Curaçao Mafhungo: Ở Curaçao, Hà Lan Chưa Bao Giờ Rời Đi — Nó Chỉ Học Cách Mặc Quần Short

Khi những ngôi nhà màu pastel của Willemstad phản chiếu trên mặt nước vịnh St. Anna, bạn trải nghiệm một thứ ảo ảnh quang học — như thể ai đó đã kéo Amsterdam đến xích đạo bằng một sợi dây, quên mang về những ngôi nhà mái đầu hồi bên kênh, rồi bỏ mặc chúng nướng dưới ánh mặt trời Caribe suốt bốn trăm năm. Đây là diện mạo của chúng bây giờ.

Các tòa nhà tuân theo tỷ lệ Hà Lan và đầu hồi trang trí một cách chính xác, nhưng màu sắc — vàng chanh, hồng san hô, xanh bạc hà, xanh cobalt — hoàn toàn thuộc về bên ngoài Bắc Âu. Một hướng dẫn viên địa phương tựa vào lan can cầu phao Queen Emma, nói tiếng Papiamentu vào điện thoại. Ông thấy tôi nhìn chằm chằm vào các tòa nhà, cúp máy, và nói bằng tiếng Anh giọng Hà Lan: 'Cậu biết tại sao màu sắc lại rực rỡ thế không? Tương truyền rằng vị thống đốc cũ thấy màu trắng phản chiếu quá chói mắt và ra lệnh sơn mọi tòa nhà bằng màu. Nhưng dân địa phương thích một câu chuyện khác — chúng tôi chỉ muốn nhắc người Hà Lan rằng đây không phải châu Âu.'

Curaçao là một quốc gia cấu thành của Vương quốc Hà Lan, nép mình ở nam Caribe, chỉ cách bờ biển Venezuela vỏn vẹn 65 km. Dân số: khoảng 160.000. Địa lý định đoạt số phận của nó: một khu vực pháp lý châu Âu trôi nổi trên Biển Caribe, nơi những ống khói nhà máy lọc dầu và pháo đài thời thuộc địa chia sẻ cùng một đường chân trời.

Đi bộ qua khu Otrobanda, tôi nghe được một cuộc trò chuyện mà không du khách nào có thể hiểu — hai bà lão trên hiên nhà nói tiếng Papiamentu, mỗi câu nghe như cú pháp tiếng Tây Ban Nha được gói trong lớp vỏ tiếng Hà Lan, vận hành bởi nhịp điệu châu Phi. Papiamentu là tấm gương của Curaçao: từ vựng Hà Lan là lịch sử thuộc địa, nền tảng Tây Ban Nha là địa lý, nhịp điệu gốc châu Phi là vết sẹo của buôn bán nô lệ. Một nhà văn địa phương từng nói: 'Khi chúng tôi nói Papiamentu, chúng tôi tái khẳng định bản sắc của mình mỗi lần — người Caribe, quyền tài phán Hà Lan, cội rễ châu Phi.'

Ẩm thực cũng bộc lộ cùng một logic nhiều tầng lớp ấy. Món Keshi Yena — một vỏ phô mai Edam được khoét rỗng, nhồi thịt gà, ớt, ô liu và nho khô, rồi nướng đến khi phô mai tan chảy — đọc lên như một kho lưu trữ ăn được của lịch sử thuộc địa. Chủ nhà hàng nói với tôi: 'Thủy thủ Hà Lan mang phô mai đến đảo. Đầu bếp châu Phi nhồi theo cách của họ. Bốn trăm năm trước đây là món của người hầu — chủ nhân ăn phần ruột phô mai, người hầu nhồi phần vỏ rỗng với đồ ăn thừa. Còn bây giờ? Nó được phục vụ như món khai vị trong đám cưới.'

Áo đấu đội tuyển quốc gia Curaçao màu xanh đậm với sọc cam — xanh đậm cho Biển Caribe, cam cho hoàng gia Hà Lan. Trong tủ kính một cửa hàng đồ thể thao ở Willemstad, chiếc áo này được treo ở vị trí danh dự, bên cạnh lá cờ Curaçao nhỏ và một bức ảnh cũ: ngày Curaçao vô địch Caribbean Cup 2017, khi những con phố ở Willemstad ngập tràn người. Người chủ tiệm, một người đàn ông ngoài năm mươi, nói: 'Bóng đá là cách duy nhất để Curaçao khiến Hà Lan chú ý đến chúng tôi. Chúng tôi không sản xuất dầu. Chúng tôi không có trung tâm tài chính. Nhưng chúng tôi có cầu thủ — Leandro Bacuna từng chơi ở Premier League, Cuco Martina từng ở Everton. Khi người Hà Lan nhìn thấy họ, họ nói: ồ, đó là Curaçao.' Ông ngừng lại, rồi nói thêm: 'Trước đó, rất nhiều người Hà Lan còn không biết Curaçao là một quốc gia chứ không phải một khu nghỉ dưỡng bãi biển.'

Klein Curaçao — 'Curaçao Nhỏ' — là một hòn đảo nhỏ không người ở, chẳng có gì ngoài một ngọn hải đăng bỏ hoang và một bãi biển trắng đến mức trông không thuộc về Trái Đất. Người thuyền trưởng trao bánh lái cho cậu con trai mười hai tuổi, chỉnh radio sang một đài nhạc xưa Hà Lan, rồi chuyển sang reggae. 'Ở Curaçao,' ông nói, 'radio không bao giờ chỉ phát một ngôn ngữ. Tốc độ bạn chuyển tần số — đó là tốc độ hòn đảo này chuyển đổi bản sắc.'

Lúc hoàng hôn, tôi đi bộ về cầu Queen Emma. Đèn đã bật. Hình ảnh phản chiếu của hai dãy nhà pastel vỡ tan trong nước khi một chuyến phà đi qua cắt ngang chúng. Trên cầu: một người dân địa phương qua cầu về nhà sau giờ làm, một du khách dừng lại chụp ảnh đường chân trời, một thiếu niên trên xe đạp phóng qua trong chiếc áo tập màu cam của đội tuyển Curaçao. Ba cái bóng chồng lên nhau trong thoáng chốc trên mặt nước vỡ vụn. Rồi cầu phao từ từ đóng lại. Mỗi ngày ở Curaçao giống như cây cầu này: liên tục bị thuyền bè cắt ngang, nhưng không bao giờ thực sự gãy — nó chỉ chờ thuyền đi qua, rồi nối lại.