Iaráic Scéalta: Chuaigh Mé go dtí an Iaráic—Ní Chun Rud ar bith a Chruthú, ach Toisc go bhfuil an Bhablóin Fós Ann

Bagdad. Abhainn na Tígris. Sé a chlog ar maidin. Bhí iascaire ina sheasamh ag tosach a bháidín adhmaid, ag caitheamh a lín leis an ngluaiseacht chéanna go díreach a léirítear ar rilíf Assiriacha dhá mhíle bliain ó shin. Trasna na habhann, bhí Sráid Mutannabi ag dúiseacht — díoltóirí leabhar ag rolladh amach tarpaillíní, ag leagan amach imleabhair bhuí ar stainníní faoin aer. Bhí an teach tae trasna ag cur an chéad ribe deataigh gualaigh ar maidin. Ó chainteoir éigin feadh bhruach na habhann tháinig an nuacht ar maidin in Araibis — parlaimint na hIaráice ag díospóireacht bille éigin, luas an láithreora chomh gasta le duine ag iarraidh abairt a chríochnú sula dtosaíonn troscadh Ramadan. Níor chuir ach na scairdeitleáin chogaidh i bhfad uait agus an colm corruair ag trasnú lastuas i gcuimhne duit nach maidin ársa Mheaspatáimeach a bhí anseo — ba í seo an Iaráic in 2026.

Ní as crógacht a tháinig mé anseo. Ní toisc go raibh mé ag iarraidh 'dúshlán' a thabhairt do thír atá sainmhínithe mar chontúirteach ag meáin an Iarthair. Ba é toisc, tar éis cuardach amháin ar 'Iraq World Cup 2026,' gur thaispeáin mo scáileán níos mó ná rabhaidh taistil — thaispeáin sé grianghraf d'fhothracha na Bablóine. Leon gormghlasáilte, dhá mhíle go leith bliain d'aois, taobh thiar de fhál slabhra i gclós deannach, beagnach go hiomlán leis féin. Mo smaoineamh ag an nóiméad sin: má tá an Bhablóin fós ann, cén fáth nach bhfuil éinne ag dul ann?

Tá an Iaráic suite sa Mheánoirthear, an Mheaspatáim ársa — 'an talamh idir dhá abhainn.' Tagann an Tígris agus an Eofrait le chéile anseo, ag breith na sibhialtachta is luaithe ag an gcine daonna: an scríbhneoireacht dhingeach, Cód Hammurabi, Gairdíní Crochta. Tá cogaí agus coimhlint ó 2003 i leith tar éis ainm na tíre seo a athscríobh ó 'chliabhán na sibhialtachta' go 'crios coimhlinte.' Ach déanfaidh Leoin na Measpatáime — foireann náisiúnta na hIaráice — ionadaíocht ar an tír seo ar stáitse Chorn an Domhain in 2026. Do go leor daoine nár chuardaigh an Iaráic riamh, is í an pheil an chéad chúis chun an doras seo a oscailt.

Bíonn an margadh leabhar is fearr i mBagdad ar Sráid Mutannabi gach Aoine. Is amlíne scrofaí é an roghnú: bailiúcháin fhilíochta bhuí taobh le téacsleabhair shaora Bhéarla, painfléid pholaitiúla ó ré Saddam taobh le haistriúcháin Araibise chaite de Harry Potter. Labhair úinéir siopa leabhar — spéaclaí léitheoireachta ar a shrón, a mhéara liath ó bhlianta dúigh agus deannaigh — liom i mBéarla: 'Le linn ré Saddam, dódh na siopaí leabhar ar an tsráid seo. Le linn ionradh Mheiriceá, dódh arís iad. Ach ní bhfuair na leabhair bás, agus níor athraigh an abhainn.' Sméid sé taobh amuigh ar an Tígris: 'Tá an abhainn seo níos sine ná gach réimeas a chonaiceamar le chéile. Tá sí tar éis ríthe na Bablóine, filí ríshliocht na nAbasach, tancanna Briotanacha a fheiceáil — agus anois féachann sí orainne.'

Tá fothracha na Bablóine timpeall ochtó a cúig ciliméadar ó dheas ó Bhagdad, turas dhá uair an chloig. Ach téann an dá uair sin trí ar a laghad ceithre sheicphointe míleata agus trí shíneadh d'aerspás a bhíodh dróin Mheiriceánacha ag patrólú go trom air. Ag teacht dom, chomhairigh mé dhá fheithicil sa charrchlós — ceann amháin leis an treoraí agus an ceann eile le ball foirne d'údarás seandálaíochta na hIaráice. D'oscail an treoraí, fear áitiúil ó Ghobharnóireacht na Bablóine darb ainm Hassan, geata iarainn throm an tsuímh seandálaíochta le héascaíocht ócáideach mar dhuine ag oscailt a chlóis chúil féin: 'Ní séasúr turasóireachta é — ní bhíonn séasúr turasóireachta ag an mBablóin riamh.' Dhírigh sé ar Gheata Ishtar — a chuid brící gormghlasáilte, na dragain agus na tairbh fós slán — agus dúirt: 'Nuair a thóg Nebuchadnezzar II an geata seo, ba í an Bhablóin an chathair ba mhó ar Domhan. Anois — anois níl fiú bealach bus aici.' Ní raibh aon fhéintrua ina ghlór. Ráiteas amháin a bhí ann.

Níos faide ó thuaidh, feidhmíonn Erbil, príomhchathair Réigiún na Cordastáine san Iaráic, ar luas agus leibhéal slándála go hiomlán difriúil. Éiríonn an Citadel — an lonnaíocht is sine ar domhan atá á háitiú go leanúnach, nár tréigeadh riamh le sé mhíle bliain — ó lár na cathrach mar chíste ollmhór gaineamh-daite. Thóg mac léinn ollscoile Coirdíneach mé go dtí a stainnín kebab is fearr leis agus, idir ghreimeanna cíocracha, d'inis sé dom faoi chúl is déanaí Aymen Hussein, a scóráil le ceann i gcoinne Oman. 'Léim an teach tae ar fad in Erbil ag an am céanna — Coirdínigh, Arabaigh, Turcméineacha — ní raibh ach féiniúlacht amháin sa seomra sin.' D'úsáid sé a bhriogún kebab chun cruth páirce peile a tharraingt ar an mbord, agus scríobh sé dhá fhocal sa lár: an Iaráic.

Ba iad Riasca Mesapatáime sa deisceart — suíomh finscéalach Ghairdín Éidin — an rud deireanach, agus ba shurrealaíoch, a chonaic mé san Iaráic. Bhí tithe giolcaí ar snámh ar a dtugtar mudhif ag luascadh go réidh ar an uisce. Níor thaispeáin buabhaill uisce aon rud os cionn an dromchla ach polláirí agus péire adharca cuartha. Dúirt bádóir, ina sheasamh ina churach mashoof, i mBéarla simplí: 'Rinne Saddam iarracht na riasca seo go léir a thaoscadh uair amháin — chun na hArabaigh Riascacha a bhí ina gcónaí anseo a phionósú. D'imigh an t-uisce ar feadh deich mbliana. Ansin tháinig na Meiriceánaigh, agus d'fhill an t-uisce. Anois — téann an t-uisce síos, tagann sé suas, téann sé síos arís. Is iad na riasca fós iad.' Thum sé a mhaide; chun tosaigh orainn, d'éirigh tréad d'éin bhána. Ní raibh aon tráchtaireacht ag teastáil. D'iompair na fíorais féin an meáchan ar fad.

Ar mo thráthnóna deireanach i mBagdad, d'fhill mé ar an teach tae ar Shráid Mutannabi. An suíochán céanna, an pota caife Arabaigh céanna. Ag an mbord in aice láimhe, bhí fear óg ag aistriú na nuachta is déanaí faoi cháiliú Chorn an Domhain na hIaráice óna ghuthán dá chairde in Araibis, na focail 'Mbappé' agus 'Messi' ag briseadh tríd corruair — is í an pheil an chanúint uilíoch. Agus mé ag scríobh na nótaí deireanacha seo, d'fhuaimnigh an glao chun urnaí ón taobh amuigh. Ní raibh an Tígris, dofheicthe sa dorchadas, inchloiste anois ach amháin — fuaim an uisce ag bogadh. Bhí mé ag iarraidh gach rud a chur in aon abairt amháin, ach bhí Hassan — an treoraí ón mBablóin — tar éis é a scríobh cheana féin nuair a d'fhág mé: 'Tá a fhios agat, níos lú ná céad bliain tar éis bhás Nebuchadnezzar, bhí an Bhablóin folamh. Ach treoirleabhair taistil an lae inniu? Faigheann an Iaráic líne amháin: Ná taisteal ansin. Níl an t-ádh le cathair seo — thug an stair teideal ró-mhór di, agus thug an lá atá inniu ann léirmheas ró-bheag di.' D'íoc mé as mo chaife. Shínigh mé leabhar na n-aoi — cé nach léifeadh éinne é.