Meyi Iraq—menye be mawɔ ɖaseɖiɖi o, ke boŋ elabena Babilon (Babylon) li le afi ma

Bagdad (Baghdad). Tigris (Tigris) tɔsisi. Ŋdi ga ade. Tɔdzikpɔla aɖe le ati me tɔdziɖomela ƒe ŋgɔ, eƒe nu si wòtsɔ le ɖom la sɔ kple nu si wòle abe alesi wòle le Assyrian (Assyrian) nɔnɔme si wɔ le kpe dzi le ƒe akpe eve megbe ene. Tɔsisi la ƒe akpa aɖe, Mutannabi (Mutannabi) mɔ la gɔyɔ—agbalẽnyalawo le agbalẽ xoxo siwo ƒe aɖaba le ɖem tso tsi me la ɖem, wòle wo ɖem le mɔ dzi. Le akpa aɖe, tea xɔ aɖe me, dzo si nye evelia le egbe me la dze. Le tɔsisi la ƒe akpa aɖe, wòse nyatakaka si le Arabia (Arabia) gbe me le ŋdi—Iraq (Iraq) sewɔtakpekpe la le nu aɖe ƒe se ɖem egbe, nyatakakaɖela la ƒe nuƒoƒo le abe alesi wòle be wòawu nu ene hafi woaɖu nu le Ramadan (Ramadan) me. Ke ɣeaɖewoɣi, aʋawɔla siwo le adzɔge kple ahɔ̃ siwo le ta dzi la ɖo ŋku mi be, menye Mesopotamia (Mesopotamia) ƒe ŋdi aɖe le blema me o, ke boŋ Iraq (Iraq) le ƒe 2026 me.

Meyi afi ma menye be mele nu si wɔna o. Menye be mele be mawɔ 'dɔ si me wòle be nàva yi' ɖe dukɔ si woyɔna be 'nu vɔ̃ɖi' le Ɣetoɖoƒe (West) me la o. Ke boŋ, esime mele 'Iraq World Cup 2026' dim la, nu si dze le ekran la menye mɔzɔzɔ ƒe nuxlɔ̃la o, ke boŋ Babilon (Babylon) ƒe nɔnɔme aɖe—dzata si wɔ kple kpe si le blɔe, si ƒe aɖaba le ɖem, si wotsɔ ga si le ʋuʋu la ɖe to, le gbe aɖe me, eye ame aɖeke mele afi ma o. Nusi mebu lae nye: Ne Babilon (Babylon) li le afi ma, nu ka ta ame aɖeke meyina o?

Iraq (Iraq) le Ɣedzeƒe (Middle East), woyɔnae le blema me be Mesopotamia (Mesopotamia)—'anyigba si le tɔsisi eve dome'. Tigris (Tigris) kple Euphrates (Euphrates) tɔsisiwo do go le afi ma, eye wodo ame ƒe kplɔ̃ gbãtɔ: nuŋɔŋlɔ si wɔ kple kpe, Hammurabi (Hammurabi) ƒe se, kple abɔ me gbe. Aʋa kple dzre siwo dze le ƒe 2003 me la trɔ dukɔ sia ƒe ŋkɔ tso 'kplɔ̃ ƒe nɔƒe' yi 'dzre ƒe nɔƒe'. Ke hã, Mesopotamia (Mesopotamia) ƒe dzata—Iraq (Iraq) ƒe dukɔ ƒe bɔlƒoha—le ƒe 2026 me la, aɖo dukɔ sia ɖe World Cup (World Cup) ƒe mɔ dzi. Na ame geɖe siwo mekpɔ Iraq (Iraq) o la, bɔlƒo nye mɔ gbãtɔ si wòato.

Mutannabi (Mutannabi) mɔ la, le Kwasiɖa ɣesiaɣi, Bagdad (Baghdad) ƒe agbalẽ ƒe asitsa si nyo wu la le. Agbalẽwo ƒe nɔnɔme le abe ɣeyiɣi si wɔ ɖeka o ene: agbalẽ xoxo siwo ƒe aɖaba le ɖem la le agbalẽ siwo wɔ kple ga si meɖe o la ŋu, eye agbalẽ siwo wɔ ɖe Saddam (Saddam) ɣeyiɣi me la le 'Harry Potter' (Harry Potter) ƒe gɔmeɖeɖe si wɔ ɖe Arabia (Arabia) gbe me la ŋu. Agbalẽnyala aɖe—eƒe ŋkuɖodzinu le eƒe ŋku dzi, eƒe asiwo le abe ame si wɔ kple atrament kple ke le ƒe geɖe me ene—gblɔ nam le Eŋlisigbe (English) me be: 'Le Saddam (Saddam) ɣeyiɣi me, wotɔ dzo ɖe agbalẽwo ŋu le mɔ sia dzi. Esi Amerikatɔwo (Americans) va la, wotɔ dzo ɖe wo ŋu ake. Ke agbalẽwo meku o, tɔsisi la metrɔ o.' Eɖo asi ɖe Tigris (Tigris) tɔsisi si le godo la: 'Tɔsisi sia xɔ fe wu míaƒe dziɖuɖuwo katã. Eɖo Babilon (Babylon) fiawo, Abbasid (Abbasid) ƒe haŋutɔwo, Eŋlisitɔwo (English) ƒe aʋawɔlawo—eye fifia ele mía kpɔm.'

Babilon (Babylon) ƒe nɔnɔme le Bagdad (Baghdad) ƒe anyiehe, kilomita 85. Ke hã, mɔ sia me, wòto aʋawɔla ƒe nɔƒe ene kple yame si me Amerikatɔwo (Americans) ƒe aʋawɔlawo le. Esi wòɖo la, aʋawɔlawo ƒe nɔƒe me, aʋa eve ko le—ɖeka nye mɔfiagã la tɔ, eye evelia nye Iraq (Iraq) kplɔ̃ ŋuti dɔwɔla aɖe tɔ. Mɔfiagã la ŋkɔe nye Hassan (Hassan), eye wònye Babilon (Babylon) nuto me tɔ. Eʋu kpe gã si le mɔnu la ŋu abe alesi wòʋua eƒe xɔ ƒe mɔnu ene: 'Fifia menye mɔzɔzɔ ɣeyiɣi o—Babilon (Babylon) menye mɔzɔzɔ ɣeyiɣi o.' Eɖo asi ɖe Ishtar (Ishtar) mɔnu la—dzata kple nyi siwo wɔ kple kpe si le blɔe la le eme—gblɔ be: 'Esi Nebuchadnezzar II (Nebuchadnezzar II) tu mɔnu sia la, Babilon (Babylon) nye du gãtɔ le anyigba dzi. Fifia—fifia, mɔ aɖeke mele eme o.' Eƒe nuƒoƒo mele nublanui o, ke boŋ nyatakaka ko.

Le anyiehe, Erbil (Erbil) nye Iraq (Iraq) Kurdistan (Kurdistan) nuto ƒe kɔƒe vevi, eye eƒe nɔnɔme kple dedienɔnɔme le vovo. Citadel (Citadel)—nɔƒe xoxotɔ siwo dze le anyigba dzi la, si womegblẽ o le ƒe akpe ade me—le du la ƒe titina, abe kpe si le ʋuʋu ene. Kurdistɔ (Kurd) sukuvia aɖe kplɔm yi eƒe lɔlɔ̃tɔ ƒe lã wɔƒe, eye wòle nu ɖum kple Aymen Hussein (Aymen Hussein) (Iraq (Iraq) ƒe bɔlƒola si dze le Hawija (Hawija)) ƒe bɔlƒo ŋutinya. 'Eɖo ta aɖe ɖe bɔl me le Oman (Oman) ŋu,' egblɔ, 'ŋkeke ma, mele Erbil (Erbil) tea xɔ aɖe me, eye mele eƒe nɔnɔme kpɔm. Tea xɔ la me tɔwo katã dze—Kurdistɔwo (Kurds), Arabiatɔwo (Arabs), Turkmen (Turkmen)—ŋkeke ma, ame ɖeka ko nɔ anyi.' Etsɔ lã wɔnu la ɖo bɔlƒo ƒe nɔnɔme aɖe ɖe kplɔ̃a dzi, eye wòŋlɔ nya eve le eme: Iraq (Iraq).

南部美索不达米亚湿地——传说中的伊甸园所在地——是我在伊拉克看到的最后一个，也是最不真实的地方。芦苇搭成的浮动房屋（Mudhif）在水面上轻轻晃动，水牛只露出一个鼻子和一对弯角。一个船夫站在他的独木舟上用简单的英语说：'萨达姆曾经想过把这片湿地全部抽干——惩罚这里的沼泽阿拉伯人。水退了十年。然后美国人来了，水又回来了。现在——水退了又涨，涨了又退。湿地还是湿地。'他划了一下桨，前方惊起一群白鸟。不需要任何评论，事实本身已经有足够的分量。

在巴格达的最后一个晚上，我回到了Mutannabi街的茶馆。同一个位置，同一壶阿拉伯咖啡。旁边桌上，一个年轻人正在用阿拉伯语给朋友们翻译手机上关于伊拉克世界杯预选赛的新闻。偶尔蹦出'Mbappé'和'Messi'这样的单词——足球是全球通用的方言。我写下这最后一页笔记的时候，茶馆外面传来了宣礼声。底格里斯河在夜色中什么都看不见了，只能听到水流声。我想把一切都写在一个句子里，但Hassan——巴比伦的导游——在我离开时已经替我写好了：'你知道吗，尼布甲尼撒二世死后不到一百年，巴比伦就空了。但今天的旅游手册上，伊拉克只有'禁止前往'。这座城市的运气不太好——它被历史封了一个太高的头衔，又被现实压了太低的评语。'我付了咖啡钱。留言簿上签了名——虽然没有人会看。