Liboso ya kokende na Ayiti (Haïti), bato nyonso bazalaki kotuna ngai motuna moko

Frantzdy Pierrot (Frantzdy Pierrot) alobaki liloba moko nsima ya mateya. Liloba yango ezalaki te mpo na ndembo - atako azali mosani ya liboso ya ekipi ya mboka ya Ayiti (Haïti), azali kobetela club na France, mpe azali moko ya bato moke oyo bakoki kotelemela Ayiti na mokili mobimba. Alobaki : 'Mokolo na mokolo ngai nazongi na Ayiti, bakonzi ya douane na libándá ya mpɛpɔ ya Port-au-Prince bayebi mama na ngai. Mpo na ndembo te - mpo azalaki koteka mapa ya banana na balabala liboso ya libándá.'

Nabandaki na liloba yango. Mpo na ndembo te, kasi mpo efungolaki nzela mosusu ya kokota na Ayiti : nzela oyo etongami te na toli ya mobembo, kasi na makambo ya kozonga na mboka mpe mpiko ya mokolo na mokolo.

Ayiti (Haïti) ezali na Karibe (Caraïbes), elingani na République dominicaine (République dominicaine) na esanga ya Hispaniola (Hispaniola). Ezali moko ya mikili oyo ezali na bato babola mingi na nsé ya mokili, mpe na bambula oyo eleki, ezalaki na matata ya politiki, bitumba ya bandeko mpe mabe ya mabele. Mikili mingi na 2025 ezalaki kokoma toli moko ya mobembo mpo na Ayiti : 'Kokende te.' Kasi Ayiti ezali mpe ekolo ya liboso oyo bawumbu ya moindo batombokaki mpe batongaki. Ekolo yango epesamelaki bomoi na yango na 1804 nsima ya bamir ya Citadelle Laferrière (Citadelle Laferrière) - mbula koleka 200 nsima, ndako ya mibate yango ezali nanu.

Kokoma na Port-au-Prince (Port-au-Prince) na ntango yango ezalaki kitoko te. Na ndako ya mpɛpɔ, miziki ya Kompa (Kompa) ezalaki kobeta na radio oyo ebebaki - lolenge oyo esangisi miziki ya Afrika mpe ya Karibe, oyo etindaka yo kotambola na mapeka. Bana mibale bakangamaki na bato oyo bazalaki kozwa biloko mpo na kosalisa ngai - mpo na malamu te, kasi mpo na kozwa mbongo. Mopepe ya malili mpe ya molunge ezalaki koleka oyo ya libándá ya mpɛpɔ. Solo : likambo ya liboso ya Ayiti ezalaki kitoko te. Kasi nakanaki te kokomisa yango kitoko to mabe, kasi kokoma kaka.

Na nzela ya ebale monene na nord, koleka na banzete ya kokawuka mpe bazando ya balabala oyo emonanaka mbala na mbala, Cap-Haïtien (Cap-Haïtien) emonanaki na nsé. Citadelle Laferrière (Citadelle Laferrière) - ndako ya mibate monene koleka na nsé ya mokili - efandaki na songe ya ngomba ya 900 m, lokola nyama monene ya mabanga. Nzela ya ngomba ezalaki makasi, mpo mpunda ezalaki kopema makasi koleka ngonga. Nsima ya komata, nafandaki na mabanga ya mbula 200, mpe mokambi moko ya mboka alobaki : 'Oyebi, ndako ya mibate oyo etungisamaki te. Ezalaki monene mingi, mpo moto moko te akokaki koya.' Na nsé ya ngomba, bana bazalaki kobeta ndembo. Nzete ya ndembo ezalaki na milayi ya motane mpe ya bule lokola bendele ya Ayiti - esangisi ndako ya mibate ya mboka mpe ndembo ya mokolo na mokolo na elilingi moko. Oyo ezali miziki ya solo ya lisolo ya Ayiti.

Jacmel (Jacmel) ezali engumba oyo etongami na papye mpe langi - maske na yango ya carnival ezali biloko ya mayemi koleka na Karibe mobimba, mpe bato oyo basalaka yango mingi bafandaka na bandako oyo ezali na lotiliki te. Mosali moko ya maske ya papye afandaki na porte mpe azalaki kosala. Maske na maboko na ye ezalaki na eteni moko ya koseka mpe eteni moko ya koganga - monsuni ya nkosi ekómaki minu ya moto, nzala ya ndeke esanganaki na biloko ya Afrika. Alobaki : 'Na carnival, moto nyonso alataka maske, kasi na nsé ya maske nde Ayiti ya solo ezali. Wana ezali na bobangi, kanda, mpe miziki oyo ekoki kotinda yo kobina tii ntongo. Bato ya Ayiti balataka maske moko te.' Nakanisaki Wilde-Donald Guerrier (Wilde-Donald Guerrier) - mosani ya ndembo ya ekipi ya mboka ya Ayiti, oyo atambolaki na nzela ya ebale monene ya Port-à-Piment (Port-à-Piment) na nord tii na zando ya ndembo ya Erópa (Europe). Nzela ya bomoi na ye ezalaki lokola maske ya Jacmel : eteni moko ya mpasi, mpe eteni moko ya bongengi oyo etindaka mokili kotala.

Griot——mbisi ya ngulu ekomi na pikliz——nsolo na yango ebimaka na balabala mosika. Mama ya kati na mbula ntuku motoba, alati elamba ya kala, amoni ngai nazali kozua foto, alobi na seki mpe abakisi ngai biteni mibale ya mosuni: 'Lya mingi, omonani ete olingi.' Pikliz ezali na makasi lokola sauce ya Asie nyonso——bato ya Haiti basalelaka makasi mpo na kotelemela molunge, mpo na kotelemela bobola, mpo na kotelemela mikakatano nyonso oyo bakoki te kosilisa na kolela. Na mafuta ya Griot, na miziki ya Kompa na balabala, na lombangu ya maboko ya basi ya marché oyo bafungolaka libandi, namonaki eloko moko oyo nakoki te koloba na nkombo mosusu longola 'mpiko'.

Liboso ya kokende na Haiti, na butu moko, nazalaki na veranda ya hotel moko na Port-au-Prince (Port-au-Prince), natalaki mwinda ya mike na likolo ya ngomba——ezalaki mwinda ya bougie mpe ya mafuta, ezalaki bomoi ya bato oyo bazangi courant. Nakanisaki maloba malili ya mikakatano ya mobembo——'mbeba ya mobulu ezali mingi', 'infrastructure ezali te', 'tokosengeli te kokende kuna'. Maloba wana ezali na mabe te. Kasi soki oyoki kaka maloba wana, okoyeba te ndenge nini bato ya Haiti basalaka pikliz oyo eleki makasi na Caraïbe nyonso; okoyeba te mpo na nini mabanga ya Citadelle (Citadelle) ekweyi te na mbula nkama mibale; okoyeba te mpo na nini mama ya Pierrot (Pierrot) atekaki mapa ya banana libanda ya aéroport, mpe na mbula ntuku mibale sima, mwana na ye ya mobali akotisi kombo ya Haiti na mokili mobimba na terrain ya sport.

Nazongeli maloba ya suka ya Pierrot (Pierrot) na interview: 'Na drapeau ya Haiti, ekomami——Bosangani ezali nguya. Ntango nazalaki moke, nazalaki kososola te. Sikoyo, tango nyonso nalatisa uniforme ya équipe nationale, nakanisaka mama na ngai azali koteka mapa na balabala. Wana ezalaki te kozanga elikia. Ezalaki ndenge ya Haiti——libanda ya esika ya bus oyo ezalaki koya te, tonga etanda na yo moko.'