🇨🇮 Ivory Coast · Les Elephants
Kodivuwa Bɔɔl Bɔ Akwantuo: Efi Abidjan Kɔsi Grand-Bassam, Kyi Bɔɔl a Ɛma Ɔman No Yɛ Komm
Bere a miduu Abidjan no, airport akyi mframa no te sɛ po nsuo a ɛfa mu, ɛyɛ hyew, ɛhyerɛn, na ɛwɔ nam a wɔatoto wusiwusi kakra. Taxi no kɔɔ kuro no mu, na driver no de radio no kɔɔ sports channel so, na host no de Franse kasa kenkan agofomma din ntɛmntɛm. Ɔtee Drogba no, wannan n'ani, na ɔde ne nsateaa bɔɔ steering wheel no kɛkɛ: 'Obiara a ɔwɔ ha no nim no.'
Sɛ woyɛ bɔɔl bɔ + akwantuo wɔ Kodivuwa a, ɛyɛ den sɛ wubetumi atete nneɛma abien no mu. Wokɔ hwɛ kuro no, na kuro no de agoprama no de ba w'anim; wokɔ tie anansesɛm, na anansesɛm no awieeɛ no, ɛsan kɔ orange atadeɛ no so.

Abidjan Plateaux te sɛ sikasɛm beaeɛ a ɛpere sɛ ɛkyerɛ ne ho. Abantenten, sikakorabea, glass ɔfasuo, akwan a ɛyɛ tɛɛ, St. Paul Asɔredan Kɛse no fitaa line no trɛ wɔ lagoon nkyɛn, sɛ nserɛwa a mframa atwe mu. Anwummere a wogyina atwene so hwɛ skyline no, wo werɛ bɛfiri sɛ eyi yɛ Afrika Atɔeɛ. Mmɔntene so, nnipa a wɔhyɛ suit no firi office aban mu pue, na moto no fam akwantuo no mu, na akyirikyiri no, nkanea no bɔ nkakrankakra.
Nanso ade kyee a wokɔ Adjame a, Abidjan dan n'anim foforɔ. Hɔ nni Plateaux dinn nhyehyɛe, na mmom, sotɔɔ, horn, ntama, tete atadeɛ, nnuhuam ne nnipa nne a ɛba nsesa mu. Long-distance bus station nkyɛn no, aguadifoɔ bi a ɔtɔn atadeɛ de Chelsea, Marseille, Kodivuwa ɔman kuo no sɛn hama baako so. Tete orange atadeɛ bi a ɛyɛ nɔmba 11 no, mframa no hunu mu, sɛ ɛda so retu mmirika. Aguadifoɔ no kaa sɛ: 'Drogba nyɛ agofomma pɛ. Ɔmaa yɛn gyee dii sɛ ɔman yi betumi agyina atie asɛm baako.'
Nea ɔreka no yɛ 2005 anansesɛm a ɛwɔ nokware a ɛwɔ bɔɔl bɔ abakɔsɛm mu dada. Kodivuwa a ɛdikan kɔɔ Wiase Kupɔn no akyi no, Drogba ne ne mfɛfoɔ no buu nkotodwe wɔ dressing room mu wɔ camera anim, srɛɛ akofoɔ a wɔreko no sɛ wɔmfa wɔn akodeɛ nto fam. Ɛnyɛ atetesɛm, ɛnyɛ anansesɛm a wɔkaeɛ akyi, na mmom, ɔmanko sunsuma mu no, ɔman yi mu mmeranteɛ a wɔagye din sen biara no mu baako de bɔɔl bɔ teɛɛ mu kyerɛɛ obiara. Akyiri yi, ceasefire, nkitahodie, asomdwoe kwan no, ɛrentumi nnyina agorɔ baako so pɛ, nanso saa simma no maa Kodivuwa nyaa nne a wɔn nyinaa wɔ mpofirim. Bɔɔl bɔ maa nnipa gyinaa ɔfa koro wɔ bere tiawa mu, na eyi ankasa yɛ kɛse.

Efi Adjame no, mekɔɔ maquis bi wɔ Treichville. Dua pon no so, wɔatrɛ plastic oilcloth, na attiéké te sɛ snow a wɔayam a wɔabobɔ wɔ plate no so, na ne nkyɛn wɔ nam a wɔatoto, gyeene, pepper ne tomato. Television no sɛn afasuo no ho, na ne nnyegye no kyen nnwom. Nnipa a wɔte ɔpono foforɔ so no, na wɔregye akyinnye wɔ bo ho, nanso sɛ ɔman kuo mfoni nketewa pue wɔ screen so a, obiara gyinae simma fa. Akyinnye no anyera, na mmom, ɛyɛɛ nhyehyɛe akyinnye. Kodivuwa aduanepono betumi ayɛ dede, nanso sɛ bɔɔl no ba a, dede no dan kasa a wɔn nyinaa wɔ.
Grand-Bassam kwan no nware, na kar no firi Abidjan traffic a ɛsiw kwan no mu pue, na po mframa no bɔ kuro no petrol hua no brɛoo. Grand-Bassam na ɛyɛ atubraman ahenkuro bere bi, na nnɛ, tete adan no repaapae, na mmɔntene no yɛ komm, nanso poano no trɛ. Asorokyɛ no firi Guinea Po no so pia ba, na ne kɔla no nyɛ postcard mu blue daa, nanso ɛwɔ ahoɔden a ɛyɛ den. Poano mmofra a wɔyɛ nanfoo regye bɔɔl, na wɔde ntaadeɛ abien yɛ goal. Mpanyimfoɔ no te nnua ase renom beer, na akokɔ ne nam a wɔatoto wusiwusi no fa po mframa no mu.
Po a ɛwɔ ha no ka kyerɛ akwantufoɔ sɛ, akwantuo nyɛ beaeɛ a wɔkɔhwɛ pɛ. 2016 mu no, Grand-Bassam nso faa ntua ne yaw mu. Nanso sɛ wotena poano, hwɛ mmofra a wɔregye bɔɔl tu mmirika, hwɛ aguadifoɔ nketewa a wɔpaapae kube, hwɛ nsrahwɛfoɔ ne mpɔtamfoɔ a wɔte sunsuma koro ase reguan awia, worehunu sɛ Kodivuwa nkwa-sa-nkyene no nyɛ slogan. Ɛnyɛ sɛ wɔwerɛ firii deɛ atwam, na mmom, wɔkɔ so tena ase wɔ deɛ atwam no nkyɛn.

Sɛ wofi mpoano a, kar no kɔ Yamoussoukro. Kwansoɔ nkyɛn abien no, abɛ, rubber nnua ne cocoa a wɔatrɛ wɔ kwansoɔ so wɔ hɔ. Kodivuwa yɛ wiase cocoa akɛse, nanso akwantuo mu no, nea ɛma obi kae ampa no nyɛ 'wiase nea edi kan' sɛnsɛnka no, na mmom, ɛyɛ cocoa a ne kɔla yɛ brown a wɔatrɛ wɔ plastic oilcloth so no hua: ɛyɛ nwose, awia a ɛyɛ hyew nso.
Sɛ Yamoussoukro Basilica of Our Lady of Peace no pue akyirikyiri a, ɛyɛ nwanwa. Wɔtaa de toto Vatican St. Peter's Basilica ho, na dome kɛse, columns ne square a ɛda hɔ kwa no te sɛ wɔde ato Afrika asase tɛɛ no mu. Sɛ wokɔ mu a, wo nantew nnyegye no gye so wɔ marble so. Stained glass no hwie hann gu fam, na nsrahwɛfoɔ no sua, na ɛyɛ dinn a wote air conditioning ne nnomaa a wɔwɔ akyirikyiri. Beaeɛ yi ma obi ho yɛ no basaa, na ɛma obi kae: ɔman a ɛyɛ kumaa de adansie kɛse kyerɛ n'ani so, na adansie akyi no, gyidie a ɛyɛ nokware no betumi asen wɔ market, asɔredan, mosque, agoprama ne abusua aduanepono ntam.
Sɛ mesan kɔɔ Abidjan a, wɔsan kaa Haller anansesɛm no. 2022 mu no, bere a ɔkɔɔ Borussia Dortmund akyi bere tiawa bi no, wɔhunu sɛ ɔwɔ testicular tumour. Opɛrehyɛn, chemotherapy, san ba, na eyi ankasa yɛ anansesɛm a ɛmu yɛ duru. Na afei, wɔ 2023 Africa Cup a wɔde kɔɔ 2024 mfitiaseɛ esiane COVID nti no, ɔbɔɔ goals maa Kodivuwa wɔ kwansoɔ nyinaa so, na ɔbɔɔ goal a ɛma wɔdii Nigeria so nkonim wɔ final no mu. Host Kodivuwa a wɔdii nkonim no, te sɛ film a obiara ansi sɛ wɔbɛkyerɛw.

Saa anadwo no, mesan faa Plateaux. Abantenten no so nkanea hyerɛn, na lagoon nkyɛn no, mmofra regye bɔɔl a ne were aporɔw. Akyirikyiri no, Adjame dede no ante, nanso minim sɛ ɛda so wɔ hɔ, Grand-Bassam asorokyɛ no nso da so wɔ hɔ, Yamoussoukro dome no nso da so hyerɛn fitaa wɔ anadwo mu. Kodivuwa bɔɔl bɔ akwantuo no nyɛ nsoromma akwan a wɔkyi, na mmom, ɛyɛ ɔkwan a wɔfa so te ɔman ase: Drogba maa nnipa kae sɛ bɔɔl bɔ betumi asrɛ akodi sɛ ɛngyae, Haller maa nnipa huu sɛ yareɛ akyi nkonimdie da so wɔ hɔ, na mmɔntene ne akwan so mmofra no ka kyerɛ wo sɛ, anansesɛm nyinaa hyɛɛ aseɛ sɛ onipa baako, nan abien, bɔɔl baako.
Sɛ wopɛ sɛ wuhu po nko a, Kodivuwa wɔ po; sɛ wopɛ sɛ wuhu kuro nko a, Abidjan nso yɛ anigye. Nanso nea ɛfata ampa sɛ wode ba ne sɛ, wɔ ha no, wubehu sɛ bɔɔl bɔ nyɛ agorɔ da. Ɛbɛtumi ayɛ market mu tete atadeɛ, poano ntaadeɛ goal, Basilica security wura telefon so mfoni nketewa, na ɛsane yɛ ntease a ɛyɛ komm a ɔman bi nya wɔ dede nyinaa mu mprenpren bi.
Discover more countries
Travel stories from other countries
Cape Verde
Trace an archipelago through morna music.
Curacao
Where Caribbean sun meets Dutch gables.
Uzbekistan
Finding modern answers on the Silk Road.
Jordan
Tracing backward from Petra's light.
Haiti
Coming home through a footballer's eyes.
DR Congo
City to river to rainforest to lava.
Iraq
Babylon is still there. Why is no one going?
Qatar
A real receipt for 24 hours in Doha.
Netherlands
Canals, railways, and Oranje match nights.
Switzerland
Reading lakes and mountains by rail.
Morocco
Medinas, Atlantic wind, and Sahara dunes.
South Africa
From Table Mountain to Soweto and Kruger.
Japan
A bullet train arriving exactly on time.
Senegal
Teranga, sea wind, and yellow shirts.
Korea
KTX trains, palaces, and red match nights.
Norway
Fjords, railways, and a north waiting for goals.
Uganda
The Nile, gorillas, and The Cranes.