Chuaigh mé go dtí an Iaráic – ní chun rud ar bith a chruthú, ach toisc go raibh an Bhablóin fós ann

Bagdad (Baghdad). An abhainn Tigris (Tigris). A sé a chlog ar maidin. Iascaire ina sheasamh ar thosach báid adhmaid, agus an gníomh aige ag caitheamh a líonta lena lámh dheas díreach mar atá snoite ar fhaoiseamh Assyrian dhá mhíle bliain ó shin. Ar an taobh eile den abhainn, tá Sráid Mutannabi (Mutannabi Street) ag dúiseacht – tá díoltóirí leabhar ag tógáil seanleabhar buí as éadach uiscedhíonach agus á leagan amach ar sheastáin oscailte. Tá an chéad deatach gualaigh den lá ag teacht ón teach tae trasna an bhóthair. Tá nuacht na maidine Araibise ag teacht ó na callairí ar bhruach na habhann – tá Parlaimint na hIaráice chun díospóireacht a dhéanamh ar bhille áirithe inniu, agus luas cainte an chraoltóra chomh tapa is go bhfuil sé ag iarraidh a chuid cainte a chríochnú roimh thús an troscaidh Ramadan. Ní chuireann ach na heitleáin chogaidh i bhfad i gcéin agus na colúir a bhíonn ag eitilt thar do cheann ó am go chéile i gcuimhne duit nach maidin ársa é seo i Méaspatáime, ach an Iaráic sa bhliain 2026.

Ní as laochas a tháinig mé anseo. Ní toisc go raibh mé ag iarraidh 'dúshlán' a thabhairt do thír a shainmhínítear mar thír chontúirteach ag na meáin an Iarthair. Ach toisc, tar éis dom cuardach a dhéanamh ar 'Iraq World Cup 2026', ní hamháin rabhaidh taistil a léim ar an scáileán, ach freisin grianghraf d'fhothracha na Bablóine – leon tíleanna gorma glónraithe dhá mhíle go leith bliain d'aois, timpeallaithe ag sreang dheilgneach i gclós deannaigh, beagnach folamh. Ba é an smaoineamh a bhí agam ag an am: Má tá an Bhablóin fós ann, cén fáth nach bhfuil aon duine ag dul ann?

Tá an Iaráic suite sa Mheánoirthear, ar a dtugtaí Méaspatáime – 'tír idir dhá abhainn'. Tagann an Tigris (Tigris) agus an Eofrait (Euphrates) le chéile anseo chun an tsibhialtacht is luaithe den chine daonna a chruthú: an script chuneiform, Cód Hammurabi, na Gairdíní Crochta. Tá ainm na tíre seo athraithe ó 'cliabhán na sibhialtachta' go 'crios coinbhleachta' ag cogaí agus coimhlintí ó 2003 i leith. Ach seasfaidh Leon Méaspatáime (Lion of Mesopotamia) – foireann náisiúnta na hIaráice – ar stáitse Chorn an Domhain in 2026 thar ceann na tíre seo. I gcás go leor daoine nár chuardaigh an Iaráic riamh, is é an peil an chéad chúis chun an doras seo a oscailt.

Bíonn an margadh leabhar is fearr i mBagdad (Baghdad) ar Shráid Mutannabi (Mutannabi Street) gach Aoine. Tá na cineálacha leabhar cosúil le hamlíne a bhí suaite: in aice le cnuasaigh dánta buí tá téacsleabhair Bhéarla saora, in aice le bróisiúir pholaitiúla ó ré Saddam tá leaganacha Araibise de 'Harry Potter' a bhí trí lámh ar a laghad. Dúirt úinéir siopa leabhar – spéaclaí léitheoireachta air, a mhéara liathaithe ag dúch agus deannach na mblianta – liom i mBéarla: 'Dódh siopaí leabhar na sráide seo le linn ré Saddam. Dódh arís iad nuair a tháinig na Meiriceánaigh isteach. Ach ní bhfuair na leabhair bás, níor athraigh an abhainn.' Leag sé a mhéar ar an Tigris (Tigris) lasmuigh: 'Tá an abhainn seo níos sine ná gach rialtas againn le chéile. Chonaic sí ríthe na Bablóine, filí na ríochta Abbasid, tancanna na Sasanach – anois féachann sí orainn.'

Tá fothracha na Bablóine (Babylon) thart ar 85 ciliméadar ó dheas ó Bhaile Átha Cliath (Baghdad), dhá uair an chloig de thiomáint. Ach thrasnaigh an dá uair an chloig seo ar a laghad ceithre sheicphointe míleata agus aerspás a bhí uair amháin faoi phatrólú dlúth ag drones Mheiriceá. Nuair a tháinig mé ann, ní raibh ach dhá charr sa charrchlós – ceann amháin don treoraí, agus ceann eile d'fhostaí Údarás Seaniarsmaí na hIaráice. Hassan a bhí ar an treoraí, as Cúige na Bablóine (Babylon Governorate) ó dhúchas. D'oscail sé geata mór iarainn na bhfothrach chomh neamhchúramach is a d'osclódh sé geata chlós a thí féin: 'Ní séasúr turasóireachta é seo anois – ní bhíonn séasúr turasóireachta ag an mBablóin go deo.' Leag sé a mhéar ar fhothracha Gheata Ishtar (Ishtar Gate) – na dragain agus na tairbh ar na tíleanna gorma glónraithe fós slán – agus dúirt: 'Nuair a thóg Nebuchadnezzar II an geata seo, ba í an Bhablóin an chathair ba mhó ar domhan. Anois – anois níl fiú bealach bus aici.' Ní raibh aon trua féin ina ghuth, ach ráiteas.

Tá Erbil (Erbil) níos faide ó thuaidh, príomhchathair Réigiún Churdastáin na hIaráice (Iraqi Kurdistan Region), agus tá rithim agus staid slándála go hiomlán difriúil aici. Ardaíonn an Citadel (Citadel) – ceann de na lonnaíochtaí cathrach is sine ar domhan, nár thréigeadh riamh le sé mhíle bliain – ó lár na cathrach, cosúil le císte mór gainimh. Thug mac léinn ollscoile Curdach mé go dtí a sheastán kebab is fearr leat, agus é ag ithe go craosach ag insint scéalta faoi chúl Aymen Hussein (Aymen Hussein) (tosaithe Iaráiceach a d'fhás aníos i Hawija). 'Scóráil sé cúl cinn i gcluiche in aghaidh Óman (Oman),' a dúirt sé, 'Bhí mé ag féachaint ar an gcluiche beo i dteach tae in Erbil (Erbil) an lá sin. Léim gach duine sa teach tae – Curdaigh, Arabaigh, Turcmanaigh – ní raibh ach aon chéannacht amháin ann an lá sin.' Le bata kebab, tharraing sé cruth páirce peile ar an mbord, agus scríobh sé dhá fhocal sa lár: an Iaráic (Iraq).

南部美索不达米亚湿地——传说中的伊甸园所在地——是我在伊拉克看到的最后一个，也是最不真实的地方。芦苇搭成的浮动房屋（Mudhif）在水面上轻轻晃动，水牛只露出一个鼻子和一对弯角。一个船夫站在他的独木舟上用简单的英语说：'萨达姆曾经想过把这片湿地全部抽干——惩罚这里的沼泽阿拉伯人。水退了十年。然后美国人来了，水又回来了。现在——水退了又涨，涨了又退。湿地还是湿地。'他划了一下桨，前方惊起一群白鸟。不需要任何评论，事实本身已经有足够的分量。

在巴格达的最后一个晚上，我回到了Mutannabi街的茶馆。同一个位置，同一壶阿拉伯咖啡。旁边桌上，一个年轻人正在用阿拉伯语给朋友们翻译手机上关于伊拉克世界杯预选赛的新闻。偶尔蹦出'Mbappé'和'Messi'这样的单词——足球是全球通用的方言。我写下这最后一页笔记的时候，茶馆外面传来了宣礼声。底格里斯河在夜色中什么都看不见了，只能听到水流声。我想把一切都写在一个句子里，但Hassan——巴比伦的导游——在我离开时已经替我写好了：'你知道吗，尼布甲尼撒二世死后不到一百年，巴比伦就空了。但今天的旅游手册上，伊拉克只有'禁止前往'。这座城市的运气不太好——它被历史封了一个太高的头衔，又被现实压了太低的评语。'我付了咖啡钱。留言簿上签了名——虽然没有人会看。