เที่ยวฟุตบอลโกตดิวัวร์: จากอาบีจานถึงกร็อง-บาซาม ตามรอยลูกฟุตบอลที่ทำให้ประเทศเงียบลง

ถึงอาบีจาน อากาศนอกสนามบินเหมือนถูกน้ำทะเลแช่ไว้ ร้อนชื้น สว่าง และมีกลิ่นควันปลาย่างนิดๆ แท็กซี่มุ่งหน้าเข้าเมือง คนขับเปิดวิทยุช่องกีฬา ผู้ประกาศอ่านชื่อนักเตะเป็นภาษาฝรั่งเศสเร็วปรื๋อ พอได้ยินชื่อ Drogba เขาไม่ได้หันกลับมา แค่เอานิ้วเคาะพวงมาลัย: "ที่นี่ทุกคนรู้จักเขา"

การทำฟุตบอล+ท่องเที่ยวในโกตดิวัวร์นั้น แทบจะแยกสองอย่างนี้ออกจากกันไม่ได้ คุณไปดูเมือง เมืองก็จะยื่นสนามฟุตบอลมาให้ตรงหน้า คุณไปฟังเรื่องเล่า เรื่องเล่าสุดท้ายก็จะวกกลับมาที่เสื้อสีส้มตัวนั้น

Plateaux ของอาบีจานเหมือนศูนย์กลางการเงินที่รีบร้อนพิสูจน์ตัวเอง ตึกสูง ธนาคาร ผนังกระจก ถนนเส้นตรง เส้นสีขาวของมหาวิหารแซงต์ปอลทอดตัวอยู่ริมทะเลสาบน้ำกร่อย เหมือนใบเรือที่ถูกลมพัดดึงให้ตึง มองเส้นขอบฟ้าตอนพลบค่ำจากสะพาน แทบจะลืมไปว่านี่คือแอฟริกาตะวันตก คนในชุดสูทเดินออกจากตึกออฟฟิศ มอเตอร์ไซค์เสียบแทรกอยู่ในกระแสรถ ไฟไกลๆ ค่อยๆ สว่างขึ้นทีละดวง

แต่วันรุ่งขึ้นเดินเข้า Adjame อาบีจานก็เปลี่ยนโฉมหน้า ที่นี่ไม่มีระเบียบเยือกเย็นของ Plateaux มีแต่แผงลอย แตรรถ ผ้า เสื้อบอลมือสอง เครื่องเทศ และคลื่นเสียงมนุษย์ซัดกันไม่หยุด ข้างสถานีรถ长途 เจ้าของแผงขายเสื้อบอลแขวนเชลซี มาร์กเซย และทีมชาติโกตดิวัวร์ไว้บนเชือกเส้นเดียวกัน เสื้อเบอร์ 11 สีส้มตัวเก่าถูกลมพัดจนพอง เหมือนยังวิ่งอยู่ เจ้าของแผงพูดว่า: "ดร็อกบาไม่ใช่แค่นักเตะ เขาทำให้เราเชื่อว่าประเทศนี้หยุดฟังใครสักคนพูดได้"

เขาพูดถึงเรื่องจริงที่เข้าไปอยู่ในประวัติศาสตร์ฟุตบอลแล้วเมื่อปี 2005 หลังจากโกตดิวัวร์ผ่านเข้าสู่ฟุตบอลโลกเป็นครั้งแรก ดร็อกบาและเพื่อนร่วมทีมคุกเข่าหน้ากล้องในห้องแต่งตัว ขอร้องให้ทั้งสองฝ่ายที่สู้รบกันวางอาวุธลง นั่นไม่ใช่โฆษณา ไม่ใช่ตำนานที่ถูกบรรจุขึ้นมาทีหลัง แต่มันคือท่ามกลางเงาของสงครามกลางเมือง กลุ่มคนหนุ่มสาวที่โด่งดังที่สุดของประเทศ ใช้ฟุตบอลตะโกนใส่ทุกคน ภายหลังการหยุดยิง การเจรจา กระบวนการสันติภาพ ย่อมไม่มีทางสำเร็จด้วยเกมเดียว แต่วินาทีนั้นทำให้โกตดิวัวร์มีเสียงร่วมกันขึ้นมาทันที ฟุตบอลทำให้ผู้คนยืนอยู่ข้างเดียวกันชั่วคราว เพียงเท่านี้ก็ยิ่งใหญ่พอแล้ว

จาก Adjame ผมไป maquis แห่งหนึ่งใน Treichville โต๊ะไม้ปูผ้าพลาสติก อัตตีเอเก้เหมือนกองหิมะละเอียดกองอยู่บนจาน ข้างๆ มีปลาย่าง หัวหอม พริก และมะเขือเทศ ทีวีแขวนอยู่ที่มุมห้อง เสียงดังยิ่งกว่าเพลง โต๊ะข้างๆ หลายคนกำลังเถียงกันเรื่องราคาอยู่ พอจอฉายไฮไลต์ทีมชาติ ทุกคนก็หยุดไปครึ่งวินาที การเถียงไม่ได้หายไป แค่เปลี่ยนเป็นการเถียงเรื่องแผนการเล่น โต๊ะอาหารของคนโกตดิวัวร์อาจวุ่นวายมาก แต่ขอแค่ลูกฟุตบอลมา ความวุ่นวายก็จะกลายเป็นภาษาร่วมกัน

ทางไปกร็อง-บาซามไม่ไกล รถเลื่อนออกจากความแออัดของอาบีจาน ลมทะเลค่อยๆ เป่ากลิ่นน้ำมันของเมืองให้จางลง กร็อง-บาซามเคยเป็นเมืองหลวงในยุคอาณานิคม ปัจจุบันอาคารเก่ากะเทาะ ถนนเงียบสงบ แต่ชายหาดกลับเปิดกว้าง คลื่นจากอ่าวกินีซัดขึ้นมา สีไม่ใช่ฟ้าแบบโปสการ์ดเสมอไป แต่มีพลังหยาบกร้านอย่างหนึ่ง เด็กๆ บนหาดเดินเท้าเปล่าเตะบอล ประตูคือรองเท้าแตะสองข้าง ผู้ใหญ่นั่งใต้เพิงไม้ดื่มเบียร์ ควันไก่ย่างกับปลาย่างลอยไปตามลมทะเล

ทะเลที่นี่เตือนคนว่า การเดินทางไม่ใช่แค่การเช็คอินสถานที่ท่องเที่ยว ปี 2016 กร็อง-บาซามก็เคยเผชิญการโจมตีและความสูญเสีย แต่คุณนั่งอยู่ริมทะเล มองเด็กวิ่งไล่บอล มองแม่ค้าผ่ามะพร้าว มองนักท่องเที่ยวกับคนท้องถิ่นหลบแดดใต้ร่มเงาเดียวกัน จะเข้าใจว่าพลังฟื้นคืนของโกตดิวัวร์ไม่ใช่สโลแกน มันไม่ใช่การลืมอดีต แต่คือการใช้ชีวิตต่อไปข้างๆ อดีต

หลังจากออกจากชายฝั่ง รถมุ่งหน้าสู่ยามูซูโกร สองข้างทางมีปาล์ม ต้นยาง และเมล็ดโกโก้ตากอยู่ริมถนน โกตดิวัวร์คือมหาอำนาจโกโก้ของโลก แต่สิ่งที่ทำให้นักเดินทางจำได้ระหว่างทาง ไม่ใช่ฉลาก "อันดับหนึ่งของโลก" แต่คือกลิ่นของเมล็ดสีน้ำตาลที่แผ่อยู่บนผ้าพลาสติก: หมักดอง ชื้น และความหวานที่ถูกแดดเผา

มหาวิหารแม่พระแห่งสันติภาพในยามูซูโกรปรากฏขึ้นจากระยะไกล ดูไม่จริงเลย มันมักถูกนำไปเปรียบกับมหาวิหารเซนต์ปีเตอร์แห่งวาติกัน โดมมหึมา แนวเสา และลานกว้างใหญ่ เหมือนถูกวางลงในที่ราบภายในของแอฟริกา เดินเข้าไป เสียงฝีเท้าดังก้องบนหินอ่อน แสงสีจากกระจกสีทอดลงบนพื้น นักท่องเที่ยวไม่มาก เงียบจนได้ยินเสียงแอร์และเสียงนกไกลๆ สถานที่นี้ทำให้คนงุนงง และทำให้คนจดจำ: ประเทศอายุน้อยใช้สถาปัตยกรรมอันใหญ่โตแสดงความทะเยอทะยานของตัวเอง แต่นอกเหนือจากสถาปัตยกรรม ศรัทธาที่แท้จริงอาจไหลเวียนอยู่ระหว่างตลาด โบสถ์ มัสยิด สนามฟุตบอล และโต๊ะอาหารของครอบครัว

กลับถึงอาบีจาน เรื่องราวของอาแลร์ก็ถูกหยิบขึ้นมาพูดอีกครั้ง ปี 2022 เขาเพิ่งย้ายไปโบรุสเซียดอร์ทมุนด์ได้ไม่นานก็ตรวจพบเนื้องอกอัณฑะ ผ่าตัด คีโม กลับมา นี่ก็เป็นเรื่องที่หนักหนาพออยู่แล้ว จากนั้นในแอฟริกันคัพ 2023 ที่ถูกเลื่อนมาแข่งต้นปี 2024 เนื่องจากโควิด เขาทำประตูให้โกตดิวัวร์ตลอดเส้นทาง และยิงประตูชัยในนัดชิงชนะเลิศที่พลิกแซงไนจีเรีย เจ้าภาพโกตดิวัวร์คว้าแชมป์ เหมือนหนังที่ไม่มีใครกล้าเขียนล่วงหน้า

คืนนั้นผมผ่าน Plateaux อีกครั้ง ตึกสูงสว่างด้วยไฟ ริมทะเลสาบน้ำกร่อยมีเด็กเตะลูกที่หนังถลอก ลูกหนึ่ง ไกลออกไปเสียงของ Adjame ไม่ได้ยินแล้ว แต่ผมรู้ว่ามันยังอยู่ตรงนั้น คลื่นของกร็อง-บาซามก็ยังอยู่ตรงนั้น โดมของยามูซูโกรก็ยังขาวอยู่ในความมืด ทริปฟุตบอลของโกตดิวัวร์ไม่ใช่เส้นทางตามรอยดารา แต่มันคือเส้นทางทำความเข้าใจประเทศ: ดร็อกบาทำให้คนจดจำว่าฟุตบอลสามารถขอร้องให้หยุดสงครามได้ อาแลร์ทำให้คนเห็นว่าหลังความเจ็บป่วยก็ยังมีแชมป์ ส่วนเด็กๆ ในตรอกซอกซอยก็เตือนคุณว่า ตำนานทั้งหมดเริ่มต้นจากคนคนหนึ่ง เท้าหนึ่งคู่ และลูกฟุตบอลหนึ่งลูก

ถ้าคุณแค่อยากเห็นทะเล โกตดิวัวร์มีทะเล ถ้าคุณแค่อยากเห็นเมือง อาบีจานก็น่าตื่นเต้นพอแล้ว แต่เหตุผลที่ควรค่าแก่การมาจริงๆ คือที่นี่คุณจะค้นพบว่า ฟุตบอลไม่เคยเป็นแค่การแข่งขัน มันอาจเป็นเสื้อบอลมือสองในตลาด ประตูฟุตบอลที่ทำจากรองเท้าแตะบนชายหาด ไฮไลต์ในมือถือของ รปภ. มหาวิหาร หรือข้อตกลงเงียบๆ ที่ประเทศหนึ่งบรรลุได้ท่ามกลางชีวิตที่เอะอะโวยวาย