Слон Шӑмми Ҫыранӗ футбол ҫӳревӗ: Абиджанран Гран-Бассамӑна — патшалӑха лӑплантаракан пӳске хыҫҫӑн

Абиджана ҫитсен, аэропорт тулашӗнчи сывлӑш тинӗс шывне пек йӗпе, шӑрӑх, ҫутӑ, тата кӑштах пӗҫернӗ пулӑ тӗтӗмӗллӗ. Такси хула еннелле чупать, шофер радиона спорт каналӗ ҫине лартать, ертӳҫӑ вылявҫӑ ячӗсене хӑвӑрт французла вулать. Дрогба ятне илтсен, вӑл таврӑнса пӑхмарӗ, пӳрнипе руле шаккаса кӑна каларӗ: «Кунта кашни ҫын ӑна пӗлет».

Слон Шӑмми Ҫыранӗнче футбол + ҫӳрев туса, ҫак икӗ япалана уйӑрса илме йывӑр. Эсӗ хулана пӑхма каятӑн — хула сана стадион патне илсе пырать; эсӗ истори итлеме каятӑн — истори юлашкинчен каллех ҫав оранж футболкана таврӑнать.

Абиджанӑн Плато районӗ хӑйне финанс центрӗ пулнине васкаса ҫирӗплетесшӗн пекех. Ҫӳллӗ ҫуртсем, банксем, кантӑк фасачӗсем, тӳрӗ ҫулсем, Сӑваплӑ Павел соборӗн шурӑ йӗрӗсем лагуна хӗрринче сарӑлса выртаҫҫӗ — ҫил туртса тӑратнӑ парӑс пекех. Каҫхине кӗпер хӗрринче тӑрса горизонт ҫине пӑхсан, ку ҫӗршывӑн Хӗвел анӑҫ Африка пулнине мансах каятӑн. Урамри костюмлӑ ҫынсем офисран тухаҫҫӗ, мотоциклсем машинӑсем хушшинче ҫывхарса иртеҫҫӗ, аякри ҫутӑсем пӗр-пӗрне хыҫҫӑн ҫуталса каяҫҫӗ.

Анчах тепӗр кун Аджамена кӗрсен, Абиджан урӑх питлӗ пулса тӑчӗ. Кунта Плато шӑнса тӑнӑ йӗрке ҫук — прилавоксем, клаксонсем, пусма, кивӗ футболкӑсем, техем тата хум хыҫҫӑн хум пек килекен ҫын сассисем кӑна. Аякри автобус станци патӗнче футболка сутаканӗ Челси, Марсель тата Слон Шӑмми Ҫыранӗн наци футболкисене пӗр кантра ҫине ҫакса янӑ. Кивӗ 11-мӗш номерлӗ оранж футболка ҫилпе хӑпарса тӑчӗ — татах чупса пыракан пекех. Сутуҫӑ каларӗ: «Дрогба вылявҫӑ кӑна мар. Вӑл пире ҫак патшалӑх чарӑнса пӗр сӑмах итлеме пултарнине ӗнентерчӗ».

Вӑл 2005 ҫулта футбол историне кӗнӗ чӑн истори ҫинчен каларӗ. Слон Шӑмми Ҫыранӗ пӗрремӗш хут тӗнче кубокне тухсан, Дрогба тата команда раздевалкӑра видеокамера умӗнче чӗркуҫҫиленсе ларса, вӑрҫакан икӗ ене хӗҫпӑшал хума ыйтрӗҫ. Ку реклама мар, каярах капӑрлатса каласа панӑ легенда та мар — граждан вӑрҫин мӗлки айӗнче, патшалӑхӑн чи паллӑ ҫамрӑксен ушкӑнӗ футболпа пур ҫын патне чӗнсе калани. Каярах вут чарӑнни, сӳтсе яву тата лӑпкӑлӑх процесӗ пӗр матчпа кӑна вӗҫленеймен, паллах, анчах ҫав самант Слон Шӑмми Ҫыранне сасартӑк пӗрлехи сасӑ пачӗ. Футбол ҫынсене кӗскен вӑхӑта пӗр енче тӑма пултарчӗ — ку хӑй те ҫителӗклӗ аслӑ ӗҫ.

Аджамеран тухсан, эпӗ Трешвильти maquis ресторанне кайрӑм. Йывӑҫ сӗтел ҫине пластик ҫитти сарнӑ, аттиеке пӗчӗк юр пекех турилкке ҫине купаланса тӑрать, юнашар — пӗҫернӗ пулӑ, сухан, черетлӗ пӑрӑҫ тата помидор. Телевизор кӗтесре ҫакӑнса тӑрать, сасси кӗвӗрен те хытӑрах. Юнашар сӗтелти ҫынсем малтан хак ҫинчен тавлашнӑ пулсан, экранра наци командин ярӑмӗсем тухсанах пурте ҫурма ҫеккунт чарӑнса тӑчӗҫ. Тавлашу ҫухалмарӗ, анчах тактика тавлашӑвне куҫрӗ. Слон Шӑмми Ҫыранӗн сӗтелӗ питӗ шавлӑ пулма пултарать — анчах пӳске килсен, шав пӗрлехи чӗлхе пулса тӑрать.

Гран-Бассам патне ҫул инҫе мар — машина Абиджан чӑрмавӗнчен тухса каять те, тинӗс ҫилӗ майӗпен хула бензин шӑршине вӗрсе ярать. Гран-Бассам колони вӑхӑтӗнчи малтанхи тӗп хула пулнӑ, халӗ кивӗ ҫуртсем сӳнсе пыраҫҫӗ, урамсем шӑп, анчах пляж анлӑ. Хумсем Гвиней кӳлмекӗнчен хӑпараҫҫӗ, тӗсӗ яланах открыткӑри сенкер мар, анчак тупӑшлӑ вӑй пур. Хӑйӑр хӗрринчи ачасем ура пушатӑн пӳске тапаҫҫӗ, хапха вырӑнне икӗ тапка. Пысӑк ҫынсем йывӑҫ пӳрт айӗнче сӑра ӗҫсе лараҫҫӗ, пӗҫернӗ чӑх тата пулӑ тӗтӗмӗ тинӗс ҫилӗпе ишсе пырать.

Кунти тинӗс аса илтерет: ҫул ҫӳрев паллӑ вырӑнсене кӑтартса тухни кӑна мар. 2016 ҫулта Гран-Бассам та атакӑпа ыратӑва курнӑ. Анчах эсӗ тинӗс хӗрринче ларса, ачасем пӳске хыҫҫӑн чупнине, сутуҫӑ кокос каснине, туристсемпе вырӑнтисем пӗр мӗлке айӗнче хӗвелтен пытаннине курсан, Слон Шӑмми Ҫыранӗн ҫирӗпленме пултарни лозунг мар пулнине ӑнланса илетӗн. Вӑл иртнине манса кайни мар — иртнипе юнашар пурӑнма тӑсӑлни.

Тинӗс хӗрринчен тухсан, машинӑ Ямусукро еннелле чупать. Ҫул икӗ енӗнче пальмӑсем, каучук йывӑҫҫисем тата ҫул хӗрринче хӗвел типӗтекен какао пӑрчисем. Слон Шӑмми Ҫыранӗ тӗнче какао гиганчӗ, анчах ҫул ҫӳревре чӑнах та асра юлни «тӗнчере пӗрремӗш» тенӗ ярлӑксем мар — ҫав кӑмӑл-хӑмӑр тӗшӗсем пластик ҫинче сарӑлса выртнӑ чухнехи шӑршӑ: йӳҫӗкленӳ, нӳрӗк, хӗвелпе типнӗ тутлӑ шӑршӑ.

Ямусукрора Лӑпкӑлӑх Турӑ Амӑшӗ Соборӗ аякран курӑнсанах, чӑн мар пек туйӑнать. Ӑна час-часах Ватикӑн Сӑваплӑ Петӗр соборӗпе танлаштарнине илтнӗ, пысӑк куполӗ, колонна рисемӗ тата пушӑ площадь Африка варринчи тӳрем ҫине вырнаҫтарнӑ пекех. Шала кӗрсен, утӑ сасси мрамор тӑрӑх янӑрать. Тӗрлӗ тӗслӗ кантӑксем ҫутта урай ҫине сарса хураҫҫӗ, туристсем сахал, кондиционер сасси тата аякри кайӑк сасси кӑна илтӗнет. Ҫак вырӑн ҫынна арпаштарать те, асра юлать: ҫамрӑк патшалӑх мӑнаҫлӑ архитектурӑпа хӑйӗн амбицине кӑтартать, архитектура тулашӗнче вара чӑн ӗненӳ пасарта, чиркӳре, мечетре, стадионта тата ҫемье сӗтелӗ хушшинче шӑнса тӑрать.

Абиджана таврӑнсан, Аллер ҫинчен истори каллех сӳтсе явма пуҫларӗ. 2022 ҫулта, вӑл Боруссия Дортмундран куҫнӑ хыҫҫӑн нумай та пулмасть, унӑн ҫӑмарта йышши рак тупрӗҫ. Операци, химиотерапи, таврӑнса выляма пуҫлани — ку хӑй те йывӑр истори пулнӑ. Унтан COVID-19 пандепийӗпе 2024 ҫул пуҫламӑшӗнче иртнӗ 2023 Африка кубокӗнче, вӑл Слон Шӑмми Ҫыранӗшӗн пӗр гол хыҫҫӑн тепӗр гол тапрӗ, финалта Нигерие ҫӗнтермелли голне хӑй тапрӗ. Хуҫа ҫӗршывӗ Слон Шӑмми Ҫыранӗ чемпион пулса тӑчӗ — никам та малтанах ҫырма хӑйман фильм пекех.

Ҫав каҫ эпӗ каллех Платран иртсе кайрӑм. Ҫӳллӗ ҫуртсенче ҫутӑ ҫунать, лагуна хӗрринче ачасем шӑтӑкланса пӗтнӗ пӳске тапаҫҫӗ. Инҫетри Аджаме шӑвӗ илтӗнмест, анчак эпӗ вӑл халӗ те унта пулнине пӗлетӗп, Гран-Бассам хумӗсем те унтах, Ямусукро куполӗ те каҫ тӗттӗмӗнче шурӑлса тӑрать. Слон Шӑмми Ҫыранӗн футбол ҫӳревӗ ҫӑлтӑр ҫулӗпе пыни мар — патшалӑха ӑнланмалли ҫул: Дрогба футбол вӑрҫа чарма пултарнине астуса юлтарчӗ, Аллер чир хыҫҫӑн та чемпион пулма пултарнине кӑтартса пачӗ, урампа тӑкӑрлӑкри ачасем вара пур легенда та малтан пӗр ҫын, икӗ ура, пӗр пӳске пулнине аса илтерсе тӑраҫҫӗ.

Эсӗ тинӗсе кӑна курас тесен, Слон Шӑмми Ҫыранӗн тинӗсӗ пур; хулана кӑна курас тесен, Абиджан та ҫителӗклӗ хавхалантарать. Анчах чӑнах та килме тивӗҫли: кунта эсӗ футбол нихӑҫан та ӑмӑрту кӑна мар пулнине туйса илетӗн. Вӑл пасарти кивӗ футболка, пляжри тапка хапха, собор сыхлавҫин телефонӗнчи ярӑмсем, шавлӑ пурнӑҫри патшалӑх хӑш чух пӗрлехи шӑплӑх ҫине килӗшсе тани те пулма пултарать.