I gCúrasó, níor fhág an Ísiltír riamh – níor fhoghlaim sí ach gearrthóga a chaitheamh

Nuair a fheiceann tú tithe daite Willemstad (Willemstad) ag frithchaitheamh ar uisce Bhá Santa Anna, tagann mearbhall ort – dá dtarraingeofaí Amstardam le téad go dtí an meánchiorcal, agus go ndéanfaí dearmad ar na foirgnimh ghiall-bhalla ar feadh an chanáil, agus ansin go ndéanfadh an Ghrian Chairibe iad a bhácáil ar feadh ceithre chéad bliain, sin é an toradh.

Cloíonn na foirgnimh seo go docht le cóimheasa agus maisiúcháin ghiall-bhalla na hÍsiltíre, ach na dathanna – buí líomóide, bándearg coiréil, glas miontais, gorm cóbailt – ní bhaineann siad le tuaisceart na hEorpa ar chor ar bith. Bhí treoraí áitiúil ag caint ar an bhfón i bPapiamento agus é ag seasamh ar ráille Droichead Snámh na Banríona Emma. Chonaic sé mé ag féachaint ar na tithe, chroch sé an fón, agus dúirt sé i mBéarla le blas Ísiltíreach: 'An bhfuil a fhios agat cén fáth a bhfuil na dathanna seo chomh geal ar na tithe? Deir finscéal gur ordaigh an Gobharnóir uair amháin gach foirgneamh a phéinteáil le dathanna geala mar go raibh an fhrithchaitheamh bán ró-gheal. Ach is fearr le muintir na háite a rá – níl uainn ach a mheabhrú d'Ísiltírigh nach san Eoraip atáimid.'

Is tír chomhdhéanta de Ríocht na hÍsiltíre í Cúrasó, atá suite i ndeisceart na Cairibe, díreach 65 km ó chósta Veiniséala. Tá thart ar 160,000 duine sa tír. Cinneann a suíomh geografach a cinniúint: dlínse Eorpach i Muir Chairibe, le simléir scaglainne peitriliam agus dún ón tréimhse coilíneachta ag maireachtáil le chéile ar an líne spéire céanna.

Ag siúl ar shráideanna cheantar Otrobanda (Otrobanda), chuala mé comhrá nach dtuigfeadh turasóir – beirt bhan aosta ag caint i bPapiamento ar an bpóirse, gach abairt cosúil le cnámharlach na Spáinnise líonta le craiceann na hÍsiltíre, agus rithim na hAfraice curtha leis. Is scáthán é Papiamento ar Chúrasó: is stair choilíneachta iad na focail Ísiltíreacha sa teanga, is suíomh geografach é an bunús Spáinnise, agus is créacht na trádála sclábhaithe é rithim na hAfraice. Scríobh scríbhneoir áitiúil uair amháin: 'Nuair a labhraímid Papiamento, deimhnímid ár bhféiniúlacht arís agus arís eile – muintir na Cairibe, faoi riail na hÍsiltíre, fréamhacha na hAfraice.'

Léiríonn an bia an loighic chéanna cisealaithe. Mias darb ainm Keshi Yena – déantar blaosc cáise Edam na hÍsiltíre a fholmhú, líontar le sicín, piobair, ológa agus fíonchaora triomaithe, ansin bácáiltear go leáíonn an cáis – cosúil le cartlann blais den stair choilíneachta. Dúirt úinéir bialainne liom: 'Thug mairnéalaigh na hÍsiltíre cáis go dtí an t-oileán, agus líon cócairí na hAfraice é ar a mbealach féin. Ceithre chéad bliain ó shin, ba mhias seirbhíseach é seo – d'ith na máistrí an croí cáise, agus líon na seirbhísigh an bhlaosc fágtha le fuílleach. Ach anois, is é an chéad mhias é a sheirbheáiltear ag póstaí.'

Tá geansaí fhoireann náisiúnta Chúrasó gorm dorcha le stríoca oráiste – is é an gorm dorcha an Mhuir Chairibe, agus is é an t-oráiste teaghlach ríoga na hÍsiltíre. I bhfuinneog siopa spóirt i Willemstad, tá an geansaí seo crochta san áit is feiceálaí, in aice le bratach bheag Chúrasó agus sean-ghrianghraf – lá a bhuaigh siad Corn na Cairibe in 2017, bhí sráideanna Willemstad lán le daoine. Fear caoga bliain d'aois ab ea úinéir an tsiopa, a dúirt: 'Is é an peil an t-aon bhealach a thugann Cúrasó ar an Ísiltír a thabhairt faoi deara sinn. Ní tháirgeann muid ola, níl ionad airgeadais againn. Ach tá imreoirí againn – d'imir Leandro Bacuna i bPríomhshraith Shasana, bhí Cuco Martina ina chúlaí ag Everton. Nuair a fheiceann Ísiltírigh iad, deir siad: Ó, is as Cúrasó iad.' Stad sé ar feadh nóiméid, agus dúirt sé: 'Roimhe sin, ní raibh a fhios ag go leor Ísiltíreach fiú gur tír í Cúrasó, seachas saoire trá.'

Klein Curacao – 'Cúrasó Beag' – is oileán fásach é gan aon duine ina chónaí, gan ach teach solais tréigthe agus trá bhán nach bhfuil cosúil le haon rud ar an Domhan. Thug an captaen báid an stiúir dá mhac dhá bhliain déag d'aois, agus chuir sé an raidió ar stáisiún a bhí ag seinm sean-amhráin Ísiltíreacha, ansin d'athraigh sé go dtí reggae. 'I gCúrasó,' a dúirt sé, 'ní sheinneann an raidió amhráin i dteanga amháin riamh. Is é an luas a athraíonn tú minicíocht, luas a athraíonn an t-oileán seo a fhéiniúlacht.'

Ag luí na gréine, shiúil mé ar ais go Droichead Snámh na Banríona Emma. Lasadh soilse an droichid. Bhris farantóireacht a bhí ag dul thart scáthanna na dtithe daite in dhá leath san uisce. Bhí duine áitiúil ag trasnú an droichid ar a bhealach abhaile ón obair, bhí turasóir ag stopadh chun grianghraf a thógáil den líne spéire, agus bhí déagóir ag rothaíocht go tapa tríd – bhí geansaí oiliúna oráiste fhoireann náisiúnta Chúrasó air. Thrasnaigh scáthanna na dtrí dhuine seo go gairid ar chodanna briste an uisce. Ansin dhún an droichead go mall arís. Tá gach lá i gCúrasó cosúil leis an droichead seo: bristear go minic é ag báid, ach ní bhriseann sé go hiomlán riamh – fanann sé go dtéann an bád thart, agus ansin ceanglaíonn sé arís.