Fildişi Sahili Futbol Seyahati: Abidjan'dan Grand-Bassam'a, Bir Ülkeyi Susturan Topun Peşinde

# Fildişi Sahili Futbol Seyahati: Abidjan'dan Grand-Bassam'a, Bir Ülkeyi Susturan Topun Peşinde

Abidjan'a vardığımda, havalimanının dışındaki hava deniz suyuna batırılmış gibiydi: nemli, parlak ve hafif bir ızgara balık dumanı kokusu taşıyordu. Taksi şehre doğru ilerlerken şoför radyoyu spor kanalına ayarladı, spiker Fransızca olarak hızla oyuncu isimlerini sıralıyordu. Drogba'yı duyunca arkasını dönmedi, sadece parmağıyla direksiyona vurdu: 'Burada herkes onu tanır.'

Fildişi Sahili'nde futbol + seyahat yaparken, bu iki şeyi birbirinden ayırmak zordur. Şehre bakarsınız, şehir sahayı önünüze getirir; hikaye dinlersiniz, hikaye sonunda yine o turuncu formaya döner.

Abidjan'ın Plateaux'su, kendini kanıtlamak için acele eden bir finans merkezi gibidir. Yüksek binalar, bankalar, cam cepheler, düz yollar; Saint Paul Katedrali'nin beyaz hatları lagünün kenarında yayılır — rüzgarın çektiği bir yelken gibi. Akşamüstü köprüden siluete bakarken, buranın Batı Afrika olduğunu neredeyse unutursunuz. Yol kenarında takım elbiseliler ofis binalarından çıkar, motosikletler trafik akışında kıvrılır, uzaktaki ışıklar birer birer yanar.

Ama ertesi gün Adjame'ye girince, Abidjan başka bir yüzünü gösterir. Burada Plateaux'nun soğukkanlı düzeni yoktur; sadece tezgahlar, hoparlörler, kumaşlar, eski formalar, baharatlar ve dalga dalga insan sesi vardır. Şehirlerarası otobüs terminalinin yanında forma satan bir tezgah, Chelsea, Marsilya ve Fildişi Sahili milli takım formalarını aynı ipe asmış. Eski bir 11 numaralı turuncu forma rüzgarda şişiyor, hâlâ koşuyor gibi. Tezgah sahibi şöyle dedi: 'Drogba sadece bir futbolcu değil. O, bu ülkenin durup bir cümle dinleyebileceğine inanmamızı sağladı.'

Anlattığı şey, 2005 yılında futbol tarihine geçmiş gerçek bir hikayeydi. Fildişi Sahili ilk kez Dünya Kupası'na katılmaya hak kazandıktan sonra, Drogba ve takım arkadaşları soyunma odasında kamera karşısında diz çökerek çatışan taraflara silahlarını bırakmaları için yalvardı. Bu bir reklam değildi, sonradan paketlenmiş bir efsane değildi; iç savaşın gölgesinde, bir ülkenin en ünlü genç grubunun futbolla herkese seslenişiydi. Sonraki ateşkes, müzakereler ve barış süreci elbette sadece bir maçla tamamlanamazdı, ama o an Fildişi Sahili'ne aniden ortak bir ses verdi. Futbol insanların kısa bir süreliğine aynı tarafta durmasını sağladı — bu bile yeterince büyüktü.

Adjame'den çıktıktan sonra Treichville'de bir maquis'ye gittim. Ahşap masada plastik örtü seriliydi, attiéké incecik kar gibi tabağa yığılmıştı, yanında ızgara balık, soğan, biber ve domates. Televizyon köşeye asılmıştı, sesi müzikten daha yüksekti. Yan masada birkaç kişi fiyat tartışıyordu, ekranda milli takımın özet görüntüleri belirince herkes yarım saniye durdu. Tartışma kaybolmadı, sadece diziliş tartışmasına dönüştü. Fildişi Sahili'nde yemek masası çok gürültülü olabilir, ama top geldiğinde, gürültü ortak bir dile dönüşür.

Grand-Bassam'a giden yol uzun değil; araba Abidjan'ın sıkışıklığından kayıp çıktığında, deniz rüzgarı şehrin benzin kokusunu yavaşça seyreltir. Grand-Bassam bir zamanlar sömürge döneminin başkentiydi; şimdi eski binalar dökülüyor, sokaklar sessiz, ama plaj çok geniş. Dalgalar Gine Körfezi'nden yükseliyor, rengi her zaman kartpostallardaki mavi değil, ama kaba bir gücü var. Kumdaki çocuklar çıplak ayakla top oynuyor, kale iki terlik. Yetişkinler ahşap çardağın altında bira içiyor, ızgara tavuk ve balık dumanı deniz rüzgarıyla sürükleniyor.

Buradaki deniz, insana seyahatin sadece turistik noktaları ziyaret etmek olmadığını hatırlatır. 2016'da Grand-Bassam da saldırılara ve acılara tanık oldu. Ama deniz kenarında oturup çocukların top kovalayışını, satıcıların hindistancevizi kırışını, turistlerin ve yerlilerin aynı gölgelik altında güneşten kaçışını izlerken, Fildişi Sahili'nin iyileşme gücünün bir slogan olmadığını anlarsınız. Bu, geçmişi unutmak değil, geçmişin yanında yaşamaya devam etmektir.

Kıyıdan ayrıldıktan sonra, araba Yamoussoukro'ya doğru ilerledi. Yolun iki yanında palmiye, kauçuk ağaçları ve yol kenarında güneşe serilmiş kakao çekirdekleri vardı. Fildişi Sahili dünyanın kakao devidir, ama yolculukta insanın gerçekten hatırladığı şey 'dünya birincisi' etiketi değil, o kahverengi çekirdeklerin plastik örtü üzerindeki kokusudur: mayalanmış, nemli, güneşte kurumuş tatlılık.

Yamoussoukro'daki Barış Meryem Ana Bazilikası uzaktan belirdiğinde, çok gerçek dışıydı. Sık sık Vatikan'daki Aziz Petrus Bazilikası ile karşılaştırılır; dev kubbe, sütun dizileri ve boş meydan, Afrika'nın iç kesimlerindeki bir ovaya yerleştirilmiş gibiydi. İçeri girince, ayak sesleri mermerde yankılandı. Vitraylar ışığı zemine serpiyordu, turist sayısı azdı; klima sesini ve uzaktaki kuş seslerini duyabilecek kadar sessizdi. Bu yer insanı şaşırtır ve unutulmaz kılar: Genç bir ülke hırsını devasa bir mimariyle ifade eder, ama binanın dışında, gerçek inanç pazar yerlerinde, kiliselerde, camilerde, sahalarda ve aile sofralarında akıyor olabilir.

Abidjan'a döndüğümde, Haller'in hikayesi yeniden anıldı. 2022'de, Dortmund'a katıldıktan kısa süre sonra testis tümörü teşhisi kondu. Ameliyat, kemoterapi, geri dönüş — bu zaten yeterince ağır bir hikayeydi. Sonra pandemi nedeniyle 2024 başına ertelenen 2023 Afrika Uluslar Kupası'nda, Fildişi Sahili adına maç maç gol attı ve finalde Nijerya karşısında galibiyeti getiren golü kaydetti. Ev sahibi Fildişi Sahili'nin şampiyonluğu, kimsenin önceden yazmaya cesaret edemediği bir film gibiydi.

O gece yine Plateaux'dan geçtim. Yüksek binalar ışıl ışıldı, lagünün kenarında çocuklar derisi aşınmış bir top oynuyordu. Uzakta Adjame'nin gürültüsü duyulmuyordu, ama orada olduğunu biliyordum; Grand-Bassam'ın dalgaları da oradaydı, Yamoussoukro'nun kubbesi de gecenin içinde beyaz parlıyordu. Fildişi Sahili'nin futbol seyahati bir yıldız takip rotası değil, bir ülkeyi anlama yoludur: Drogba insanlara futbolun savaşı durdurabileceğini hatırlattı, Haller insanlara hastalıktan sonra hâlâ şampiyonluk olduğunu gösterdi, caddelerdeki ve sokaklardaki çocuklar ise size tüm efsanelerin en başta sadece bir insan, bir çift ayak ve bir top olduğunu hatırlatır.

Sadece deniz görmek istiyorsanız, Fildişi Sahili'nde deniz var; sadece şehir görmek istiyorsanız, Abidjan da yeterince etkileyici. Ama gerçekten gelmeye değer sebep, burada futbolun asla sadece bir maç olmadığını keşfetmektir. O, pazardaki eski bir forma, kumsaldaki terlikten kale, katedral güvenlik görevlisinin telefonundaki özet görüntüler ve bir ülkenin gürültülü hayatında ara sıra ulaştığı sessiz mutabakat olabilir.