Turasóireacht Uganda: Ag Foinse na Níle, ag Cloisteáil Macalla na Peile agus na Foraoise Báistí

Níorbh eas ná foraois bháistí an chéad fhuaim de thurasóireacht Uganda, ach liathróid a ciceáladh ar seachrán i ndorchadas Kampala. Phreab an liathróid ó bhóthar na cré deirge, scuab sí thar roth cúil ghluaisrothair boda-boda, agus rolladh sí go dtí stalla bananaí rósta. Níor tháinig fearg ar an díoltóir; chrom sé agus bhrúigh sé an liathróid ar ais go dtí cosa an pháiste lena chúipín. Ghlaoigh duine éigin "Onyango," agus scaip na déagóirí le gáire, ach rith siad ina diaidh láithreach. Sa nóiméad sin a thuig mé nach cluiche amháin í peil Uganda; is teanga choiteann sráide í: gan pháirc, is féidir tús a chur; gan bhróga peile, is féidir rith.

Tá Kampala tógtha ar chnoic, corraíl na cathrach cosúil le léarscáil oirbheartaíochta nár críochnaíodh. I rith an lae, bíonn tacsaithe, mionbhusanna, gluaisrothair agus coisithe ag troid ar son an bhóthair chéanna chaoil; san oíche, tarraingíonn an margadh an luas ar ais go mall. I margadh Owino, bhí bolgáin solais crochta go híseal, deatach barbeicí, boladh gualaigh, teas casabhaigh friochta agus boladh cré tar éis báistí measctha le chéile. Bhí buachaill i ngeansaí fhoireann náisiúnta Uganda ag druibleáil le liathróid déanta as mála plaisteach idir na stallaí. Le gach preab, bhí daoine thart ag gáire agus ag spreagadh. Ní i gcónaí ar chomharthaí a scríobhtar dóchas na tíre seo; go minic, bíonn sé laistigh de sheanliathróid chaite.

An lá dár gcionn go Jinja, bhí Loch Victoria ag splancadh taobh amuigh den fhuinneog. Is minic a thugtar foinse na Níle ar Uganda, agus ag seasamh cois abhann i Jinja, stop an abairt sin de bheith ina téacsleabhar tíreolaíochta. Sreabhann an t-uisce amach as Loch Victoria, ina Níl Victeoiriach chiúin ar dtús, ansin ó thuaidh trí fhéarthailte, gileann agus teorainneacha, agus sa deireadh bíonn sé ina abhainn a d'athraigh cinniúint ilchríche. Gabhann líne an mheánchiorcail tríd an tír seo go héadrom freisin, cosúil le líne láir dhofheicthe: croitheann an leathsféar theas agus an leathsféar thuaidh lámha anseo, agus gluaiseann uisce locha, uisce abhann, cré dhearg agus guthanna daonna ar aghaidh le chéile.

Chonaic mé cluiche beag cois abhann. Dhá chloch mar chúl, leath den pháirc ina féar, an leath eile ina láib. Bhí geansaí Arsenal ar dhuine amháin, Manchester United ar dhuine eile, agus sean-gheansaí Uganda Cranes ar dhuine eile fós. Chaith cúl báire ard caol é féin ar an talamh, a bhos lán de chré dhearg, ach nuair a sheas sé bhí aoibh an-gheal air. Ní héalú ón réaltacht í an pheil anseo; is í an réaltacht a athscríobh go sealadach ina féidearthacht eile. Is féidir leat maireachtáil i gcomharsanacht phlódaithe, gan páirc thraenála cheart a bheith agat, ach fad is atá an liathróid cois do choise, is féidir an todhchaí a shamhlú go fóill.

Bhriseann Eas Murchison an tsamhlaíocht chiúin seo go tobann. Ag tiomáint go Barr na nEas, bhrúigh fuaim an uisce tríd na crainn ar dtús. Nuair a sheasann tú ag an ráille i ndáiríre, tuigeann tú nach féidir leis an bhfocal "tormán" an fhuaim seo a chur in iúl. Tá an Níl ar fad brúite isteach i scoilteanna cúnga carraige, ag titim ó airde mhór, ceo uisce ag bualadh d'aghaidh, cosúil le duine ag cur druma bán le do chluas. Dúirt an treoraí go n-éiríonn an abhainn feargach anseo toisc go bhfuil iallach uirthi crapadh. Ach ag féachaint ar an uisce fiuchta sin, mhothaigh mé go raibh sé níos cosúla le taobh eile de mhuintir Uganda: fáiscthe, ach nár chaill an neart chun dul ar aghaidh.

Níos faide siar ó dheas, thosaigh an bóthar ag dul isteach sna sléibhte. Tá Uganda ina baile do thart ar leath de ghoraillí sléibhe an domhain, agus níl ainm Fhoraois Dho-aimsithe Bwindi (Bwindi Impenetrable Forest) áibhéalach. Ní foraois í ar féidir "siúl isteach" inti go héasca; tá sí níos cosúla le balla glas, tais, trom a bhíonn ag análú. A seacht a chlog ar maidin, mhínigh an maor na rialacha ag an bpointe cruinnithe: ochtar in aghaidh an ghrúpa, gan ach uair an chloig tar éis na goraillí a aimsiú, gan splanc, ní mór gach treoir a leanúint. Bhí gach abairt gnáth, ach nuair a thit braonta báistí ar bhileog an hata, thit gach duine ina dtost, amhail is go raibh siad ag dul isteach i ndeasghnáth níos sine.

Tá fuaim chos Bwindi an-speisialta. Ní fuaim bhróg ar chosán atá ann, ach an láib ag diúil na mbuataisí, féithleoga ag scríobadh na mbríste, meitéad ag gearradh trí dhuilleoga, agus glaonna éan i bhfad i gcéin ag stopadh go tobann. Shiúil muid trí ghortaí bananaí, agus ansin isteach i scáthanna níos dorcha na gcrann. Níor ullmhaigh an fhoraois bháistí cosáin réidhe do thurasóirí; bhí na fánaí sleamhain, fréamhacha crainn cosúil le lámha ag iarraidh tú a thuisliú. Bhí na daoine a bhí in éineacht liom ag caint ar dtús, ach ní raibh fágtha sa deireadh ach cneadach. Stopadh an maor ó am go ham, ag éisteacht lena raidió chun suíomh an lorgaire a fháil, ansin d'ardaigh sé a lámh le comhartha go leanfaimis.

Thart ar thrí huaire an chloig ina dhiaidh sin, chrom an maor chun tosaigh go tobann. Bhí an t-aer cosúil le rud a brúdh síos. Cúpla méadar uainn, bhí goraille airgid ina shuí idir na toir, báisteach ar a fhionnadh dubh, agus an paiste airgid ar a dhroim ag lonrú sna scáthanna. Ní dhearna sé aon léiriú, ná níor chuir sé fáilte romhainn; bhris sé craobhóg óg go mall agus chrom ag cogaint. Bhí goraille óg ag rolladh thart agus ag tarraingt duilleoga, cosúil leis na páistí ag troid ar son liathróide i margadh oíche Kampala. Ach nuair a d'ardaigh an goraille airgid a shúile, thit an fhoraois ar fad ina tost láithreach.

Níor mhothaigh an uair an chloig sin cosúil le huaire an chloig. Déanann tú dearmad ar an gceamara, ar an láib, ar an méid fuinnimh a chaith tú chun an áit seo a bhaint amach. Is maith le daoine fiadhúlra a iompú ina "ionad turasóireachta," ach i Bwindi, casadh an caidreamh bun os cionn. Ba iad na goraillí a thug cead dúinn fanacht go sealadach ar imeall a saoil. D'ith siad duilleoga, rinne siad néal beag, bhog siad i dtreo a chéile — gan aon ghá lenár n-iontas. Agus muid ag fágáil, d'fhéach mé siar; bhí an goraille airgid tar éis casadh timpeall cheana féin, cosúil le carraig dhubh ag gluaiseacht, ag filleadh go mall ar dhoimhneacht na foraoise.

Ar an mbealach ar ais go Kampala, bhí mé ag smaoineamh faoin ngaol idir an pheil agus na goraillí. Tá ceann amháin ar choirnéal sráide na cré deirge, an ceann eile i bhforaois bháistí na sléibhte; baineann ceann amháin le torann, le rith agus le screadach, baineann an ceann eile le tost, le fad agus le hurraim. Ach tá an rud céanna á insint acu araon: conas a chaomhnaíonn Uganda a beatha. Is í an pheil teanga an dóchais, páistí á húsáid le rá "is féidir liom rith go fóill"; is í an éiceolaíocht teanga an ama, Bwindi á húsáid le rá "caithfidh tú moilliú."

An oíche dheiridh, chuaigh mé ar ais go margadh oíche Kampala. Bhí tine an stalla bharbeicí lasta go hard, tráchtaireacht peile ag teacht ón raidió, agus roinnt fear bailithe timpeall ar scáileán beag ag argóint faoi chinneadh. I bhfad uaim bhí páistí fós ag imirt, an liathróid ag rolladh isteach sna scáthanna, agus ansin á ciceáil ar ais faoi na soilse. Smaoinigh mé ar an Níl ag fágáil Jinja go ciúin, ar Eas Murchison ag brú fuaim an uisce go dtí mo chliabhrach, agus ar an ngoraille airgid sin i Bwindi ag cromadh a chinn ag cogaint duilleoga.

Seo í Uganda a chuimhním uirthi ó mo thuras: ní íomhá aonair Afracach í, ní safari, eas nó gorillí amháin. Is bóthar í a théann ó pháirc pheile na sráide go doimhneacht na foraoise báistí. Cloiseann tú páistí ag scairteadh dóchas i Kampala ar dtús, feiceann tú an t-uisce ag tosú cois na Níle ansin, agus sa deireadh foghlaimíonn tú do ghuth a ísliú i Bwindi. Ag fágáil, tá an chré dhearg fós ar bhoinn do bhróg, tá fuaim chos na foraoise báistí fós i do chluasa, agus tá an tseanliathróid chaite sin fós ag rolladh faoi shoilse an mhargaidh oíche, is cosúil.