Ivoorkust voetbalreis: van Abidjan naar Grand-Bassam, achter een bal aan die het land tot stilte bracht

Aankomst in Abidjan. De lucht buiten het vliegveld voelde alsof hij door zeewater was gehaald: warm, vochtig, helder, met een zweem van gegrilde vis erdoorheen. De taxi kroop de stad in. De chauffeur zette de radio op de sportzender. De presentator ratelde de spelersnamen in snel Frans. Toen de naam Drogba viel, keek de chauffeur niet om. Hij tikte alleen met zijn knokkel op het stuur. 'Iedereen kent hem hier.'

Voetbal en reizen zijn in Ivoorkust nauwelijks te scheiden. Je gaat de stad bekijken, en de stad schuift het stadion voor je neus. Je gaat naar verhalen luisteren, en de verhalen komen toch weer bij dat oranje shirt uit.

Plateaux, de zakenwijk van Abidjan, gedraagt zich als een financieel centrum dat haast heeft om zichzelf te bewijzen. Kantoorgebouwen, banken, glazen gevels, rechte lanen. De witte lijnen van de Saint-Paul-kathedraal spreiden zich uit langs de lagune, als een zeil dat door de wind wordt opengetrokken. In de avondschemering op de brug naar de skyline kijken, doet je bijna vergeten dat je in West-Afrika bent. Mensen in pak lopen de kantoren uit, scooters wurmen zich door het verkeer, de lichten in de verte gaan één voor één aan.

Maar de volgende dag, in Adjame, toonde Abidjan een ander gezicht. Hier geen koele orde van Plateaux, alleen kraampjes, luidsprekers, stoffen, oude shirts, specerijen en een aanzwellende golf van menselijke stemmen. Bij het busstation hing een verkoper shirts van Chelsea, Marseille en het Ivoriaanse elftal aan dezelfde lijn. Een oud oranje shirt met rugnummer 11 bolde op in de wind, alsof het nog rende. De verkoper zei: 'Drogba is meer dan een speler. Hij heeft ons geleerd dat dit land kan stoppen om naar één stem te luisteren.'

Hij bedoelde het waargebeurde verhaal uit 2005 dat al lang in de voetbalgeschiedenis staat. Ivoorkust had zich voor het eerst voor het WK geplaatst. Drogba en zijn ploeggenoten knielden voor de camera in de kleedkamer en smeekten de strijdende partijen hun wapens neer te leggen. Dat was geen commercial, geen achteraf verzonnen legende. Het was een groep jonge mannen, de beroemdste van het land, die midden in de schaduw van een burgeroorlog met voetbal naar iedereen schreeuwden. Het staakt-het-vuren, de onderhandelingen en het vredesproces werden daarna uiteraard niet door één wedstrijd voltooid, maar op dát moment kreeg Ivoorkust plotseling een gemeenschappelijke stem. Voetbal had de mensen even aan dezelfde kant gezet, en dat was al groot genoeg.

Na Adjame ging ik naar een maquis in Treichville. Een plastic tafelkleed op het houten blad. Attiéké lag als fijne sneeuw op het bord, ernaast gegrilde vis, ui, peper en tomaat. Aan de muur hing een tv, harder dan de muziek. Een paar mannen waren eerst in een prijsdiscussie verwikkeld, maar toen de hoogtepunten van het nationale elftal op het scherm kwamen, stopte iedereen een halve tel. Het geruzie verdween niet, het veranderde alleen in geruzie over de opstelling. Aan een Ivoriaanse tafel kan het er luidruchtig aan toe gaan, maar zodra de bal komt, wordt het lawaai een gemeenschappelijke taal.

De weg naar Grand-Bassam is niet lang. De auto glijdt uit de opstoppingen van Abidjan, en langzaam blaast de zeewind de stadslucht uit het raam. Grand-Bassam was ooit de koloniale hoofdstad. Nu bladdert de verf van de oude gebouwen, zijn de straten stil, maar het strand is wijd open. De golven van de Golf van Guinee rollen binnen. Het blauw is niet altijd het ansichtkaartenblauw, maar er zit een rauwe kracht in. Op het zand trappen kinderen op blote voeten, het doel bestaat uit twee teenslippers. Volwassenen zitten onder een houten afdakje bier te drinken; de rook van gegrilde kip en vis drijft op de zeebries mee.

De zee hier herinnert je eraan dat reizen meer is dan een checklist van bezienswaardigheden aflopen. In 2016 werd ook Grand-Bassam getroffen door aanslagen en verdriet. Maar als je er op het strand zit, kijkt naar de kinderen die de bal achterna rennen, ziet hoe een verkoper een kokosnoot openkapt, en hoe toeristen en locals onder hetzelfde streepje schaduw schuilen, dan begrijp je dat de veerkracht van Ivoorkust geen slogan is. Het is niet het verleden vergeten — het is naast het verleden blijven leven.

Na de kust trok de auto richting Yamoussoukro. Palmen, rubberbomen, cacaobonen die langs de kant lagen te drogen in de zon. Ivoorkust is een wereldgrootmacht in cacao, maar wat van de reis bijblijft, is niet het etiket 'nummer één van de wereld', maar de geur van die bruine bonen op het plastic zeil: gistend, vochtig, een door de zon gebakken zoetheid.

Toen de Basilique Notre-Dame de la Paix van Yamoussoukro in de verte opdoemde, was het haast onwerkelijk. Ze wordt vaak met de Sint-Pietersbasiliek in Vaticaanstad vergeleken. De enorme koepel, de zuilengalerijen en het lege plein leken in de vlakte van het Afrikaanse binnenland te zijn neergezet. Binnen weerklonken voetstappen op marmer. Gebrandschilderd glas strooide licht over de vloer. Weinig bezoekers. Stil genoeg om de airconditioning en vogels in de verte te horen. Deze plek is verwarrend en onvergetelijk tegelijk: een jong land dat met monumentale architectuur zijn ambitie uitdrukt, terwijl het echte geloof daarbuiten misschien juist tussen markt, kerk, moskee, stadion en familietafel stroomt.

Terug in Abidjan kwam het verhaal van Haller weer boven. In 2022, kort na zijn transfer naar Dortmund, werd bij hem teelbalkanker geconstateerd. Operatie, chemotherapie, comeback — dat was al een zwaar genoeg verhaal. En toen, op het wegens corona uitgestelde Afrika Cup toernooi dat begin 2024 werd gespeeld, scoorde hij Ivoorkust ronde na ronde naar de finale en maakte daar het winnende doelpunt tegen Nigeria. Gastland Ivoorkust werd kampioen. Een film die niemand van tevoren had durven schrijven.

Die avond reed ik opnieuw langs Plateaux. De hoge gebouwen brandden van het licht. Langs de lagune trapte een kind op een bal waarvan het leer was geschuurd. Het geluid van Adjame drong hier niet meer door, maar ik wist dat het er nog was — net zoals de branding van Grand-Bassam er nog was, en de koepel van Yamoussoukro nog wit afstak in het donker. Een voetbalreis door Ivoorkust is geen sterrenroute, het is een manier om een land te begrijpen. Drogba liet de wereld onthouden dat voetbal een oorlog tot zwijgen kan brengen; Haller liet zien dat er na ziekte alsnog een kampioen kan opstaan; en de kinderen in elke straat herinneren je eraan dat elke legende ooit niet meer was dan één mens, twee voeten, één bal.

Wil je alleen zee, dan heeft Ivoorkust zee. Wil je alleen een stad, dan is Abidjan levendig genoeg. Maar de echte reden om te komen is dat je hier ontdekt dat voetbal nooit alleen een wedstrijd is. Het kan een oud shirt op de markt zijn, een slipper-doel op het strand, de hoogtepunten op de telefoon van een kathedraal-bewaker, of de stille consensus die een land in al zijn luidruchtigheid af en toe bereikt.