Shkova në Irak – jo për të provuar diçka, por sepse Babilonia ishte ende atje

Bagdad (Baghdad). Lumi Tigër. Ora gjashtë e mëngjesit. Një peshkatar qëndron në pjesën e përparme të një varke druri, lëvizja e dorës së djathtë për të hedhur rrjetën është identike me atë të gdhendur në relievet asiriane dy mijë vjet më parë. Rruga Mutannabi (Mutannabi Street) në anën tjetër të lumit fillon të zgjohet – shitësit e librave po nxjerrin libra të zverdhur nga mbulesat kundër ujit dhe i vendosin në stenda të hapura. Në shtëpinë e çajit përballë, tymi i parë i qymyrit të kësaj dite ngrihet. Nga altoparlantët pranë lumit dëgjohen lajmet e mëngjesit në arabisht – parlamenti i Irakut do të debatojë sot për një projektligj, shpejtësia e fjalës së spikerit është aq e shpejtë sa duket se po nxiton të përfundojë para agimit të Ramazanit. Vetëm avionët luftarakë në distancë dhe pëllumbat që kalojnë herë pas here sipër kokës të kujtojnë se kjo nuk është një mëngjes antik i Mesopotamisë, por Iraku i vitit 2026.

Nuk erdha këtu nga heroizmi. Jo sepse doja të 'sfidoja' një vend të përcaktuar si i rrezikshëm nga mediat perëndimore. Por sepse pasi kërkova 'Iraq World Cup 2026', në ekran nuk u shfaqën vetëm paralajmërime udhëtimi, por edhe një foto e rrënojave të Babilonisë – një luan me tulla të xhamosur blu dy mijë e pesëqind vjeçar, i rrethuar me tela me gjemba në një oborr me pluhur, pothuajse i zbrazët. Mendimi im në atë moment ishte: Nëse Babilonia është ende atje, pse nuk shkon askush?

Iraku ndodhet në Lindjen e Mesme, i njohur në lashtësi si Mesopotamia – 'toka midis dy lumenjve'. Lumi Tigër dhe Lumi Eufrat krijuan këtu qytetërimin më të hershëm njerëzor: shkrimin kuneiform, Kodin e Hamurabit, Kopshtet e Varura. Luftërat dhe konfliktet që nga viti 2003 e ndryshuan emrin e këtij vendi nga 'djepi i qytetërimit' në 'zonë konflikti'. Por Luani i Mesopotamisë – kombëtarja irakiane – në vitin 2026 do të përfaqësojë këtë vend në skenën e Kupës së Botës. Për shumë njerëz që nuk kanë kërkuar kurrë për Irakun, futbolli është arsyeja e parë për të hapur këtë derë.

Rruga Mutannabi (Mutannabi Street) ka çdo të premte tregun më të mirë të librave në Bagdad (Baghdad). Llojet e librave janë si një vijë kohore e përzier: pranë përmbledhjeve të zverdhura të poezive janë tekste të lira angleze, pranë broshurave politike të epokës së Sadamit janë përkthime arabe të 'Harry Potter' të kaluara nga shumë duar. Një shitës librash – me syze leximi, gishtat e tij të ngjyrosur gri nga boja dhe pluhuri i dekadave – më tha në anglisht: 'Gjatë kohës së Sadamit, libraritë në këtë rrugë u dogjën. Kur amerikanët pushtuan, u dogjën përsëri. Por librat nuk vdiqën, lumi nuk ndryshoi.' Ai tregoi lumin Tigër jashtë: 'Ky lumë është më i vjetër se të gjitha regjimet tona së bashku. Ka parë mbretërit e Babilonisë, poetët e dinastisë Abaside, tanket e anglezëve – tani na shikon ne.'

Rrënojat e Babilonisë janë rreth 85 km në jug të Bagdadit (Baghdad), dy orë me makinë. Por këto dy orë kalojnë nëpër të paktën katër pika kontrolli ushtarake dhe një hapësirë ajrore që dikur ishte e mbushur me dronë amerikanë. Kur mbërrita, në parking kishte vetëm dy makina – njëra e udhërrëfyesit, tjetra e një punonjësi të Autoritetit të Antikiteteve të Irakut. Udhërrëfyesi, i quajtur Hassan, ishte vendas nga provinca e Babilonisë. Kur hapi portën e madhe të hekurt të rrënojave, e bëri aq natyrshëm sikur po hapte portën e oborrit të shtëpisë së tij: 'Tani nuk është sezoni turistik – Babilonia nuk është kurrë sezon turistik.' Ai tregoi rrënojat e Portës së Ishtarit – dragonjtë dhe demat në tullat e xhamosur blu ishin ende të plotë – dhe tha: 'Kur Nebukadnetsari II ndërtoi këtë portë, Babilonia ishte qyteti më i madh në tokë. Tani – tani nuk ka as një linjë autobusi.' Zëri i tij nuk kishte keqardhje, vetëm deklaratë.

Më në veri, Erbili (Erbil) është kryeqyteti i Rajonit Autonom të Kurdistanit të Irakut, me ritëm dhe situatë sigurie krejtësisht të ndryshme. Citadela (Citadel) – një nga vendbanimet më të vjetra urbane në botë, e pabanuar për gjashtë mijë vjet – ngrihet nga qendra e qytetit si një tortë gjigante me ngjyrë rëre. Një student kurd më çoi në tezgjahun e tij të preferuar të mishit të pjekur, duke ngrënë me të pangopur dhe duke treguar historinë e golave të Aymen Hussein (sulmuesi irakian i lindur dhe rritur në Hawija). 'Ai shënoi një gol me kokë në ndeshjen kundër Omanit,' tha ai, 'Atë ditë pashë transmetimin e drejtpërdrejtë në një shtëpi çaji në Erbil (Erbil). Të gjithë në shtëpinë e çajit u hodhën lart – kurdë, arabë, turkmenë – atë ditë kishte vetëm një identitet.' Ai vizatoi formën e një fushe futbolli në tryezë me hellin e mishit dhe shkroi dy fjalë në mes: Irak.

南部美索不达米亚湿地——传说中的伊甸园所在地——是我在伊拉克看到的最后一个，也是最不真实的地方。芦苇搭成的浮动房屋（Mudhif）在水面上轻轻晃动，水牛只露出一个鼻子和一对弯角。一个船夫站在他的独木舟上用简单的英语说：'萨达姆曾经想过把这片湿地全部抽干——惩罚这里的沼泽阿拉伯人。水退了十年。然后美国人来了，水又回来了。现在——水退了又涨，涨了又退。湿地还是湿地。'他划了一下桨，前方惊起一群白鸟。不需要任何评论，事实本身已经有足够的分量。

在巴格达的最后一个晚上，我回到了Mutannabi街的茶馆。同一个位置，同一壶阿拉伯咖啡。旁边桌上，一个年轻人正在用阿拉伯语给朋友们翻译手机上关于伊拉克世界杯预选赛的新闻。偶尔蹦出'Mbappé'和'Messi'这样的单词——足球是全球通用的方言。我写下这最后一页笔记的时候，茶馆外面传来了宣礼声。底格里斯河在夜色中什么都看不见了，只能听到水流声。我想把一切都写在一个句子里，但Hassan——巴比伦的导游——在我离开时已经替我写好了：'你知道吗，尼布甲尼撒二世死后不到一百年，巴比伦就空了。但今天的旅游手册上，伊拉克只有'禁止前往'。这座城市的运气不太好——它被历史封了一个太高的头衔，又被现实压了太低的评语。'我付了咖啡钱。留言簿上签了名——虽然没有人会看。