanu, yina bo kangaka na nzyeto ya mabaya na kati ya kisika mosi ya putulu, pene-pene kukonda muntu. Mabanza ya mono na ntangu yina: kana Babilone (Babylon) kele kuna, sambu na nki muntu ve ke kwenda?

Irak (Iraq) kele na kati ya Moyen-Orient (Middle East), na kala bo vandaka kubinga yo Mesopotamie (Mesopotamia) — 'ntoto ya kati ya banzadi zole'. Nzadi Tigre (Tigris) ti Nzadi Eufrate (Euphrates) me vukana awa na kusala mambu ya ntete ya bantu: masoniki ya cuneiforme (cuneiform), Nsiku ya Hammurabi (Hammurabi), ba zamba ya zulu. Bitumba ti kigonsa ya 2003 me balula zina ya insi yai tuka 'kisika ya kusala ya bantu' na 'kisika ya bitumba'. Kansi Nkosi ya Mesopotamie (Mesopotamia) — kimvuka ya Irak (Iraq) — na 2026 ta telama sambu na insi yai na kitini ya Coupe du Monde (World Cup). Sambu na bantu mingi yina me kukonda kusosa Irak (Iraq), ndembo kele nzila ya ntete ya kufungula kielo yai.

Balabala ya Mutannabi (Mutannabi) konso mposo ya nkumbu kele na kiteso mosi ya mbote ya mikanda ya Bagdad (Baghdad). Mikanda kele bonso ntangu yina bo me balula: pene-pene ya mikanda ya nkunga ya kukulumuka kele mikanda ya Anglais (English) ya mbongo fioti, pene-pene ya mikanda ya politiki ya ntangu ya Saddam (Saddam) kele mikanda ya 'Harry Potter' (Harry Potter) ya Arabi (Arabic) yina bo me balula mwa mbala. Muntu mosi ya kusumba mikanda — yandi me lwata talala ya kusosa, misapi na yandi me kuma mbwaki na mayi ya mwindo ti putulu ya bamvula mingi — me tuba na mono na Anglais (English): 'Na ntangu ya Saddam (Saddam), ba magazini ya mikanda ya balabala yai bo yokaka. Na ntangu ya bantu ya Amelika (America) kukota, bo yokaka diaka mwa mbala. Kansi mikanda me kufwa ve, nzadi me kufwa ve.' Yandi me songa na nganda nzadi Tigre (Tigris): 'Nzadi yai me kulumuka kuluta mfumu yonso ya bisika yai. Yo me mona bantotila ya Babilone (Babylon), ba muntu ya nkunga ya Abasside (Abbasid), ba tanki ya Anglais (English) — bubu yai yo ke tala beto.'

Bisika ya kusala ya Babilone (Babylon) kele na sudi ya Bagdad (Baghdad) pene-pene ya bakilometre 85, kutambula ti mutuka ndambu zole. Kansi ba ndambu zole yai yo me katula na kati ya ba poste ya kusosa ya basoda iya ti kisika mosi ya ndege ya Amelika (America) yina vandaka kutambula mbala mingi. Ntangu bo kumaka, na parkingi vandaka kaka ba mutuka zole — mosi ya muntu ya kusongisa nzila, ya nkaka ya muntu ya kisalu ya mambu ya kala ya Irak (Iraq). Muntu ya kusongisa nzila, zina na yandi Hassan, yandi kele muntu ya ntoto ya Babilone (Babylon), yandi me kangula kielo ya nene ya mabanga bonso yandi me kangula kielo ya nzo na yandi mosi: 'Bubu yai ve ntangu ya kutambula — Babilone (Babylon) kele ntangu yonso ve ntangu ya kutambula.' Yandi me songa kisika ya kusala ya Ishtar (Ishtar) — ba nkosi ti ba ngombe ya bilongo ya bulu kele ya kukuka — yandi me tuba: 'Ntangu Nabuchodonosor (Nebuchadnezzar) II vandaka kutunga kielo yai, Babilone (Babylon) vandaka mbanza ya nene na ntoto. Bubu yai — bubu yai yo kele ve ti nzila ya bus.' Mambu na yandi vandaka ve ya kudiyangisa, kaka ya kutuba.

Na nordi, Erbil (Erbil) kele mbanza-mfumu ya Kurdistan (Kurdistan) ya Irak (Iraq) yina me kudiyangisa, ntambu ti lutaninu kele ya kuswaswana. Citadel (Citadel) — mosi ya bisika ya kusala ya ntama na ntoto, bamvula nkama tano na kumi ya kufwa yo ve — ke telama na kati ya mbanza, bonso keke mosi ya mbwaki. Muntu mosi ya nkola ya Kurde (Kurd) me nata mono na kisika na yandi ya kuzola ya kudia nyama ya kuyoka, yandi ke dia mbote mbote mpe yandi ke tuba masolo ya Aymen Hussein (Aymen Hussein) (muntu ya kubeta ndembo ya Irak (Iraq) yina me kula na Hawija (Hawija)). 'Yandi me beta ti mutwe na ndembo na kimvuka ya Oman (Oman),' yandi me tuba, 'Mono na ntangu yina vandaka kutala na nzo ya ti ya Erbil (Erbil). Bantu yonso ya nzo ya ti me telama — ba Kurde (Kurd), ba Arabe (Arab), ba Turcoman (Turkmen) — na ntangu yina vandaka kaka muntu mosi.' Yandi me sona na mesa ti mwisi ya nyama ya kuyoka kitini mosi ya kisika ya ndembo, na kati yandi me sona bankama zole: Irak (Iraq).

南部美索不达米亚湿地——传说中的伊甸园所在地——是我在伊拉克看到的最后一个，也是最不真实的地方。芦苇搭成的浮动房屋（Mudhif）在水面上轻轻晃动，水牛只露出一个鼻子和一对弯角。一个船夫站在他的独木舟上用简单的英语说：'萨达姆曾经想过把这片湿地全部抽干——惩罚这里的沼泽阿拉伯人。水退了十年。然后美国人来了，水又回来了。现在——水退了又涨，涨了又退。湿地还是湿地。'他划了一下桨，前方惊起一群白鸟。不需要任何评论，事实本身已经有足够的分量。

在巴格达的最后一个晚上，我回到了Mutannabi街的茶馆。同一个位置，同一壶阿拉伯咖啡。旁边桌上，一个年轻人正在用阿拉伯语给朋友们翻译手机上关于伊拉克世界杯预选赛的新闻。偶尔蹦出'Mbappé'和'Messi'这样的单词——足球是全球通用的方言。我写下这最后一页笔记的时候，茶馆外面传来了宣礼声。底格里斯河在夜色中什么都看不见了，只能听到水流声。我想把一切都写在一个句子里，但Hassan——巴比伦的导游——在我离开时已经替我写好了：'你知道吗，尼布甲尼撒二世死后不到一百年，巴比伦就空了。但今天的旅游手册上，伊拉克只有'禁止前往'。这座城市的运气不太好——它被历史封了一个太高的头衔，又被现实压了太低的评语。'我付了咖啡钱。留言簿上签了名——虽然没有人会看。