Vupfumba bya bolo ya Côte d'Ivoire: Ku suka eAbidjan ku ya eGrand-Bassam, landza bolo leyi endlaka tiko ri miyela

Loko ndzi fika eAbidjan, moya lowu nga ehandle ka xihahampfhuka a wu fana ni lowu amukeriweke hi mati ya lwandle, wo hisa, wo voninga, na nun'hwelo wa tlhapi yo oxiwa. Movha wu famba wu ya edorobeni, muchayeri u pfulela xiyamiso-mfumo eka xichudeni xa mintlangu, muhlamuseli a vulavula hi ku hatlisa hi mavito ya vatlangi hi Xifurwa. Loko a twa Drogba, a nga langutanga endzhaku, a ba ntsena xitiringswisi hi rintiho a ku: "Hinkwavo laha va n'wi tiva."

E-Côte d'Ivoire, ku endla bolo + vupfumba swi tika ku avela swi ri swimbirhi. U vona doroba, doroba ri ta ku nyika bala emahlweni ka wena; u yingisela ntsheketo, ntsheketo wu tlhelela eka hembe ya xirhendzevutani.

Plateaux ya Abidjan yi fana ni xikolo xa timali lexi hatlaka ku tiyisisa. Tiyindlu to leha, tibangi, makhumbi ya tlhangu, tindlela to lulamisiwa, mitila yo basa ya St. Paul's Cathedral yi anamile ekusuhi na lagoon, ku fana na seyila leri pfuleriweke hi moya. Loko u yima ekusuhi na Buhloko u languta nkwenkwezi, u nga rivala leswaku leyi i Afrika-Vupeladyambu. Vanhu lava ambareke tisutu va huma emitirhweni ya le henhla, tithukuthuku ti nghena exikarhi ka timovha, ekusuhi timboni ti pfurha hi ku nonoha.

Kambe siku leri landzelaka ndzi nghena eAdjame, Abidjan yi cince xikandza. Laha a ku na ndzhuti wo lulamisiwa wa Plateaux, ku ri na ntsena swivandla, swipfhumba, mihandzu, tihembe ta khale, swinun'hweriso na marito lama hangalakaka yin'we-yin'we. Ekusuhi na xitixini xa mabazi ya le kule, muxavisi wa tihembe u veke Chelsea, Marseille na ntlawa wa tiko wa Côte d'Ivoire eka ntambhu yin'we. Hembe ya khale ya nomboro ya 11 yi pfurhiwa hi moya yi tlakuka, ku fana ni loko yi ha tsutsuma. Muxavisi u te: "Drogba a hi mutlangi ntsena. U hi pfumelele ku tika leswaku tiko leri ri nga yima ri yingisela rito."

U vulavula hi ntsheketo lowu nga tlanga eka matimu ya bolo wa 2005. Côte d'Ivoire yi sungula ku nghena eMuhlovini wa Misava, Drogba na vatlangi-kuloni va khinsama emahlweni ka khamera endzeni ka kamara ro ambala, va kombela timhaka leti lwaka ku veka matshangadza ehansi. A swi nge hi xivhengele, a swi nge hi ntsheketo wo sasekisiwa endzhaku, kambe i le ndzeni ka ndzhuti wa nyimpi ya le kaya, ntlawa lowu dumeke swinene wa majaha, wu tirhisa bolo ku huwelela vanhu hinkwavo. Endzhaku ku yima ka nyimpi, mbulavurisano, ndlela ya ku rhula a swi nga endliki hi xiphemu xa ntlangu, kambe xikombiso xexo xi nyike Côte d'Ivoire rito ra hina hinkwerhu hi xihatla. Bolo yi endle vanhu va yima hi tlhelo rin'we nkarhinyana, leswi a swi ri swikulu.

Loko ndzi huma eAdjame, ndzi ye eTreichville eka maquis. Ehenhla ka tafula ra mapulanga ku na phepha ra phlastiki, attiéké yi fana na gamboko leri tshovekeke ehansi, ekusuhi ku na tlhapi yo oxiwa, onyoni, phepha na tamati. Thelevhixini yi hekuriwe emakona, mpfumawulo wu tlula vuyimbeleri. Vavanuna lava nga ekusuhi a va kanela hi nxavo, loko swifaniso swa ntlawa wa tiko swi humelela eka xikirini, hinkwavo va yime hi xikombiso. Ku kanela a swi nyamalalanga, swi hundzuke ku kanela hi maendlelo. Vandla ra le Côte d'Ivoire ri nga pongoka, kambe loko bolo yi fika, pongo yi hundzuka ririmi leri avanyisiweke.

Ndlela yo ya eGrand-Bassam a yi lehi, movha wu huma eka ku tshikeleriwa ka Abidjan hi ku nonoha, moya wa lwandle wu sungula ku susa nun'hwelo wa phethori ya doroba hi ku nonoha. Grand-Bassam a yi ri ntsindza wa nguva ya vukoloni, sweswi miako ya khale yi basuriwile, switarata swi miyelile, kambe mavulandle ma anamile. Makhambi ma tlakuka ku huma eGuinea, muhlovo a wu tshameli ku ri wasi wa posikhadi, kambe wu ri na matimba ya xiphemu. Vanana va le kusuhi va ri karhi va tlanga bolo, niyimpfu yi ri switlhapi swimbirhi. Vakulukumba va tshama ehansi ka swiphemu va nwa byalwa, huku yo oxiwa na tlhapi swi vekiwa hi moya wa lwandle.

Lwandle ra laha ri tsundzuxa vanhu leswaku vupfumba a hi ku ri karhi u komba swivandla ntsena. Eka 2016, Grand-Bassam na yona yi hlanganile ni swirho na ku vava. Kambe loko u tshama elwandle, u vona vana va hlengeleta bolo va tsutsuma, u vona vaxavisi va tsema makhokhonati, u vona vaendzi na vanhu va le kusuhi etlhelweni rin'we va tumbela dyambu, u ta twisisa leswaku ku pfuka ka Côte d'Ivoire a hi xitiviso. A hi ku rivala matimu, kambe ku ya emahlweni u hanya ekusuhi na matimu.

Endzhaku ko suka elwandle, movha wu ya eYamoussoukro. Etlhelo ka ndlela ku na misava, mirhi ya raba na tikhokhonati leti omisisiweke ehenhla ka tindlela. Côte d'Ivoire i tiko lerikulu ra cocoa, kambe eka vupfumba lexi tsundzuxaka munhu, a hi xinakulobye xa "number one," kambe i nun'hwelo wa timbhana to tshwuka leti andlariweke ehenhla ka phepha ra phlastiki: ku virisiwa, ku tsakamisiwa, ku nandziha ko omisiwa hi dyambu.

Basilica ya Our Lady of Peace ya Yamoussoukro loko yi voniwa ekule, a swi nga ri swa ntiyiso. Yi tala ku pimanyisiwa na St. Peter's Basilica ya Vatican, dome lerikulu, tiphilari na xivandla xo kayivela swi fana ni leswi vekiweke endzeni ka mavulandle ya le xikarhi ka Afrika. Loko u nghena, magoza ya wena ma endla mpfumawulo ehenhla ka marble. Tihlangu ta mihlovo ti hangalasa ku voninga ehansi, vaendzi a va tlangi, ku miyela ku fikela u twa xibudula-moya na mpfumawulo wa tinyenyana ta le kule. Ndhawu leyi yi karhata, naswona yi tsundzuxa: tiko lerintshwa ri kombisa xivono xa rona hi miako yikulu, kambe ehandle ka muako, ripfumelo ra ntiyiso ri nga va ri khuluka exikarhi ka makete, tikereke, ti-mosque, mabala na tafula ra ndyangu.

Loko ndzi tlhelela eAbidjan, ntsheketo wa Haller wu tlhela wu tlakusiwa. Eka 2022, u ha ku fika eDortmund a kuma leswaku u na khansa ya xirho. Ku operiwa, chemotherapy, ku tlhelela, leswi a swi ri ntsheketo lowu enelekeke. Kutani eka Africa Cup ya 2023 leyi nga yimisiwa yi fika eka 2024, u hlasele Côte d'Ivoire yi fika eka ntlangu wo hetelela, a ba xinhlovo xa ku hlula Nigeria. Côte d'Ivoire yi teka xiwisiwa, ku fana ni filimi leyi nga tsalwangiki hi munhu.

Vusiku byebyo ndzi tlhele ndzi hundza hi Plateaux. Tiyindlu to leha ti voninga, ekusuhi na lagoon ku na vana va tlanga bolo leyi nga hlakariwa. Ekule pongo ya Adjame a yi nga ha twisiseki, kambe ndzi tiva leswaku yi ha ri kona, makhambi ya Grand-Bassam ma ha ri kona, dome ya Yamoussoukro yi ha ri kona evusikwini yi voninga. Vupfumba bya bolo bya Côte d'Ivoire a hi ndlela yo landza tinyeleti, kambe i ndlela yo twisisa tiko: Drogba u endle vanhu va tsundzuka leswaku bolo yi nga kombela nyimpi yi yima, Haller u endle vanhu va vona leswaku endzhaku ka vuvabyi ku ha ri na vuwisiwa, vanana va le switarateni va ku tsundzuxa leswaku vuntsheketo hinkwabyo byi sungula hi munhu un'we, milenge yimbirhi, bolo yin'we.

Loko u lava ku vona lwandle ntsena, Côte d'Ivoire yi na lwandle; loko u lava ku vona doroba ntsena, Abidjan na yona yi sasekile. Kambe xivangelo xa ntiyiso xa ku ta, i leswaku laha u ta vona leswaku bolo a yi nge tshuki yi ri ntlangu ntsena. Yi nga va hembe ya khale emakete, yi nga va switlhapi swa le mavulandleni, yi nga va swifaniso swa le ti-mobayileni ta sirheleli wa kereke, naswona yi nga va ku twanana loku nga tolovelekanga loku tiko ri nga swi fikelela exikarhi ka pongo ya vutomi.