ወደ ሄይቲ ከመሄዴ በፊት፣ ሁሉም ሰው አንድ አይነት ጥያቄ ይጠይቀኝ ነበር

ፍራንትዚ ፒዬሮ (Frantzdy Pierrot) ከስልጠና በኋላ አንድ ነገር ተናገረ። ይህ ንግግር ስለ እግር ኳስ አልነበረም - ምንም እንኳን እሱ የሄይቲ ብሔራዊ ቡድን አጥቂ፣ በፈረንሳይ ክለብ የሚጫወት እና ሄይቲን በአለም አቀፍ መድረክ ሊወክሉ ከሚችሉ ጥቂት ሰዎች አንዱ ቢሆንም። እሱ እንዲህ አለ፡- 'ወደ ሄይቲ በምመለስበት ጊዜ ሁሉ፣ የፖርት-ኦ-ፕረንስ (Port-au-Prince) አውሮፕላን ማረፊያ የጉምሩክ ባለስልጣኖች እናቴን ያውቋታል። በእግር ኳስ ምክንያት አይደለም - እሷ ከአውሮፕላን ማረፊያው ውጭ ባለው ጎዳና ላይ የሙዝ ዳቦ ትሸጥ ስለነበር ነው።'

ከዚህ ንግግር ጀመርኩ። ስለ እግር ኳስ ስለሆነ ሳይሆን፣ ወዲያውኑ ወደ ሄይቲ ሌላ መግቢያ በር ስለከፈተ ነው፡- በጉዞ ማስጠንቀቂያ ያልተገለጸ፣ ይልቁንም በመመለስ ትውስታ እና በዕለት ተዕለት ጽናት የተሰራ የሀገር መግቢያ።

ሄይቲ በካሪቢያን ባህር ውስጥ ትገኛለች፣ ከዶሚኒካን ሪፐብሊክ ጋር የሂስፓኒዮላ (Hispaniola) ደሴትን ትጋራለች። በምዕራቡ ንፍቀ ክበብ ውስጥ በጣም ድሃ ከሆኑ ሀገራት አንዷ ናት፣ ባለፉት ጥቂት ዓመታት የፖለቲካ አለመረጋጋት፣ የወንበዴ ቡድኖች ግጭት እና የተፈጥሮ አደጋዎች ተደራራቢ ጥቃት ደርሶባታል። አብዛኞቹ ሀገራት በ2025 ለሄይቲ የሰጡት የጉዞ ምክር አንድ አይነት ሐረግ ነበር፡- 'አትሂዱ።' ነገር ግን ሄይቲ በጥቁር ባሮች አመጽ የተመሰረተች በአለም የመጀመሪያዋ ራሱን የቻለ ሪፐብሊክ ናት። ይህች ሀገር እ.ኤ.አ. በ1804 ከሲታዴል ላፈሪየር (Citadelle Laferriere) የድንጋይ ግንብ ጀርባ መኖሯን አወጀች - ከ200 ዓመታት በኋላም፣ ያ ምሽግ አሁንም ቆሞ ይገኛል።

ወደ ፖርት-ኦ-ፕረንስ (Port-au-Prince) የደረስኩበት ጊዜ ቆንጆ አልነበረም። የአውሮፕላን ማረፊያው አዳራሽ ውስጥ የኮምፓ (Kompa) ሙዚቃ በተሰበረ ማሰራጫ ላይ ይፈነዳ ነበር - የአፍሪካ ከበሮ ድምጽ እና የካሪቢያን ዜማ አንድ ላይ የሚጠማመደው ሪትም፣ ትከሻህን ሳታውቀው እንድታንቀሳቅስ ያደርግሃል። ሻንጣ በሚያነሱ ሰዎች መካከል ሁለት ልጆች ተጨምቀው ቦርሳዬን ሊረዱኝ መጡ - ከቸርነት የተነሳ ሳይሆን፣ ጫፍ ለማግኘት ተስፋ በማድረግ ነበር። የአየሩ እርጥበት እና ሙቀት ከውጭው የአውሮፕላን ማረፊያ ቦታ የበለጠ የሚያንቆርቁር ነበር። እውነቱን ለመናገር፡- የሄይቲ የመጀመሪያ ገጽታ የፍቅር ታሪክ አልነበረም። ነገር ግን ላሳምረውም ሆነ ላሳድፈው አልወሰንኩም፣ ዝም ብዬ ለመመዝገብ ወሰንኩ።

በባህር ዳርቻው አውራ ጎዳና ወደ ሰሜን ስንጓዝ፣ ደረቅ ቁጥቋጦዎችን እና አልፎ አልፎ የሚታዩ የመንገድ ዳር ገበያዎችን አቋርጠን፣ ካፕ-ሃይቲን (Cap-Haïtien) በአድማስ ላይ ታየች። ሲታዴል ላፈሪየር (Citadelle Laferriere) - በምዕራቡ ንፍቀ ክበብ ትልቁ ምሽግ - ከ900 ሜትር ከፍታ ላይ ባለ ተራራ ጫፍ ላይ እንደ ድንጋያዊ ግዙፍ አውሬ ተቀምጦ ይገኛል። ወደ እሱ የሚወስደው የተራራ መንገድ በጣም ተዳፋት ስለሆነ፣ የፈረሶቹ እስትንፋስ ከደወል ድምጽ የበለጠ ይሰማል። ወደ ላይ ስወጣ፣ እስትንፋሴ እየተነፈገ የ200 ዓመት ዕድሜ ያለውን የድንጋይ ግንብ ያዝኩ፣ አንድ የአካባቢው አስጎብኚ እንዲህ አለ፡- 'ታውቃለህ? ይህ ምሽግ ፈጽሞ ጥቃት አልደረሰበትም። በጣም ትልቅ ስለሆነ፣ ማንም ሊደፍረው አልቻለም።' በተራራው ግርጌ ባለው ክፍት ቦታ ላይ፣ ልጆች እግር ኳስ ይጫወቱ ነበር። የእግር ኳስ ሜዳው ላይ እንደ ሄይቲ ባንዲራ ተመሳሳይ ቀይ እና ሰማያዊ መስመሮች ተሳሉ - የሀገር ሐውልት እና የዕለት ተዕለት እግር ኳስ ጨዋታ በአንድ ምስል ውስጥ ተጨምቀዋል። ይህ የሄይቲ ትረካ እጅግ እውነተኛ ሪትም ነው።

ጃክሜል (Jacmel) በወረቀት እና በቀለም የተሰራች ከተማ ናት - የካርኒቫል ጭምብሎቿ በመላው ካሪቢያን እጅግ የተወሳሰቡ የጥበብ ስራዎች ናቸው፣ እና እነሱን የሚሰሩት የእጅ ባለሞያዎች አብዛኛውን ጊዜ የኤሌክትሪክ አገልግሎት በሌላቸው ቤቶች ውስጥ ይኖራሉ። አንድ የወረቀት ጭምብል ባለሙያ በሩ አጠገብ ተቀምጦ ይሰራ ነበር። በእጁ ያለው ጭምብል ግማሹ ፈገግታ ነው፣ ግማሹ ደግሞ ጩኸት ነው - የአንበሳው ትከሻ ወደ ሰው ጥርስ ተለውጧል፣ የአእዋፍ ላባ ከአፍሪካ ንድፎች ጋር ተዋህዷል። 'በካርኒቫል ላይ ሁሉም ሰው ጭምብል ይለብሳል፣' አለ፣ 'ነገር ግን ከጭምብሉ በታች እውነተኛው ሄይቲ አለ። እዚያ ፍርሃት አለ፣ ቁጣ አለ፣ እና እስከ ንጋት ድረስ እንድትጨፍር የሚያደርግህ ሪትም አለ። ሄይታውያን አንድ ጭምብል ብቻ አይለብሱም።' ዋይልድ-ዶናልድ ገርሪየር (Wilde-Donald Guerrier) - የሄይቲ ብሔራዊ ቡድን የጎን ተጫዋች፣ ከፖርት-አ-ፒማን (Port-à-Piment) የደቡብ የባህር ዳርቻ ወደ አውሮፓ ሜዳዎች የሄደው - ትዝ አለኝ። የህይወቱ ጎዳና እንደ ጃክሜል ጭምብል ነበር፡- ግማሹ ችግር፣ ግማሹ ደግሞ አለም ሊመለከተው የማይችለውን ብርሃን ነበር።

የግሪዮት (Griot) - የተጠበሰ የአሳማ ሥጋ ከቅመም ኮምጣጤ (pikliz) ጋር - ሽታ ከመንገድ ዳር ድንኳን ሶስት ኪሎ ሜትር ርቀት ይደርሳል። ባለቤቷ የስልሳ ዓመት የምትጠጋ ሴት ነበረች፣ ወገቧ ላይ ደብዝዞ የሄደ ኤፕሮን ታስራለች፣ ፎቶ ስነሳ አይታ ፈገግ አለችና ወደ ሳህኔ ሁለት ተጨማሪ ሥጋ ጨመረችልኝ፡- 'በልብ፣ የሚያስፈልግህ ይመስለኛል።' የቅመም ኮምጣጤ (Pikliz) ቅመሙ ከማንኛውም የእስያ ቅመም አያንስም - ሄይታውያን በቅመም ሙቀትን፣ ድህነትን፣ እና በቅሬታ ሊፈቱ የማይችሉትን ሁሉንም ችግሮች ይቋቋማሉ። በግሪዮት (Griot) ዘይት ድስት ውስጥ፣ በማእዘኑ ላይ ባለው የኮምፓ (Kompa) ሙዚቃ ውስጥ፣ በገበያ ሴቶች ባቄላ የሚላጡበት የእጅ ፍጥነት ውስጥ፣ ከ'ጽናት' በቀር ሌላ ቃል ልጠቀምበት የማልችለውን ነገር አየሁ።

ከሄይቲ ከመውጣቴ በፊት በነበረው ምሽት፣ በፖርት-ኦ-ፕረንስ (Port-au-Prince) ውስጥ በሆቴል በረንዳ ላይ ቆሜ በሩቅ ተራራ ላይ ያሉትን ትናንሽ መብራቶች ተመለከትኩ - እነዚያ የመንገድ መብራቶች አልነበሩም፤ ሻማዎች እና የኬሮሲን መብራቶች ነበሩ፣ የኤሌክትሪክ አገልግሎት በተቋረጠባቸው አካባቢዎች የዕለት ተዕለት ነገር። በጉዞ ማስጠንቀቂያዎች ውስጥ ያሉትን ቀዝቃዛ ቃላት አሰብኩ - 'ከፍተኛ የወንጀል መጠን'፣ 'በቂ ያልሆነ መሠረተ ልማት'፣ 'መጓዝ አይመከርም።' እነዚህ መግለጫዎች ስህተት አይደሉም። ነገር ግን እነዚህን መግለጫዎች ብቻ ብታነብ፣ ሄይታውያን በመላው ካሪቢያን ውስጥ እጅግ ቅመም የበዛውን ኮምጣጤ እንዴት እንደሚሠሩ አታውቅም፤ የሲታዴል (Citadelle) ድንጋይ ለ200 ዓመታት ለምን እንዳልወደቀ አታውቅም፤ የፒዬሮ (Pierrot) እናት ከአውሮፕላን ማረፊያ ውጭ የሙዝ ዳቦ ለምን እንደምትሸጥ፣ እና ከሃያ ዓመታት በኋላ ልጇ የሄይቲን ስም በአለም አቀፍ መድረክ ላይ እንዴት እንደሚያንጸባርቅ አታውቅም።

ወደ ፒዬሮ (Pierrot) በቃለ መጠይቁ መጨረሻ ላይ ወደ ተናገረው ነገር ስመለስ፡- 'በሄይቲ ባንዲራ ላይ ተጽፏል - አንድነት ኃይል ነው። በልጅነቴ አልገባኝም ነበር። አሁን የብሔራዊ ቡድን ማሊያ በለበስኩ ቁጥር፣ እናቴ በጎዳና ላይ ዳቦ ስትሸጥ አስታውሳለሁ። ያ መተው አልነበረም። ያ የሄይቲ መንገድ ነው - የማይመጣውን አውቶቡስ በምትጠብቅበት ፍላጎት ፊት፣ የራስህን ድንኳን ታቆማለህ።'