Du lịch bóng đá Bờ Biển Ngà: Từ Abidjan đến Grand-Bassam, đuổi theo trái bóng khiến đất nước lặng im

Đến Abidjan, không khí bên ngoài sân bay như bị nước biển ngâm qua, ẩm nóng, sáng rực, còn mang theo một chút mùi khói cá nướng. Taxi chạy về phía trung tâm thành phố, tài xế bật radio sang kênh thể thao, người dẫn chương trình đọc nhanh tên các cầu thủ bằng tiếng Pháp. Nghe thấy Drogba, anh ấy không quay đầu lại, chỉ dùng ngón tay gõ nhẹ lên vô lăng: "Ở đây ai cũng biết anh ấy."

Làm bóng đá + du lịch ở Bờ Biển Ngà, rất khó tách rời hai thứ. Bạn đi xem thành phố, thành phố sẽ đưa sân bóng đến trước mặt bạn; bạn đi nghe chuyện, cuối cùng câu chuyện lại quay về chiếc áo màu cam ấy.

Plateaux của Abidjan như một trung tâm tài chính đang vội chứng minh bản thân. Cao ốc, ngân hàng, tường kính, đường thẳng tắp, những đường nét trắng của Nhà thờ Saint Paul trải ra bên đầm phá, như cánh buồm bị gió kéo căng. Chiều tối đứng bên cầu nhìn đường chân trời, gần như sẽ quên đây là Tây Phi. Người mặc vest trên đường ra khỏi tòa nhà văn phòng, xe máy len lỏi trong dòng xe, đèn xa xa từng chút sáng lên.

Nhưng hôm sau bước vào Adjame, Abidjan đổi một gương mặt khác. Ở đây không có trật tự điềm tĩnh của Plateaux, chỉ có quầy hàng, loa, vải, áo đấu cũ, gia vị và từng đợt từng đợt tiếng người. Bên cạnh bến xe đường dài, người bán áo đấu treo Chelsea, Marseille, đội tuyển Bờ Biển Ngà trên cùng một sợi dây. Một chiếc áo số 11 màu cam cũ bị gió thổi phồng lên, như vẫn đang chạy. Người bán hàng nói: "Drogba không chỉ là cầu thủ. Anh ấy khiến chúng tôi tin rằng đất nước này có thể dừng lại để nghe một câu nói."

Anh ấy đang nói về câu chuyện có thật năm 2005 đã đi vào lịch sử bóng đá. Sau khi Bờ Biển Ngà lần đầu giành vé World Cup, Drogba và các đồng đội trong phòng thay đồ quỳ xuống trước máy quay, cầu xin các bên giao tranh hạ vũ khí. Đó không phải một đoạn quảng cáo, không phải huyền thoại được đóng gói sau này, mà là trong bóng tối nội chiến, một nhóm thanh niên nổi tiếng nhất đất nước, dùng bóng đá hét lên với tất cả mọi người. Sau này ngừng bắn, đàm phán, tiến trình hòa bình đương nhiên không thể chỉ dựa vào một trận đấu mà hoàn thành, nhưng khoảnh khắc ấy khiến Bờ Biển Ngà đột nhiên có tiếng nói chung. Bóng đá khiến người ta tạm thời đứng về cùng một phía, điều này đã đủ vĩ đại.

Từ Adjame ra, tôi đến một quán maquis ở Treichville. Bàn gỗ trải khăn nhựa, attiéké như tuyết vụn xếp trong đĩa, bên cạnh là cá nướng, hành tây, ớt và cà chua. TV treo góc tường, âm thanh còn to hơn nhạc. Mấy người bàn bên vốn đang tranh cãi về giá cả, trên màn hình xuất hiện highlight đội tuyển quốc gia, tất cả đều dừng lại nửa giây. Tranh cãi không biến mất, chỉ là biến thành tranh cãi về đội hình. Bàn ăn của người Bờ Biển Ngà có thể rất ồn, nhưng chỉ cần bóng đến, sự ồn ào sẽ biến thành một ngôn ngữ chung.

Đường đến Grand-Bassam không xa, xe từ trong tắc đường Abidjan trườn ra, gió biển từ từ làm nhạt mùi xăng thành phố. Grand-Bassam từng là thủ đô thời thuộc địa, nay những tòa nhà cũ bong tróc, đường phố yên tĩnh, nhưng bãi biển lại rất rộng. Sóng từ vịnh Guinea đẩy lên, màu nước không phải lúc nào cũng xanh như bưu thiếp, nhưng có một sức mạnh thô ráp. Trẻ con trên bãi cát đi chân trần đá bóng, khung thành là hai chiếc dép. Người lớn ngồi dưới mái hiên gỗ uống bia, khói gà nướng và cá nướng bay theo gió biển.

Biển ở đây nhắc người ta, du lịch không chỉ là check-in thắng cảnh. Năm 2016, Grand-Bassam cũng từng trải qua tấn công và đau thương. Nhưng bạn ngồi bên bờ biển, nhìn trẻ con đuổi theo bóng, nhìn người bán hàng bổ dừa, nhìn du khách và người địa phương cùng trú nắng dưới một bóng râm, sẽ hiểu sức phục hồi của Bờ Biển Ngà không phải khẩu hiệu. Nó không phải là quên đi quá khứ, mà là tiếp tục sống bên cạnh quá khứ.

Rời bờ biển, xe chạy về Yamoussoukro. Hai bên đường có cọ dầu, cây cao su và hạt ca cao phơi bên lề đường. Bờ Biển Ngà là cường quốc ca cao thế giới, nhưng trong hành trình thứ thực sự khiến người ta nhớ, không phải nhãn "số một thế giới", mà là mùi của những hạt ca cao màu nâu ấy trải trên tấm nhựa: lên men, ẩm ướt, vị ngọt được nắng phơi qua.

Nhà thờ Đức Bà Hòa Bình ở Yamoussoukro xuất hiện từ xa, rất không thật. Nó thường được so sánh với Vương cung thánh đường Thánh Phêrô ở Vatican, mái vòm khổng lồ, hàng cột và quảng trường trống trải như bị đặt vào đồng bằng nội địa châu Phi. Bước vào trong, tiếng bước chân vang trên đá cẩm thạch. Kính màu rải ánh sáng xuống mặt sàn, du khách không nhiều, yên tĩnh đến mức nghe thấy tiếng điều hòa và tiếng chim xa. Nơi này khiến người ta bối rối, cũng khiến người ta khó quên: một đất nước trẻ dùng kiến trúc hoành tráng thể hiện tham vọng của mình, còn bên ngoài kiến trúc, đức tin thực sự có lẽ đang chảy giữa chợ, nhà thờ, thánh đường, sân bóng và bàn ăn gia đình.

Về lại Abidjan, câu chuyện về Haller lại được nhắc đến. Năm 2022, anh ấy vừa gia nhập Dortmund không lâu thì phát hiện u tinh hoàn. Phẫu thuật, hóa trị, trở lại, bản thân điều này đã là một câu chuyện đủ nặng. Rồi tại Cúp bóng đá châu Phi 2023 tổ chức đầu năm 2024 do dịch bệnh hoãn lại, anh ấy liên tục ghi bàn cho Bờ Biển Ngà, và trong trận chung kết ghi bàn quyết định vượt lên dẫn trước Nigeria. Chủ nhà Bờ Biển Ngà vô địch, như một bộ phim không ai dám viết kịch bản trước.

Đêm ấy tôi lại đi qua Plateaux. Cao ốc sáng đèn, bên đầm phá có trẻ con đang đá một trái bóng mòn da. Xa xa tiếng ồn của Adjame không nghe thấy nữa, nhưng tôi biết nó vẫn ở đó, sóng Grand-Bassam cũng vẫn ở đó, mái vòm Yamoussoukro cũng vẫn trắng trong bóng đêm. Du lịch bóng đá Bờ Biển Ngà không phải tuyến đường đuổi theo ngôi sao, mà là một con đường hiểu đất nước: Drogba khiến người ta nhớ bóng đá có thể khuyên can chiến tranh, Haller khiến người ta thấy sau bệnh tật vẫn có ngôi vô địch, còn những đứa trẻ trên mọi ngả đường thì nhắc bạn, tất cả huyền thoại ban đầu chỉ là một người, đôi chân, một trái bóng.

Nếu bạn chỉ muốn ngắm biển, Bờ Biển Ngà có biển; nếu bạn chỉ muốn ngắm thành phố, Abidjan cũng đủ hấp dẫn. Nhưng lý do thực sự đáng để đến, là ở đây bạn sẽ phát hiện, bóng đá chưa bao giờ chỉ là trận đấu. Nó có thể là chiếc áo cũ trong chợ, là khung thành bằng dép trên bãi biển, là highlight trong điện thoại của bảo vệ nhà thờ lớn, và cũng là sự đồng thuận yên lặng thỉnh thoảng đạt được trong cuộc sống ồn ào của một đất nước.