Ahávo Haiti-pe, opavave oporandu chéve peteĩ mba'e

Frantzdy Pierrot (Frantzdy Pierrot) he'i peteĩ ñe'ẽ entrenamiento rire. Kóva ndaha'éi vakapipopo rehegua — ojehecháramo jepe ha'e Haiti tetã vakapipopo aty renondépe, oha'óva Francia atýpe, ha'e peteĩ umi sa'i ohechaukáva Haiti yvóra renondépe. He'i: 'Cada vez que aju Haiti-pe, Puerto Príncipe aeropuerto aduana kuéra oikuaa che sy. Nda'éi vakapipopo rupi — oikuaa oguerekógui oguataha okápe oñemu pan.'

Aipuru ko ñe'ẽ. Nda'éi vakapipopo rehegua rupi, hákatu oipe'águi Haiti jeike ambue tape: peteĩ tetã ndaha'éi jehasa ñe'ẽ rupi, hákatu jevy rembiasa ha ára pya'e mbarete rupi.

Haiti oĩ Caribe-pe, ojoaju República Dominicana ndive isla La Española-pe. Ha'e tetã imboriahuvéva yvóra kuarahy reike gotyo, ha upe arateĩ pukukue oiko política ñemomýi, aty ñorairõ ha yvytu vai. Hetave tetã 2025-pe he'i Haiti rehe: 'Ani tereho.' Hákatu Haiti ha'e avei tetã ypykatu oñepyrũva temimbo'e negro revolución rupi. Ko tetã 1804-pe ohechauka ijehe Citadelle Laferrière (Citadelle Laferrière) ita apykáre — 200 ary rire, upéva oĩ gueteri.

Puerto Príncipe (Port-au-Prince) peve jahávo ndaha'éi porã. Aeropuerto sala-pe Kompa (Kompa) purahéi oñembotyryry peteĩ radio itujápe — purahéi ojoajúva África tambor ha Caribe ritmo, oñemomýiva ne atukupe. Mokõi mitã'i oñembyaty hamba'e oipytyvõ chéve — ndaha'éi porã rupi, hákatu ohekávo viru. Arapytu hakuvai okáva yvýgui. Añete: Haiti ypykatu ndaha'éi porã. Hákatu aipota ani amoporã ha ani aipochy, aipota añe'ẽ añete.

Yvyty tape rupi yvate gotyo, ka'aguy piru ha tape rembe'y ñemu rupive, Cap-Haïtien (Cap-Haïtien) ojehecha. Citadelle Laferrière (Citadelle Laferrière) — yvóra kuarahy reike gotyo fortín tuichavéva — oĩ 900 metro yvate, peteĩ ita mymba guasu ramo. Tape yvytýpe ohasáva ipypuku, kavaju pytuhẽ ohendu porãve. Aha hague, aipytu'u peteĩ ita 200 ary apykáre, ha peteĩ guía he'i: 'Reikuaápa, ko fortín ndojehupíri araka'eve. Tuichaite, avave ndoikéi.' Yvyty yvýpe, mitãkuéra oha'óva. Cancha-pe ojehai Haiti bandera pytã ha hovy — peteĩ ta'anga ojoajúva tetã mandu'a ha peteĩ vakapipopo ára. Kóva Haiti mombe'u añete.

Jacmel (Jacmel) ha'e peteĩ táva papel ha pintura — i carnival máscara ha'e Caribe-pe arte complejovéva, ha umi oapoháva oiko hogar eléctrico'ỹme. Peteĩ máscara apohára oñemboja'o okẽme. I máscara peteĩ vore pukavy, ambue vore sapukái — león rague oiko ava tãi, guyra hague oike África diseño. 'Carnaval-pe opavave oipuru máscara,' he'i, 'hákatu máscara guýpe oĩ Haiti añete. Upépe oĩ kyhyje, pychaĩ, ha ritmo oñemomýiva nde rete ko'ẽ meve. Haiti kuéra ndoipurúi peteĩ máscara año.' Aimo'ã Wilde-Donald Guerrier (Wilde-Donald Guerrier) rehe — Haiti vakapipopo aty renondépe, oho hague Port-à-Piment (Port-à-Piment) y rembe'y guive Europa cancha peve. Ijeheko ha'e Jacmel máscara ramo: peteĩ vore asy, ambue vore tesape ohechaukáva yvórape.

Griot (Griot) — so'o kure mbichy pikliz ndive — neñatõi tape rembe'y guive. Jogua'uhára ha'e peteĩ kuña 60 ary, ojejokóva peteĩ avental itujáre, ohechávo chéve aha'ãvo, opuka ha omboaje che plato-pe mokõi so'o: 'Karuvai, reikotevẽha.' Pikliz (Pikliz) hakuvai ndaha'éi Asia salsa'ỹ — Haiti kuéra oipuru pichẽ oñorairõ haku, mboriahu, ha opa mba'e ndojeikotevẽva ñeñongatu. Griot (Griot) ñandyrype, Kompa (Kompa) purahéipe, kuña ñemu yva ku'i rupive, ahecha peteĩ mba'e aiporavóva 'mbarete' ramo.

Haiti-gui aha mboyve pyhare, Puerto Príncipe (Port-au-Prince) hotel peteĩ balcón-pe ahecha yvate gotyo tataindy — ndaha'éi luz pública, ha'e vela ha keroseno, tenda luz'ỹ ára. Aimo'ã jehasa ñe'ẽ ro'ysã rehe — 'crimen yvate', 'infraestructura'ỹ', 'ani tereho'. Ko ñe'ẽ ndaha'éi vai. Hákatu eñe'ẽramo año, ndereikuaái mba'éichapa Haiti kuéra ojapo Caribe pichẽ hakuvéva; ndereikuaái mba'éichapa Citadelle (Citadelle) ita oĩ 200 ary; ndereikuaái mba'éichapa Pierrot (Pierrot) sy oñemu pan aeropuerto okáre, ha 20 ary rire iñemoñare ohechauka Haiti réra yvórape.

Aju Pierrot (Pierrot) he'íva entrevista pahápe: 'Haiti bandera-pe ojehai — Joaju ha'e mbarete. Mitã ramo ndaikuaái. Ko'ágã aipuruvo tetã vakapipopo ao, aimo'ã che sy oñemu pan tapepe. Nda'éi jeheja. Ha'e Haiti tape — peteĩ punto de ómnibus oha'ãrõva, oñemoĩ ijehe.'