Írak Sögur: Ég fór til Íraks — ekki til að sanna neitt, heldur af því að Babýlon er enn þar

Bagdad. Tígris-fljót. Klukkan sex að morgni. Fiskimaður stóð í stafni trébáts síns og kastaði netinu með nákvæmlega sömu hreyfingu og sýnd er á assýrískum lágmyndum fyrir tvö þúsund árum. Handan við ána var Mutannabi-stræti að vakna — bóksalar rúlluðu úr pressenningum og lögðu fram gulnaða bindi á útimarkaðsbása. Tebúðin á móti sendi frá sér morguninnar fyrsta súlu af viðarkolagufu. Úr hátalara einhvers staðar meðfram árarbakkanum barst morgunfréttir á arabísku — Íraska þingið að rökræða eitthvert frumvarp, hraði þularins eins og einhver að reyna að klára setningu áður en Ramadan-föstubyrjar. Aðeins fjarlægu orrustuþoturnar og einstaka dúfa sem fór yfir minntu þig á að þetta var ekki fornmessópótamískur morgunn — þetta var Írak árið 2026.

Ég hafði ekki komið hingað af hetjuskap. Ekki vegna þess að ég vildi 'skora á' land sem er skilgreint sem hættulegt af vestrænum fjölmiðlum. Það var af því að eftir eina leit að 'Írak HM 2026' hafði skjárinn minn sýnt meira en ferðaviðvaranir — hann hafði sýnt ljósmynd af rústum Babýlon. Blágljáandi ljón, tvö og hálft þúsund ára gamalt, fyrir aftan keðjugirðingu í rykugum garði, næstum algjörlega eitt. Hugsun mín á þeirri stundu: ef Babýlon er enn þar, af hverju er enginn að fara?

Írak liggur í Mið-Austurlöndum, forna Mesópótamíu — 'landið milli tveggja fljóta.' Tígris og Efrat mætast hér og fæddu elstu siðmenningu mannkyns: fleygrúnir, lögbók Hammúrabís, hangandi garðarnir. Stríð og átök frá 2003 hafa endurskrifað nafn þessa lands úr 'vagga siðmenningar' í 'átakasvæði.' En Lions of Mesopotamia — landslið Íraks — munu koma þessu landi fram á heimsmeistarastigi árið 2026. Fyrir marga sem hafa aldrei slegið inn 'Írak' er fótbolti fyrsta ástæðan til að opna þessa dyr.

Mutannabi-stræti hýsir besta bókamarkað Bagdad alla föstudaga. Úrvalið er rugluð tímalína: gulnuð ljóðasöfn við hlið ódýrra enskra kennslubóka, pólitískir bæklingar frá Saddam-tímanum við hlið hundaeyrnamerktra arabískra þýðinga á Harry Potter. Bókabúðareigandi — lesgleraugu á nefinu, fingurnir gráir eftir áratuga blek og ryk — talaði við mig á ensku: 'Á tímum Saddams var kveikt í bókabúðunum á þessari götu. Á meðan á innrás Bandaríkjamanna stóð var kveikt í þeim aftur. En bækurnar dóu ekki, og áin breyttist ekki.' Hann benti út í átt að Tígris: 'Þessi á er eldri en öll stjórnkerfin sem við höfum átt samanlagt. Hún hefur séð konunga Babýlon, skáld Abbasída-veldisins, breska skriðdreka — og núna horfir hún á okkur.'

Rústir Babýlon eru um áttatíu og fimm kílómetra suður af Bagdad, tveggja tíma akstur. En þessir tveir tímar fara í gegnum að minnsta kosti fjórar herstöðvar og loftrýmisbút sem bandarískar drónar partróleruðu eitt sinn þétt. Við komuna taldi ég tvö farartæki á bílastæðinu — annað tilheyrði leiðsögumanni og hitt starfsmanni forngripamálastofnunar Íraks. Leiðsögumaðurinn, heimamaður úr Babýlon-héraði að nafni Hassan, opnaði þungu járnhliðið á fornminjasvæðinu með sama hversdagstrýni og einhver að opna eigin bakgarð: 'Það er ekki ferðamannatímabil — Babýlon er aldrei ferðamannatímabil.' Hann benti á Ishtar-hliðið — blágljáandi flísar þess, drekar og naut enn heil — og sagði: 'Þegar Nebúkadnesar II byggði þetta hlið var Babýlon stærsta borg jarðarinnar. Núna — núna er ekki einu sinni strætóleið hingað.' Það var engin sjálfsvorkunn í rödd hans. Bara staðhæfing.

Lengra norður starfar Erbil, höfuðborg Kúrdistan-svæðis Íraks, á allt öðrum hraða og öryggisstigi. Virkið — elsta samfellt byggða byggð jarðarinnar, aldrei yfirgefin í sex þúsund ár — rís úr borgarmiðju eins og risastór sandlituð kaka. Kúrdískur háskólanemandi fór með mig á uppáhalds kebab básinn sinn og sagði mér, milli ákafra bita, um nýjasta mark Aymen Hussein, skorað með skalla gegn Óman. 'Öll tebúðin í Erbil stökk upp í einu — Kúrdar, Arabar, Túrkmenar — það var aðeins ein sjálfsmynd í því herbergi.' Hann notaði kebab-spýtuna sína til að teikna form fótboltavallar á borðið og skrifaði tvö orð í miðjuna: Írak.

Mesópótamísku mýrarnar í suðri — goðsagnakenndur staðsetning Edengarðsins — voru það síðasta, og súrrealískasta, sem ég sá í Írak. Fljótandi sefhús þekkt sem mudhif rugguðu mjúklega á vatninu. Vatnabufflar sýndu ekkert fyrir ofan yfirborðið nema nasir og bogið hornapar. Bátamaður, standandi í mashoof-kanó sínum, sagði á einfaldri ensku: 'Saddam reyndi einu sinni að þurrka allar þessar mýrar — til að refsa Mýra-Aröbunum sem bjuggu hér. Vatnið hvarf í tíu ár. Svo komu Bandaríkjamenn og vatnið kom aftur. Núna — vatnið fer niður, það kemur upp, það fer aftur niður. Mýrarnar eru enn mýrarnar.' Hann dýfði árinni; fyrir framan okkur lét hvítur fuglahópur sig fljúga. Engin umsögn var nauðsynleg. Staðreyndirnar sjálfar báru alla þyngdina.

Síðasta kvöldið mitt í Bagdad fór ég aftur í tebúðina á Mutannabi-stræti. Sama sæti, sama kanna af arabísku kaffi. Við næsta borð var ungur maður að þýða nýjustu fréttir af undankeppni Íraks á HM úr símanum sínum fyrir vinum sínum á arabísku, orðin 'Mbappé' og 'Messi' brutust stundum í gegn — fótbolti er alheimsmállýskan. Þegar ég skrifaði þessar síðustu nótur hljómaði bænakall að utan. Tígris, ósýnileg í myrkrinu, var nú aðeins heyranleg — hljóð vatns á hreyfingu. Ég vildi troða öllu í eina setningu, en Hassan — leiðsögumaðurinn frá Babýlon — hafði þegar skrifað hana fyrir mig þegar ég fór: 'Veistu, minna en hundrað árum eftir að Nebúkadnesar dó var Babýlon tóm. En ferðahandbækur nútímans? Írak fær eina línu: Ekki ferðast. Hamingja þessarar borgar er ekki mikil — sagan gaf henni of stóran titil, og nútíminn gaf henni of litla umsögn.' Ég borgaði fyrir kaffið. Ég skrifaði í gestabókina — jafnvel þótt enginn myndi lesa hana.