Morocco Mɔzɔzɔ: Tsɔ Ŋuti To Dzĩdu, Amadedeƒe kple Sahara

Esi megblɔ Morocco mɔzɔzɔ ƒe ɖoɖo gbã zi la, mesusu be anyigbata la atso Casablanca Yamenugbɔ, ato Marrakech, Fes, Merzouga dzi ayi Sahara. Esi meva ɖo vavã megbe la, mekpɔe be Morocco metsɔ kilometawo keke o, ke boŋ wòtsɔa ʋeʋẽwo xɔa wò gbã. Marrakech ƒe fiẽ, ne ya la ƒo la, atikewo asi me la, saffron, cumin, tsĩtsĩe kple rose siwo woku la ƒe ʋeʋẽ wole abe nudzrala sue geɖe siwo le nu ƒom ɣeyiɣi ɖeka me, eye womele be yewoɖe asi le ame aɖeke ŋu o. Meto kotoku gãwo dome blewu, nudzrala aɖe tsɔ Ras el Hanout dze ɖe asinye me, atikewo blaetɔ̃ vɔ ade siwo wotsaka la, ne èse wo ʋeʋẽ la, ele abe mɔ xoxo si tso Sahara asitsamɔ dzi ke ɖo Dzĩdu ƒe gliwo nu ene.

Ne zã do megbe la, Jemaa el-Fnaa Gbadzɛ la si dzo mɔ sia. Akafuƒoƒewo nɔ ga dom ɖe fliwo me, alẽmi tso akafuƒoƒe me dze dzo me, eye dzodzo ɣi la kɔ enumake; abɔbɔdedetsi ƒe fennel ʋeʋẽ, lãmeme ƒe dzo ʋeʋẽ, orange dzraƒe ƒe dzesi si woklã la, wo katã wo fɔ ɖe ʋuƒoƒo kple yɔyɔwo dzi. Ame aɖewo he wò be nàkpɔ woƒe menu, ame bubuwo tsɔ zikpui vɛ, ame bubuwo do ɣli tso dzodzo la me be 'China?' Menɔ plastik zikpui si le ʋuʋum aɖe dzi, mekpɔ lãmemee trɔ, eye kasia mese gɔmesese si be nukata ame geɖe gblɔna be Marrakech ɖea fu na ame: menye be wòhoo o, ke boŋ ede eme akpa, le yamenɔnɔ me hã la, ʋuvɔ̃ mele eme o.

Fes ƒe ʋeʋẽ le xoxo wu, eye wòle sesẽ wu. Medina ƒe mɔ suewo le hɛ̃ ale gbegbe be ame evewo hã, ne yewole titim la, wote ɖe ŋuti nu, afɔɖiɖiwo, tedzi goe kple ɖaɖe gbedodoɖa ƒe gbe le gliwo dzi gbugbɔ gbɔna, abe wòle kpe me ɖiɖim ene. Ne ète ɖe Chouara Lãgbalẽ Amadedeƒe ŋu la, yamenɔnɔ la de agbo, lãgbalẽ madzradzro kple ammonia ƒe ʋeʋẽ do ŋgɔ yi ŋuti me. Lãgbalẽ dzrala aɖe tsɔ mintiŋgbawo nam le xɔ tame be matsɔ ada ɖe ŋuti me. Minti ƒe fafa ɖem kpui aɖe, gake le egodo la, amadedeƒeawo gakpɔtɔ keke le dzĩ, nêtsi kple indigo me, eye dɔwɔlawo, afɔmanyagbɔ le amadedetsi me, abe ale si ɣeyiɣi metrɔ wɔwɔa o ene. Ɣemaɣi la, mese egɔme be ŋutinya menye faa le blemanudzraƒewo me o, ɣeaɖewoɣi la, wòtea ŋu ʋea wò nɛ ne aɖatsi le susum.

Esi medo le amadedeƒea me la, megabu mɔ le Fes du xoxo la me gaƒoƒo afã. Mɔ sueawo me la, womekpɔa dziƒo o, ke boŋ akɔbli siwo le wɔwɔm nɔa gbe ɖiɖi ɖe gakpe gbadzɛwo dzi, abolomɔ̃ ƒe seƒoƒo, ƒe ʋeʋẽ tso agbledzraƒea me, ɖeviwo ƒe bɔl ƒoƒo le atiʋa nu la ƒe gbe si mele kli dom. Ŋutsuvi aɖe do Morocco Dukɔa ƒe Bɔlƒoƒo ƒe dzĩ awudziwui, efũ tso gbɔnye, megbe dzi la, woŋlɔ Hakimi. Kedi si le mɔ sueawo me la tsɔ awua wòe wòzu ɣi, gake enye Morocco nyuitɔ wu awu yeyewo siwo le ŋkuɖodzinu dzraƒewo. Bɔlƒoƒo le afi sia la, wometsɔe da ɖe go na amedzrolawo o, ke boŋ wòle mɔ sueawo ƒe gbugbɔ me ɖim, wòle tii dzraƒewo ƒe television dzi ɖiɖim, eye wòzua gbesiagbe ŋutɔ ne ɖevia trɔ ɖo kaba.

Tso Fes yi dziehe la, ʋeʋẽwo dze gɔmedzedze le nu ɖuɖum le ɣe la me kpuie. Va ɖo Merzouga la, Sahara Gbegbedziƒe la mekpɔa ʋeʋẽ aɖeke kura o. Ŋkeke me, dzoxɔxɔ la le kɔkɔe, ke, ɣe kple dziƒo la wole abe wotsɔ tsi si le wo me ɖa ene; ŋuti la megawɔa dɔ o, nuyi dzi ko kple awui me fiẽ la susɔ. Le zã me la, menɔ saɖa gbɔ le agbadɔ godo, ɣletiviwo le dziƒo dzi le abe wole anyi dze ge ɖe ke ƒe megbe ene. Du me ami dzodzo, amadedeƒe ʋeʋẽ, asi me dzesi — ɖeke mele o, ati si le bibim ƒe dzoʋeʋẽ ko le mɔkeke la gbɔ. Mɔfia la tsɔ tiikpo la ɖe tsiƒome ɖe eme be wòanɔ dzodzro me, mintti si wòkɔ na la tsɔa dzodzo ʋeʋẽ vie, dzesi la hã le eƒe nu ɖuɖum le gbegbedziƒe me tso ale gbegbe be wòle abe ya ene si matea ŋu tɔna o. Nusi wɔa nuku na ame wu le Sahara le enye be: eɖea ʋeʋẽwo katã ɖa le asiwò, eye wònaa wòsea wò gbɔgbɔ ŋutɔ.

Megbe la, trɔ yi Riad la, Morocco gahea ʋeʋẽwo vɛ na wò. Atiʋa tri si wotsɔ la ʋu tso mɔ sueawo dzi, emegbe la, xexe bubu aɖe le eme: tsiƒe sue aɖe, mosaic gliwo, orange ati kple orange si me veve la ʋeʋẽ me le. Orange seƒoƒo la menye atikedzesi ƒe dzesi tẽ si mekpɔa dzodzro le o, ke boŋ ele babam, wòle blewum, abe tsi si le ʋaʋãm yi dzi le tile dzi ene. Aƒetɔ la tsɔ mintti vɛ, wòkɔ tiikpo la kɔkɔ, etsi mamu la do ama, sukli le eme ale gbegbe be ede dziƒo. Esi meno gbã zi la, mesusu be edzesi akpa, zi evelia la, medze gɔmedzedze xɔxɔ, zi etɔlia la, mese egɔme: Morocco ƒe dzesi la menye ɖeɖeɖe ko o, ke boŋ enye amedzrodzedze ƒe mɔ.

Nu si na meɖo ŋku dzesi sia la nye tajine aɖe. Ne woʋu anyigba kplu la le eteƒe la, alẽ, sabala, apricot siwo woku, tsĩtsĩe kple turmeric ƒe nuɖaɖa siwo nuɖuɖu me wòkpɔ tso la zi ɖekae do go, esia to vovo kple asi me lãmeme ƒe dzo wɔwɔ. Tajine kplu la mele wò dom o, enaa lã la bɔbɔa eɖokui le eƒe lãmi ŋutɔ me, enaa atikutsetsewo ƒe dzesi kple atikewo ƒe dzoxɔxɔ la srɔ̃a wo nɔewu blewu. Le kplɔ̃ bubu dzi la, ɖekawɔha aɖe le bɔlƒoƒo kpuikpuiwo kpɔm le woƒe asiƒonukui dzi, Hakimi va dze egɔme le ɖusime, ame siwo katã le kplɔ̃ ma dzi gblɔ 'ah!' ɖekae. Aƒetɔ la fo mo dzi, edze egɔme, eye wògblɔ be eyae nye dukɔa ƒe kalẽtɔ, wotso Spain, gake ne eƒu dua la, Morocco ƒe ɖevi wònye. Esi wògblɔ esia vɔ la, egakɔ tiikpo mía wu, eti la kɔkɔ, abe yele esiɖoɖo aɖe dom ɖe nya sia dzi ene.

Nya sia na meɖo ŋku 2022 ƒe Xexeame Katã ƒe Bɔlƒoƒo dzi. Morocco va ɖo ame ene mamlɛtɔwo dome megbe la, xexeame magakpɔ Morocco bɔlƒoƒo kple ŋku ma ke o. Menye 'yevuvi amedzro' ƒe ŋutinya kpuie la me nàkpɔ nu le o; ele wòle abe ʋeʋẽ si gakpɔtɔ nɔa awu dzi le asi me dzodzo ʋɛʋɛ megbe ene. Bounou tsɔ asi xe penalty, Amrabat lé midfield katã ɖe ta, Hakimi tsɔ spoon penalty yi ɖe nɛ le Spain dzi — nukpɔkpɔ mawo gbugbɔ ameɖokui siwo kaka le Madrid, Paris, Amsterdam kple Casablanca la ƒu ɖekae. Bɔlƒoƒo le afi sia menye teƒe si woyia kpɔa nu le o, gake wòdoa go kasia tso kɔfidzraƒe ƒe television, tso taksidzraɖola ƒe radio, tso ɖevi aɖe ƒe awudziwui dzi.

Ŋkeke si do ŋgɔ na nye dzodzo tso Marrakech la, megatrɔ yi Jemaa el-Fnaa. Dzodzo la gakpɔtɔ le ale gbegbe ke, lãmeme dzraƒewo gakpɔtɔ yi aɖaba aɖaba, mintti gakpɔtɔ le dzesi ale gbegbe ke. Gake meva gate ŋu de asi eƒe dzesiwo dzi le hlɔ̃ɖi sia me: gbã la nye atikewo asi me ƒe dzoxɔxɔ, megbe nye amadedeƒe mintti ƒe fafa, emegbe nye Sahara ƒe ʋeʋẽmamã le dzoxɔxɔ me, eye va ɖo Riad orange ƒe babam, tajine ƒe nuɖaɖa si wòkpɔtɔna, kple kplu gɔme ƒe sukli. Morocco mɔzɔzɔ si ŋu mekpɔ dzidzɔ akpa la menye kpɔɖeŋu tɔxɛ aɖe o, ke boŋ nye ʋeʋẽ siawo siwo ɖo mɔ ɖe ŋutilã me. Èbuna be yèto dukɔ aɖe me, gake ʋeʋẽwoe tsɔ wò to emee.