Curaçaoda Hollandiya heç vaxt getməyib – sadəcə şort geyinməyi öyrənib

Villemstadın (Willemstad) rəngli evləri Müqəddəs Anna körfəzinin suyuna əks olunanda bir illüziya yaranır – sanki Amsterdam ipə bağlanıb ekvatora yaxın yerə çəkilib, kanalların kənarındakı alınlıqlı binaları götürməyi unudub və sonra dörd yüz il Karib günəşi altında qalıb. Nəticə budur.

Bu binalar Holland nisbətlərinə və alınlıq bəzəklərinə ciddi şəkildə riayət edir, lakin rənglər – limon sarısı, mərcan çəhrayısı, nanə yaşılı, kobalt mavisi – tamamilə Şimali Avropaya aid deyil. Yerli bir bələdçi Kraliça Emma üzən körpüsünün (Queen Emma) məhəccərinə söykənib Papyamento dilində telefonla danışırdı. Evlərə baxdığımı görüb telefonu qapadı və Holland aksenti ilə ingiliscə dedi: 'Bilirsən niyə bu evlərin rəngləri bu qədər parlaqdır? Rəvayətə görə, keçmiş qubernator ağ rəngin əks etdirdiyi işığın çox göz qamaşdırdığını düşünüb və bütün binaların rənglənməsini əmr edib. Lakin yerli sakinlər daha çox bunu deyirlər – biz sadəcə hollandlara xatırlatmaq istəyirik ki, burası Avropa deyil.'

Curaçao Hollandiya Krallığının tərkib hissəsidir, Karib dənizinin cənubunda, Venesuela sahilindən cəmi 65 km məsafədə yerləşir. Ölkənin əhalisi təxminən 160 min nəfərdir. Coğrafi mövqeyi onun taleyini müəyyən edir: Karib dənizində Avropa hüquq yurisdiksiyası, neft emalı zavodlarının bacaları və müstəmləkə dövrünün qalaları eyni üfüq xəttində mövcuddur.

Otrobanda (Otrobanda) rayonunun küçələrində gəzərkən bir turistin anlamadığı söhbət eşitdim – iki yaşlı qadın eyvanda Papyamento dilində söhbət edirdi, hər cümlə ispan dilinin skeletini Holland dilinin dərisinə doldurub Afrika ritmini əlavə etmək kimi idi. Papyamento Curaçaonun güzgüsüdür: dildəki Holland sözləri müstəmləkə tarixi, ispan əsası coğrafi mövqe, Afrika mənşəli ritm isə qul ticarətinin yarasıdır. Yerli bir yazıçı bir dəfə yazmışdı: 'Biz Papyamento danışanda hər dəfə öz kimliyimizi yenidən təsdiqləyirik – Karib adamı, Holland idarəsi, Afrika kökü.'

Yemək eyni qat-qat məntiqini nümayiş etdirir. Keshi Yena adlı bir yemək – Holland Edam pendirinin qabığını oyub içinə toyuq, bibər, zeytun və kişmiş doldurub pendir əriyənə qədər bişirmək – müstəmləkə tarixinin dad arxivi kimidir. Restoran sahibi mənə dedi: 'Holland dənizçilər pendiri adaya gətirdilər, Afrika aşpazları isə onu öz üsulları ilə doldurdular. Dörd yüz il əvvəl bu bir nökər yeməyi idi – ağa pendirin içini yeyir, nökər isə qalan pendir qabığına qalan yeməkləri doldururdu. Amma indi bu, toylarda süfrəyə çıxan ilk yeməkdir.'

Curaçao milli komandasının forması tünd mavi və narıncı zolaqlıdır – tünd mavi Karib dənizi, narıncı isə Hollandiya kral ailəsidir. Villemstad (Willemstad) idman malları mağazasının vitrinində bu forma ən görkəmli yerdə asılıb, yanında kiçik bir Curaçao bayrağı və köhnə bir şəkil – 2017-ci ildə Karib Kubokunu qazandıqları gün, bütün Villemstad (Willemstad) küçələri insanlarla dolu idi. Mağaza sahibi əllisini keçmiş bir kişi idi, dedi: 'Futbol Curaçaonun Hollandiyanın bizi görməsinin yeganə yoludur. Biz neft istehsal etmirik, maliyyə mərkəzimiz yoxdur. Amma futbolçularımız var – Leandro Bacuna İngiltərə Premyer Liqasında oynayıb, Cuko Martina Evertonun müdafiəçisi olub. Hollandlar onları görəndə deyirlər: Oh, bu Curaçaoludur.' Bir anlıq dayandı və əlavə etdi: 'Bundan əvvəl bir çox holland Curaçaonun bir çimərlik kurortu deyil, bir ölkə olduğunu belə bilmirdi.'

Klein Curaçao – 'Kiçik Curaçao' – yaşayışı olmayan bir adadır, yalnız tərk edilmiş bir mayak və Yer kürəsinə bənzəməyən ağ bir çimərlik var. Gəmi kapitanı sükanı on iki yaşlı oğluna verdi, özü radioyu Holland köhnə mahnıları yayımlayan kanala köklədi, sonra reqgiyə keçirdi. 'Curaçaoda,' dedi, 'radio heç vaxt tək bir dildə mahnı qoymur. Sən tezliyi dəyişdikcə, bu ada da kimliyini dəyişir.'

Gün batanda Kraliça Emma üzən körpüsünə (Queen Emma) qayıtdım. Körpünün işıqları yandı. İki sıra rəngli evin suda əksi keçən bir bərə tərəfindən parçalara ayrıldı. Körpüdə bir yerli işdən evə qayıdırdı, bir turist üfüq xəttini çəkmək üçün dayandı, bir gənc velosipedlə sürətlə keçdi – üstündə Curaçao milli komandasının narıncı məşq forması var idi. Bu üç nəfərin kölgəsi suyun parçalarında qısa müddətə üst-üstə düşdü. Sonra körpü yenə yavaşca bağlandı. Curaçaonun hər günü bu üzən körpü kimidir: daim gəmilər tərəfindən kəsilir, amma heç vaxt tam qırılmır – sadəcə gəminin keçməsini gözləyir və sonra yenidən birləşir.