Tukki ci Ouganda: Ci source du Nil, dégg ay sonu football ak ay awa

Sonu jëkk ci tukki Ouganda, du cascade, du forêt, waaye mooy ab bolo bu tàkk ci guddi Kampala. Bolo dafay jëm ci kaw mbedd suuf, jaar ci wetu ab boda-boda, wëngu ci biir butigu banana. Jaaykat bi du mere, mu yëg ko ag tànkam, delloo ko ci xale yi. Kenn di wax "Onyango", ay xale di rey di daw. Ca waxtu wa, dama gis, football Ouganda du match rekk, mooy ab làkk: amul stade, nga mën a door; amul ay basket, nga mën a daw.

Kampala dafa nekk ci kaw tund, dëkk bi dafay jëm ci kaw ak ci suuf ni plan tactique. Ci njël, taksi, bus, moto ak tukkat dafay def ab yoon; ci guddi, marché dafay noppaloo. Ci Owino, lampi yi dafay nekk ci suuf, xetum yàpp, charbon, manioc ak suuf, ci ay xale sol maillotu nasionaal di def ay bolo ci ay sachet. Su ñu tàkkee, mbooloo di xoncoo. Espéranceu réew mi daa di ci ay slogan, lu bari dafay nekk ci ab bolo bu xóot.

Elloog, jëm ci Jinja, ndoxu lac Victoria dafay mel ci fenêtre. Ouganda, ñu koy tudde "source du Nil", ci Jinja, su nga taxawu ci wetu dex, kàddu gii du géographie rekk. Ndox dafay jóg ci lac, di noppaloo, di def Victoria Nile, ginnaaw ba ci bëj-gànnaar, jaar ci savane, canyon ak frontière, ba mu def ab dex bu soppante continent. Équateur dafay jaar ci réew mi, ni ligne imaginaire: sud ak nord dañu laalante fii, lac, dex, suuf su xonq ak baatu nit dañu jëm ci kanam.

Ci wetu dex, dama gis ab match bu ndaw. But yi mooy ñaar i doj, terrain bu gazon ak bu suuf. Kenn sol Arsenal, keneen Manchester United, keneen maillotu Uganda Cranes bu xóot. Ab gardien bu sew dafa daanu ci suuf, seen loxo fees suuf, su taxawu, mu rey. Football fii, du dogu dund, waaye mooy soppale dund. Man nga dund ci biir ab quartier, man nga amul terrain, waaye su bolo bi nekk ci wetu sa tànk, li ngi lay.

Chutes Murchison dafay tànn saw xalaat. Su oto bi agsee Top of the Falls, sonu ndox dafay jóg ci ginnaaw ay garab. Su nga taxawu ci wet, dina nga gis ne "grondement" mënul wax. Dexu Nil dafay dugal ci biir ay fissure, di wàccu ci kaw, ndox dafay foon ci sa kanam, ni kenn di xonn ay tambour ci sa nopp. Guide bi ne, dex dafay mer, ndax mooy dugg ci ay yoon yu xat. Waaye, ndox bi di yëngu, dama gis ni ay nit Ouganda: ñu def, waaye duñu génn.

Ci bëj-saalum-bëj-gànnaar, yoon dafay dugg ci tund. Ouganda mooy ab këru lu tollu 50% gorilles de montagne, Bwindi Impenetrable Forest du ay kàddu rekk. Du forêt bu nga man a "dugg", mooy mur bu diis, bu nooy, bu noyyi. 7 heures njël, guide di ne ay règles: 8 nit, 1 heure, duñu jëfandikoo flash, dañu dégg. Kàddu yu néew, waaye su taw di daanu ci sa bopp, ñépp noppaloo, ni ñu dugg ci ay rites.

Tànku Bwindi du mel ni yeneen. Du sonu basket ci mbedd, mooy ndox di japp ay baat, liane di tàkk ci say yéré, machette di dëngu ay xob, ay sonu ndox ci penku di noppaloo. Ñu jaar ci ay banane, ginnaaw ba ñu duggee ci biir. Forêt du joxe ay yoon yu plaisant, ay pente dafay jeex, ay racine ni loxo. Ay nit, ci njël dañu wax, ginnaaw ba des ay noyyi. Guide dafay noppaloo, dégg radio yu tracker yi, ginnaaw ba mu wone yoon.

Ginnaaw 3 heures, guide bi dafay kotang. Ngelaw dafay noppaloo. Ay mètres, ab gorille argenté dafay toog ci biir ay buissons, seen weñ dafa fees taw, seen ginnaaw dafay feeñ ci biir. Du def spectacle, du nangoo, mu dafay tàkk ab branche, teg ci seen géem. Ay petits di daanu, di xare ni ay xale ci marché Kampala. Waaye su argenté yéeg bët, forêt dafay delloo ci diggu.

Heure wii du mel ni heure. Dina nga fàtt appareil, fàtt suuf, fàtt li nga def ngir dem. Nit dañuy def "animaux" di "dëkk bu tukkat", waaye Bwindi, rëgle dafa soppiku. Mooy gorille bi may la bàyyi nga toog ci wetu seen dund. Ñu lekk ay xob, ñu nelaw, ñu dëkk, duñu lay soxla. Ginnaaw bi, dama xool ginnaaw, gorille bi dafay jàpp seen bopp, ni ab roche bu ñuul, di delloo ci biiru forêt.

Yoonu delloo Kampala, dama xalaat, football ak gorille duñu am jokkante. Benn ci suuf, beneen ci tund; benn jooy, daw ak xonjàlloo, beneen diggu, seen noon. Waaye ñépp dañu def seen bopp: Ouganda, ni mu aar li am solo. Football mooy làkku espérance, xale di wax "mën naa daw"; écologie mooy làkku waxtu, Bwindi di wax "war nga noppaloo".

Guddi gu mujj, dama delloo ci marche Kampala. Charboni butigu yàpp dafay tàkk, radio di jàng match, ay nit ci wet sàmm mbindam di wante ci décision. Ci penku, ay xale di tàkk, bolo di dugg ci biir, delloo ci lamp. Dama fattaliku Nilu Jinja, Murchison, ak gorille argentéu Bwindi.

Lii mooy li ma fattaliku ci tukki Ouganda: du ay clichés africains, du safari, cascade ak gorille. Mooy yoon, ci stadeu mbedd ba ci biiru forêt. Ci njël, nga dégg ay xale Kampala di wax espérance, ginnaaw ba nga gis Nil, ci mujj, Bwindi, nga noppaloo. Su ma génnee, suuf dafa nekk ci sama dàll, sonu forêt dafa nekk ci sama nopp, bolo bu xóot di wëngu ci biir lampi marché.