Iraku Tregime: Shkova në Irak—Jo për të Provuar Diçka, por Sepse Babilonia Është Ende Aty

Bagdadi. Lumi Tigër. Ora gjashtë e mëngjesit. Një peshkatar qëndronte në harkun e barkës së tij prej druri, duke hedhur rrjetën me të njëjtën lëvizje të përshkruar në relievet asiriane dy mijë vjet më parë. Përtej lumit, Rruga Mutannabi po zgjohej—shitës librash duke shpalosur pëlhura gomuar, duke shtruar vëllime të zverdhura në tezga të hapura. Shtëpia e çajit përballë po dërgonte fijen e parë të tymit të qymyrit të mëngjesit. Nga një altoparlant diku përgjatë bregut të lumit vinin lajmet e mëngjesit në arabisht—parlamenti irakian duke debatuar një projektligj, ritmi i spikerit aq i shpejtë sa dikush që përpiqet të mbarojë një fjali para se të fillojë agjërimi i Ramazanit. Vetëm avionët luftarakë të largët dhe pëllumbi i rastësishëm që kalonte sipër të kujtonin se ky nuk ishte një mëngjes i lashtë mesopotamik—ky ishte Iraku në 2026.

Nuk kisha ardhur këtu nga heroizmi. Jo sepse doja të "sfidoja" një vend të përcaktuar si të rrezikshëm nga mediat perëndimore. Ishte sepse, pas një kërkimi të vetëm për "Iraq World Cup 2026," ekrani im kishte treguar më shumë se paralajmërime udhëtimi—kishte treguar një fotografi të rrënojave të Babilonisë. Një luan me glazurë blu, dy mijë e pesëqind vjet i vjetër, pas një gardhi me zinxhir në një oborr me pluhur, pothuajse tërësisht i vetëm. Mendimi im në atë moment: nëse Babilonia është ende aty, pse nuk po shkon askush?

Iraku ndodhet në Lindjen e Mesme, Mesopotamia e lashtë—"toka mes dy lumenjve." Tigri dhe Eufrati takohen këtu, duke i dhënë jetë qytetërimit më të hershëm të njerëzimit: shkrimit kuneiform, Kodit të Hamurabit, Kopshteve të Varura. Luftërat dhe konflikti që nga 2003 e kanë rishkruar emrin e këtij vendi nga "djepi i qytetërimit" në "zonë konflikti." Por Lions of Mesopotamia—ekipi kombëtar i Irakut—do ta përfaqësojë këtë vend në skenën e Kupës së Botës në 2026. Për shumë njerëz që nuk kanë kërkuar kurrë për Irakun, futbolli është arsyeja e parë për të hapur këtë derë.

Rruga Mutannabi pret tregun më të mirë të librave të Bagdadit çdo të premte. Përzgjedhja është një kronologji e përzier: koleksione poezish të zverdhura pranë teksteve të lira të anglishtes, pamflete politike të epokës së Sadamit pranë përkthimeve arabe të Harry Potter me cepa të palosur. Një pronar librarie—syze leximi të vendosura mbi hundë, gishta gri nga dekada boje dhe pluhuri—më foli në anglisht: "Gjatë kohës së Sadamit, libraritë në këtë rrugë u dogjën. Gjatë pushtimit amerikan, ato u dogjën përsëri. Por librat nuk vdiqën dhe lumi nuk ndryshoi." Ai bëri me dorë jashtë drejt Tigrit: "Ky lumë është më i vjetër se çdo regjim që kemi pasur të kombinuar. Ka parë mbretërit e Babilonisë, poetët e dinastisë Abaside, tanket britanike—dhe tani na shikon ne."

Rrënojat e Babilonisë janë rreth tetëdhjetë e pesë kilometra në jug të Bagdadit, dy orë me makinë. Por ato dy orë kalojnë përmes të paktën katër pikave ushtarake të kontrollit dhe një shtrirje të hapësirës ajrore që dronët amerikanë patrullonin dikur dendur. Duke mbërritur, numërova dy automjete në parking—njëri që i përkiste udhërrëfyesit dhe tjetri një punonjësi të autoritetit të antikiteteve të Irakut. Udhërrëfyesi, një vendas nga Governorati i Babilonisë i quajtur Hassan, hapi portën e rëndë të hekurt të sitit arkeologjik me lehtësinë e rastësishme të dikujt që zhbllokon oborrin e tij: "Nuk është sezon turistik—Babilonia nuk është kurrë sezon turistik." Ai tregoi Portën e Ishtar-it—tullat e saj me glazurë blu, dragonjtë dhe demat ende të paprekur—dhe tha: "Kur Nabukodonosori II ndërtoi këtë portë, Babilonia ishte qyteti më i madh në Tokë. Tani—tani nuk ka as një linjë autobusi." Nuk kishte keqardhje për veten në tonin e tij. Vetëm një konstatim.

Më në veri, Erbil, kryeqyteti i Rajonit të Kurdistanit të Irakut, funksionon me një ritëm dhe nivel sigurie krejtësisht të ndryshëm. Kalaja—vendbanimi më i vjetër i banuar vazhdimisht në Tokë, i braktisur kurrë në gjashtë mijë vjet—ngrihet nga qendra e qytetit si një tortë gjigante me ngjyrë rëre. Një student universitar kurd më çoi te tezga e tij e preferuar e qebapëve dhe, mes kafshatave të pangopura, më tregoi për golin e fundit të Aymen Hussein, të shënuar me kokë kundër Omanit. "E gjithë shtëpia e çajit në Erbil u hodh në të njëjtën kohë—kurdë, arabë, turkmenë—kishte vetëm një identitet në atë dhomë." Ai përdori hellin e qebapit për të vizatuar formën e një fushe futbolli mbi tavolinë dhe shkroi dy fjalë në mes: Iraku.

Kënetat Mesopotamike në jug—vendi legjendar i Kopshtit të Edenit—ishin gjëja e fundit, dhe më surrealja, që pashë në Irak. Shtëpitë lundruese prej kallami të njohura si mudhif tundeshin butësisht mbi ujë. Buallica e ujit nuk tregonin asgjë mbi sipërfaqe veç vrimave të hundëve dhe një palë brirësh të lakuar. Një varkëtar, duke qëndruar në kanoen e tij mashoof, tha në anglisht të thjeshtë: "Sadami dikur u përpoq t'i thante të gjitha këto këneta—për të ndëshkuar arabët e kënetave që jetonin këtu. Uji u zhduk për dhjetë vjet. Pastaj erdhën amerikanët dhe uji u kthye. Tani—uji zbret, ngjitet, zbret përsëri. Kënetat janë ende kënetat." Ai zhyti lopatën; përpara nesh, një tufë zogjsh të bardhë u ngritën në fluturim. Nuk nevojitej asnjë koment. Faktet mbanin të gjithë peshën.

Mbrëmjen time të fundit në Bagdad, u ktheva në shtëpinë e çajit në Rrugën Mutannabi. I njëjti vend, e njëjta ibrik kafeje arabe. Në tryezën ngjitur, një i ri po përkthente lajmet më të fundit të kualifikimeve të Irakut për Kupën e Botës nga telefoni i tij për miqtë në arabisht, fjalët "Mbappé" dhe "Messi" duke depërtuar herë pas here—futbolli është dialekti universal. Ndërsa shkruaja këto shënime të fundit, thirrja për lutje u dëgjua nga jashtë. Tigri, i padukshëm në errësirë, ishte i dëgjueshëm vetëm tani—tingulli i ujit që lëviz. Doja të fusja gjithçka në një fjali të vetme, por Hassan—udhërrëfyesi nga Babilonia—e kishte shkruar tashmë për mua kur u largova: "E di, më pak se njëqind vjet pasi Nabukodonosori vdiq, Babilonia ishte bosh. Por guidat e sotme të udhëtimit? Iraku merr një rresht të vetëm: Mos udhëtoni. Fati i këtij qyteti nuk është i madh—historia i dha një titull shumë madhështor dhe e tashmja i dha një recension shumë të vogël." Pagova kafenë time. Firmosa librin e vizitorëve—edhe pse askush nuk do ta lexonte.