🇭🇹 Hayti · Igranadiyen
Uqbel ad ruḥeɣ ar Haiti (Haiti), akk iyi-d-qqaren yiwen n usqef
Tuɣalin s taddart s wallen n umura n berra
Frantzdy Pierrot (Frantzdy Pierrot) inna-d yiwen n wawal mi ifukk uḥric n tmeẓri. Awal-a mačči ɣef uḍar — ɣas akken d ameẓẓuɣ n Haiti (Haiti) n tmurt, iturar deg uklub n Fransa (France), d yiwen seg wid i d-yezzin ad yessekcem Haiti (Haiti) deg ubrid n tmurt. Inna: 'Yal tikelt ara ruḥeɣ ar Haiti (Haiti), imsewḍan n uṭeyyara n Port-au-Prince (Port-au-Prince) ssnen yemma. Mačči ɣef uḍar — acku tettzenz aɣrum n ubanan deg ubrid n berra n uṭeyyara.'
Bdeɣ seg wawal-a. Mačči acku d ɣef uḍar, maca acku yeldi-d tawwurt n tmurt n Haiti (Haiti) s wudem nniḍen: tamurt ur d-yezzin ubrid n tɣellist, maca d tmeẓri n tuɣalin d tɣawsa n tudert.

Haiti (Haiti) tezga-d deg yilel n Karayib (Karayib), tezga-d akked tmurt n Dominikana (Dominikana) deg tegzirt n Hispaniola (Hispaniola). D yiwen n tmurt i d-yezzin deg umaḍal n utaram, tezga-d deg tneẓẓi n tɣellist, n tɣawsa n tɣellist d tɣawsa n tgama. Aṭas n tmura deg useggas n 2025 nnan-d: 'Ur tettruḥu ara.' Maca Haiti (Haiti) d tamurt i d-yezzin s ubrid n tmeṭṭaf n tɣellist. Tamurt-a tella-d deg useggas n 1804 deg uxxam n Citadelle Laferriere (Citadelle Laferriere) — 200 n iseggasen deffir, tella-d tmeẓri.
Mi d-awḍeɣ ar Port-au-Prince (Port-au-Prince), ur d-yelli wudem n tmeẓri. Deg uxxam n uṭeyyara, uẓawan n Kompa (Kompa) yella-d deg ubrid n tɣawsa — aẓawan i d-yezzin s ubrid n Afrika (Afrika) d yilel n Karayib (Karayib), aẓawan i d-yezzin ad tettwaseqdec tɣawsa n tɣawsa. Sin n warrac zzin-d deg ubrid n tɣawsa n uṭeyyara, ad yiwen ad yessekcem aɣrum — mačči s ubrid n tɣellist, maca s ubrid n tɣawsa. Lhal n lhal yella-d deg ubrid n tɣawsa. Tideț: Haiti (Haiti) ur d-yelli s wudem n tmeẓri. Maca ur d-yelli s wudem n tɣawsa, maca s ubrid n tɣawsa.
S ubrid n yilel ar ugafa, s ubrid n tɣawsa n tɣawsa d tɣawsa n tɣawsa, Cap-Haïtien (Cap-Haïtien) yella-d deg ubrid n tɣawsa. Citadelle Laferriere (Citadelle Laferriere) — tmeẓri n tɣawsa n umaḍal n utaram — tezga-d deg uxxam n 900 n lmitat, am tɣawsa n tɣawsa. Ubrid n tɣawsa yella-d deg ubrid n tɣawsa, aẓawan n tɣawsa yella-d deg ubrid n tɣawsa. Mi d-awḍeɣ, d-awḍeɣ s ubrid n tɣawsa, d-awḍeɣ deg uxxam n tɣawsa n 200 n iseggasen, yiwen n ubrid n tɣawsa inna-d: 'Tessneḍ? Tmeẓri-a ur d-yelli s ubrid n tɣawsa. Tella-d s ubrid n tɣawsa, acku ur d-yelli win i d-yezzin ad tettwaseqdec.' Deg ubrid n tɣawsa, arrac tetturar uḍar. Ubrid n tɣawsa yella-d s ubrid n tɣawsa n Haiti (Haiti) — tmeẓri n tmurt d ubrid n tɣawsa n uḍar. D aya i d ubrid n tɣawsa n Haiti (Haiti).

Jacmel (Jacmel) d tamurt n tɣawsa n tɣawsa d tɣawsa n tɣawsa — tmeẓri n tɣawsa n lkarnaval d tmeẓri n tɣawsa n Karayib (Karayib), maca imsewḍan n tɣawsa n tɣawsa zedɣen deg uxxam n tɣawsa n tɣawsa. Yiwen n ubrid n tɣawsa n tɣawsa yella-d deg uxxam n tɣawsa. Tmeẓri n tɣawsa n tɣawsa tella-d s ubrid n tɣawsa: yiwen n ubrid n tɣawsa, yiwen n ubrid n tɣawsa. 'Di lkarnaval, akk ad tettwaseqdec tmeẓri n tɣawsa,' inna-d, 'maca deffir n tmeẓri n tɣawsa, tella-d tmeẓri n tɣawsa n Haiti (Haiti). Tella-d tɣawsa, tella-d tɣawsa, tella-d tɣawsa n tɣawsa n tɣawsa. Haiti (Haiti) ur d-yezzin s yiwen n tmeẓri n tɣawsa.' D-awḍeɣ ɣef Wilde-Donald Guerrier (Wilde-Donald Guerrier) — ameẓẓuɣ n Haiti (Haiti) n tmurt, i d-yezzin seg Port-à-Piment (Port-à-Piment) ar umaḍal n uḍar. Ubrid n tɣawsa n tɣawsa am tmeẓri n tɣawsa n Jacmel (Jacmel): yiwen n ubrid n tɣawsa, yiwen n ubrid n tɣawsa n tɣawsa.
Griot——akessum n wleɣmi iqerḥen s pikliz——ad ismun tafunast seg usenzi n ubrid. Tameṭṭut nni, ɣef 60 n yiseggasen, tewwi taqendurt iqerḥen, mi t-ẓriɣ tettawi tiwriwin, tettḍaḥka, terna-d sin n iẓuran n wleɣmi deg ujeǧǧiǧ inu: 'Ečč aṭas, tettwaḥsseb ad tḥwaǧeḍ.' Pikliz ur yelli d aqerḥan am akken i tella tafellaḥt n Asya — imezdaɣ n Haiti qqaren aqerḥan i wakken ad rren i tafellaḥt, ad rren i lmeḥna, ad rren i kullec ur nezmir ara ad t-neffeɣ s usqerdec. Deg tɣuri n Griot, deg uẓawan n Kompa deg tneqqit n ubrid, deg tɣuri n tfellaḥin i yessawalen tizemmar, walaɣ ayen ur zmireɣ ara ad t-id-semmreɣ s wawal 'taɣdemt'.
Azetta n tuffɣa seg Haiti, deg yiḍ nni, lliɣ deg uxxam n unebdu di Port-au-Prince, ttẓiriɣ tifawin nniḍen deg udrar — mačči d tifawin n ubrid, d tifawin n tmeṭṭa d tifawin n lmeḥna, d lḥala n yal ass deg iẓuran n tmeṭṭa. Mmektiteɣ-d awal n uɛessas n unadi — 'aṭas n tmeṭṭa', 'ur yelli wacu n tɣawsa', 'ur yelli wacu n tɣawsa'. Awal-a ur yelli d aɣelli. Maca, ma yella tɣareḍ kan awal-a, ur tettwassen ara amek i tzemren imezdaɣ n Haiti ad d-awin aqerḥan aqerḥan n Caribean; ur tettwassen ara amek i tzemren iẓuran n Citadelle ad qqimen 200 n yiseggasen; ur tettwassen ara amek i tzemren tmeṭṭut n Pierrot ad tzenz aɣrum n ubanan berra n uɛeddi, u mbeɛd 20 n yiseggasen, mmi-s ad d-yawi isem n Haiti deg umadal n uḍar.

Uɣal-ed ɣer wawal n Pierrot deg tneqqit n tɣuri: 'Aɛeddi n Haiti yura: Tameṭṭa d tazmert. Mi lliɣ d ameẓyan, ur tt-ḥasseɣ ara. Tura, yal tikelt ara d-alseɣ aqendur n tmurt, ttmmektiteɣ-d tmeṭṭut iw tettzenz aɣrum deg ubrid. Ur d aɣelli ara. D tarrayt n Haiti — berra n uɛeddi n ukeṛṛus ur d-yettasen, bnu aḥanun-ik.'
Discover more countries
Travel stories from other countries
Cape Verde
Trace an archipelago through morna music.
Curacao
Where Caribbean sun meets Dutch gables.
Uzbekistan
Finding modern answers on the Silk Road.
Jordan
Tracing backward from Petra's light.
DR Congo
City to river to rainforest to lava.
Iraq
Babylon is still there. Why is no one going?
Qatar
A real receipt for 24 hours in Doha.
Netherlands
Canals, railways, and Oranje match nights.
Switzerland
Reading lakes and mountains by rail.
Morocco
Medinas, Atlantic wind, and Sahara dunes.
South Africa
From Table Mountain to Soweto and Kruger.
Japan
A bullet train arriving exactly on time.
Senegal
Teranga, sea wind, and yellow shirts.
Korea
KTX trains, palaces, and red match nights.
Ivory Coast
Lagoons, cocoa, and orange shirts.
Norway
Fjords, railways, and a north waiting for goals.
Uganda
The Nile, gorillas, and The Cranes.