Bohahlauli Uganda: Qalong ya Noka ya Nile, ho utlwa medumo e phetang ya bolo le meru ya pula

Modumo wa pele wa bohahlauli ba Uganda, e ne e se phororo, leha e le moru wa pula, empa e ne e le bolo e rahilweng ka thoko lefifing la Kampala. Bolo e ile ya phahama tseleng ya mobu o mokgubedu, ya feta pela lebili le ka morao la boda-boda, ya pitikela pela setulo sa ho halika banana. Morekisi ha a ka a halefa, a inama, a kgutlisa bolo ka bonolo ka dieta tsa rabara ho bana. Motho e mong a hweletsa "Onyango," bashanyana ba mmalwa ba tsheha mme ba qhalana, mme hanghang ba e lelekisa hape. Ka motsotso oo ke ile ka utlwisisa hore bolo Uganda ha se feela papadi, e tshwana le puo e tlwaelehileng ya seterata: le ha ho se na lebala, o ka qala papadi; le ha ho se na dieta tsa bolo, o ka matha.

Kampala e ahilwe hodima maralla, ho thekesela ha motse ho tshwana le leano la papadi le sa phethwang. Motshehare, ditekesi, dibese tse nyane, dithuthuthu le batsamai ba lwantshana bakeng sa tsela e le nngwe e patisaneng; bosiu, mmaraka o kgutlisa lebelo butle. Mabone a mmaraka wa bosiu wa Owino a ne a leketlile tlase, mosi wa nama e halikilweng, monko wa mashala, monko o tjhesang wa cassava e halikilweng le monko wa mobu o sa tswa neswa ke pula di ne di kopane. Moshanyana ya apereng dijeresi ya sehlopha sa naha sa Uganda a phutha mokotla wa polasetiki ho ba bolo, a ikoetlisetsa ho e phahamisa hara dibaka tsa mmaraka. Ha e phahama, batho ba ne ba mo hlaba ka ditsheho. Tshepo ya naha ena ha se kamehla e ngolwang hodima masela a maholohadi, hangata, e ka hara bolo e rahilweng kgale.

Letsatsing le hlahlamang ha re lebile Jinja, metsi a Letša la Victoria a ne a benya ka fensetere. Uganda hangata e bitswa naha ya qalong ya Noka ya Nile, ha o eme pela noka Jinja, polelo ena ka tshohanyetso ha e sa tshwana le buka ya jeokrafi. Metsi a tswa Letšeng la Victoria, a qala ka kgutso e le Victoria Nile, ebe a lebile leboya, a feta hara maballo, diphula le meedi, mme qetellong e ba noka e kgolo e fetolang pheletso ya kontinente. Mola wa equator le wona o feta hara naha ena butle, jwalo ka mola o sa bonahaleng wa bohareng: karolo e ka borwa le e ka leboya tsa lefatshe di kopana mona, metsi a letša, metsi a noka, mobu o mokgubedu le mantswe a batho kaofela di tsamaya mmoho.

Ke ile ka bona papadi e nyane pela noka. Diheke e ne e le majwe a mabedi, lebala halofo e le jwang, halofo e le seretse. Ba bang ba apere Arsenal, ba bang Manchester United, ba bang ba apere dijeresi e senyehileng ya Uganda Cranes. Sebapadi se selelele sa heke se ile sa itahlela fatshe, seatla se tletse mobu o mokgubedu, empa ha se phahama sa tsheha ka boithabo. Bolo mona ha se ho balehela nnete, empa ke ho fetola nnete nakwana ho ba monyetla o mong. O ka dula sebakeng se petetsaneng, o ka hloka lebala la ho kwetlisa le nepahetseng, empa feela ha bolo e ntse e le pela leoto, bokamoso bo ntse bo ka akanywa.

Murchison Falls e ile ya kgaola monahano o kgutsitseng ona ka tshohanyetso. Koloi e fihla Top of the Falls, modumo wa metsi wa fihla pele o tswa ka mora difate. Ha o hlileng o ema pela letjeketjane, o tla tseba hore ha se modumo o ka hlaloswang ka mantswe a "ho puruma" feela. Noka yohle ya Nile e petetswe ka hara lepatsho le patisaneng, e wela ho tloha hodimo, mosi wa metsi o otla sefahlehong, jwalo ka ha eka motho o otlile moropa o mosweu pela tsebe. Motataisi a re noka e halefa mona hobane e qobellwa ho honyela. Empa ha ke shebile metsi ao a pherekanang, ho e-na le hoo ke ile ka e bona e tshwana le lehlakore le leng la batho ba Uganda: ba hatellwa, empa ha ba a lahlehelwa ke matla a ho tswela pele.

Ho ya borwa-bophirima, tsela e qala ho kena dithabeng. Uganda ke lehae la hoo e ka bang halofo ya ditshwene tsa dithaba tsa lefatshe, mme lebitso la Bwindi Impenetrable Forest ha le feteletse. Ha se moru o ka "kenwang" habobebe, o tshwana le lerako le tala le teteaneng, le mongobo, le phefumolohang. Ka hora ya bosupa hoseng, molebedi wa moru o ne a bontsha melao sebakeng sa ho kopana: batho ba robeli sehlopheng, kamora ho fumana ditshwene le ka dula hora e le nngwe feela, ho se ke ha bulwa mabone a kganyang, ho latele ditaelo. Polelo ka nngwe e ne e tlwaelehile, empa ha marothodi a pula a wela hodima katiba, bohle ba ile ba kgutsa, jwalo ka ha eka ba kena moetlong wa kgale ho feta.

Mehato ya Bwindi e ikgethile. Ha se modumo wa dieta hodima tsela, empa ke seretse se monyang dieta, difate tse hohlang hodima marikgwe, selepe se sehang makala, le modumo wa dinonyana tse hole o emisang ka tshohanyetso. Re ile ra feta masimong a banana, ra boela ra kena ka hara meriti e lefifi ho feta ya difate. Moru wa pula ha o a lokisetsa baeti ditselana tse bataletseng, matsoapo a thella, metso ya difate e tshwana le matsoho a khopang. Batho bao ke neng ke tsamaya le bona qalong ba ne ba ntse ba buisana, hamorao ha sala feela ho hemesela. Molebedi wa moru ka dinako tse ding o ne a ema, a mamela seyalemoya bakeng sa sebaka se tswang ho balatedi, ebe o phahamisa letsoho ho re bontsha ho latela.

Hoo e ka bang dihora tse tharo hamorao, molebedi wa moru ya ka pele a kgothama ka tshohanyetso. Moya o ne o tshwana le o hatelletsweng. Dimithara tse mmalwa hole, ditshwene ya mokokotlo wa silefera e ne e dutse hara dihlahla, boya ba yona bo botsho bo ne bo na le marothodi a pula, karolo eo ya moriri o moputswa e ne e benya meriting. Ha e a ka ya etsa tshwantshiso, leha e le ho re amohela, e mpa e kgaola lekalana butle, ya e kenya molomong ho e hlafuna. Haufi, ditshwene tse nyane di ne di pitika, di hula makgasi, jwalo ka bana ba lelekisang bolo mmarakeng wa bosiu wa Kampala. Empa ha mahlo a ditshwene ya silefera a phahama, moru kaofela wa boela wa kgutsa hanghang.

Hora eo e le nngwe e ile ya feta e seng jwalo ka hora. O tla lebala khamera, o lebala seretse, o lebala hore na o sebeditse matla a makae ho fihla mona. Batho ba rata ho fetola diphoofolo tse hlaha hore e be "dibaka tsa bahahlaudi," empa Bwindi, kamano e fapane. Ke ditshwene tse re dumellang ho dula nakwana pela meedi ya bophelo ba tsona. Di ja makgasi, di a robala, di atamelana, ha di hloke ho makalwa ke rona. Ha re tsamaya, ke ile ka hetla, ditshwene ya silefera e ne e se e shebile kwa morao, jwalo ka lejwe le tsamayang le letsho, le kgutlelang botebong ba moru butle.

Tseleng e kgutlelang Kampala, ke ne ke ntse ke nahana hore na bolo le ditshwene di amana jwang. E nngwe e hukung ya seterata sa mobu o mokgubedu, e nngwe e dithabeng tse phahameng tsa moru wa pula; e nngwe ke ya lerata, ho matha le mehoo, e nngwe ke ya kgutso, sebaka le tlhompho. Empa ka bobedi di bua ntho e le nngwe: kamoo Uganda e bolokang matla a bophelo kateng. Bolo ke puo ya tshepo, bana ba e sebedisa ho re "ke ntse ke kgona ho matha"; tikoloho ke puo ya nako, Bwindi e e sebedisa ho re "o tlameha ho tsamaya butle."

Bosiung ba ho qetela, ke ile ka boela ka ya mmarakeng wa bosiu wa Kampala. Mollo wa mashala pela ditafole tsa nama e halikilweng o ne o tjhesa, seyalemoya se ne se bapala tlhaloso ya bolo, banna ba mmalwa ba ne ba pota-potile skrine e nyane ba phehisana ka kahlolo. Hole, bana ba ne ba ntse ba raha bolo, bolo ya pitikela meriting, mme ya boela ya rahelwa tlasa mabone. Ka hopola Noka ya Nile e qalang butle Jinja, ka hopola Murchison Falls e sutumeletsa modumo wa metsi sefubeng, ka hopola morung wa pula wa Bwindi ditshwene ya silefera e inamisa hlooho e hlafuna makgasi.

Sena ke bohahlauli ba Uganda boo ke bo hopolang: ha se setshwantsho se le seng sa Afrika, ha se feela safari, diphororo kapa ditshwene. Ke tsela e tlohang lebaleng la bolo la seterata ho ya botebong ba moru wa pula. Pele, Kampala o utlwa bana ba hweletsa tshepo, ebe pela Noka ya Nile o bona kamoo metsi a qalang kateng, mme qetellong Bwindi o ithuta ho theola lentswe. Ha ke tsamaya, mobu o mokgubedu o ne o ntse o kgomaretse dieteng, mehato ya moru wa pula e ntse e le ditswebeng, mme bolo eo e rahilweng kgale, e ne e ntse e pitika tlasa mabone a mmaraka wa bosiu.