🇨🇮 Ivory Coast · Les Elephants

Côte d'Ivoire Bɔlƒoƒo Mɔzɔzɔ: Tso Abidjan Ke Grand-Bassam, Ti Bɔl Si Na Dukɔa Zi Ðoɖoe Yome

Ne èva ɖo Abidjan la, yamenugbɔa godo yamenɔnɔ la le abe wòto atsiaƒu tsi me ene, wòle fafa, keklẽ le eme, eye lãmela si womem la ƒe dzodzo ʋeʋẽ le eme hã vie. Taxi yi du la me, ʋukula la trɔ radio la ɖe lãmesẽnyawo dzi, nyaƒola la yɔa bɔlƒolawo ƒe ŋkɔwo kaba le Francegbe me. Esi wòse Drogba ƒe ŋkɔ la, metrɔ megbe o, ke boŋ etsɔ asiɖeɖewo dze takpɔdzisa la dzi: 'Afi sia la, amesiame dze sii.'

Le Côte d'Ivoire la, ne èle bɔlƒoƒo + mɔzɔzɔ wɔm la, sesẽ be nàklã nu eveawo ɖe wo nɔewo gbɔ. Èyina du kpɔ ge, du la tsɔa bɔlƒe la vana ɖe ŋkuwòme; èyina ŋutinya se ge, ŋutinya la gatrɔna yia nêtsi awudziwui ma gbɔe le nuwuwu.

Ivory Coast - 阿比让(Abidjan)
Ivory Coast · 阿比让(Abidjan)

Abidjan ƒe Plateaux la enye abe gadzraɖoƒe aɖe si le dzo kpem be yeaɖe ye ɖokui afia ene. Xɔ kɔkɔwo, gadzraɖoƒewo, gas fesre gliwo, mɔ siwo le fli me, St. Paul ƒe Gbedoxɔ Gã la ƒe ɣi fliwo le lagoon la gbɔ keke, abe tsiɖoɖenu si ya ʋuʋui ke ene. Ne ètɔ ɖe bɔlixe dzi kpɔ du la ƒe dziƒonu le fiẽ me la, àŋlɔ be afi sia nye Ɣetoɖoƒe Afrika o. Le mɔ to la, ame siwo do dɔwu kple agbalẽkotokuwo le dɔwɔƒewo dom tso, motowo le ʋuwo dome tom, didiƒe la, keklẽwo nɔ ga dom ɖe sia ɖe.

Gake ŋkeke evelia la, ne èyi Adjame la, Abidjan trɔa mo. Afi sia mekpɔa Plateaux ƒe ɖoɖo si me faa la o, nudzralawo, gbeɖiɖi, avɔwo, bɔlƒoƒo awu xoxowo, atikewo kple ameha tsotso siwo megbuna o la ko. Le didiƒe mɔɖeɖe la gbɔ, bɔl awudziwui dzraƒe aɖe tsɔ Chelsea, Marseille, Côte d'Ivoire dukɔa ƒe bɔlƒoƒo ke ɖe ka ɖeka dzi. Nêtsi awudziwui xexlẽdzesi 11 xoxo aɖe le ya la me fũm, abe egale du ɖum ene. Dzrala la gblɔ be: 'Drogba menye bɔlƒola ko o. Ena míexɔ se be dukɔ sia ate ŋu atɔ aɖo to nya aɖe.'

Egblɔa ŋutinya vavã aɖe si ke ɖo xexeame katã ƒe bɔlƒoƒo ŋutinya me tso ƒe 2005 me la ŋu. Esi Côte d'Ivoire va ɖo Xexeame Katã ƒe Bɔlƒoƒo me zi gbãtɔ la, Drogba kple ehatiwo le woƒe awudziwui trɔƒe me, wode klo ɖe videoƒomɔ̃ ŋgɔ, eye woble bli nu be aʋawɔla siwo le akpa evea dzi la neɖe asi le wo nɔewo ŋu. Menye nudzradzra aɖee wònye o, eye menye megbe wogblɔ nya siwo wodo ɖe edzi hã o, ke boŋ nye le anyimevi aʋa la me, dukɔ aɖe me ƒe ɖekawɔha siwo ŋkɔ nyanya le wu la, wozã bɔlƒoƒo do ɣli na amesiame. Le emegbe la, dziɖuɖudzudzɔ, dzodzro kple ŋutifafa — le nyateƒe me la, womate ŋu anɔ hoʋiʋli ɖeka dzi ko o, gake ɣeyiɣi ma na Côte d'Ivoire kpɔ gbe wɔwui kasia. Bɔlƒoƒo na amewo tɔ ɖe akpa ɖeka dzi le ɣeyiɣi kpui aɖe, eye esia ŋutɔ la, eɖo ga xoxo.

Ivory Coast - 亚穆苏克罗(Yamoussoukro)
Ivory Coast · 亚穆苏克罗(Yamoussoukro)

Esi medo tso Adjame megbe la, meyi maquis aɖe le Treichville. Ati kplɔ̃ dzi la, plastik avɔ le ete, attiéké nɔ abe sno siwo wotu tututu la ene le agba dzi, lãmela si womem, sabala, atsifake kple timati le wo xa. Television le atsyɔ̃ dzi, wòle gbe sesẽ dom wu hadzidzi la me. Kplɔ̃ bubu dzi ame aɖewo le nya hem tso asi ŋu tsã, gake ne dukɔa ƒe bɔlƒoƒo ƒuƒoƒo ƒe kpuikpui ɖe le screen dzi la, wo katã tɔ sekɛ̃d afã. Nyahehea la mebu o, wòtrɔ ko zu nyahehe tso ƒuƒoƒo la ŋu. Côte d'Ivoire tɔwo ƒe nuɖuƒe kplɔ̃ ate ŋu aho, gake ne bɔl la va la, hoowɔ̀ la trɔna zua gbe si amesiame sena.

Mɔ yi Grand-Bassam la medidi o, ʋu tso Abidjan ƒe videɖeɖe me la, atsiaƒu ya naa du la me ami ʋeʋẽ la nu faa kpuie. Grand-Bassam nye yevuwo nɔanyia ɣeyiɣiwo me ƒe fiadu tsã, egbea la, xɔ xoxowo kpa ɖi, mɔwo zi ɖoɖoe, gake ƒutake la keke. Tsotso tso Gulf of Guinea dzi gbɔna, eƒe amadede la menye fotoɖeƒewo dzi blu ɣesiaɣi o, gake eƒe ŋusẽ aɖe le eme si wònye hlɔ̃ɖilawo tɔ. Ƒutake dzi la, ɖeviwo le bɔl ƒom afɔmanyagbɔ, goal enye afɔkpatakpɔnu eve. Ame tsitsiwo le atixɔ te bia nom, koklo kple lã si womem la ƒe dzodzo nɔ atsiaƒu ya la dzi lili.

Afi sia ƒe atsiaƒu la ɖoa ŋku na ame be mɔzɔzɔ la menye kpɔɖeŋu siwo wotu fe na wo la kpɔkpɔ ko o. Le 2016 me la, Grand-Bassam hã to dzidziɖedzi kple vevesese me. Gake ne èbɔbɔ nɔ atsiaƒu to, kpɔ ɖeviwo le bɔl yome tim, kpɔ nudzrala sueawo le ne kplim, kpɔ amedzrolawo kple dumetɔwo le vɔvɔli ɖeka te si wotsɔ ɣea ɖa la, àse egɔme be Côte d'Ivoire ƒe gbugbɔtso la menye nya ko o. Menye be wòŋlɔ xoxo la be o, ke boŋ nye xoxo la gbɔ la, wo gayi edzi nɔa agbe.

Ivory Coast - 萨桑德拉海岸(Sassandra)
Ivory Coast · 萨桑德拉海岸(Sassandra)

Esi medo tso atsiaƒu to trɔ la, ʋu la yi Yamoussoukro. Mɔ evea dzi la, de tiwo, rubber atiwo kple cocoa siwo woklo ɖe mɔ to le ɣe me. Côte d'Ivoire nye xexeame ƒe cocoa dukɔ gãtɔ, gake le mɔzɔzɔ me la, nu si zaa ame ɖe teƒea la menye 'xexeame ƒe gbãtɔ' enye siawo o, ke boŋ nye dziɖoɖi mawo siwo woklɔ ɖe plastik avɔ dzi la ƒe ʋeʋẽ: amaha, atsyɔ̃, ɣe me dzesi.

Ne Basilique Notre-Dame de la Paix le Yamoussoukro ɖe le didiƒe tso egɔme la, mele edzi o. Woyɔnɛ ɣesiaɣi be wòle Vatican ƒe St. Peter's Basilica gbɔ, akpata gã, sɔtiwo kple gbadzɛ gbɔdloe siwo wowɔ abe wotsɔ wo de Afrika anyigba dzi ƒe gbadzɛ ene. Ne èyi eme la, wòƒe afɔɖiɖiwo le kpe ɣi dzi gbugbɔna. Amadede fesrewo tsɔ keklẽ ʋuʋui de anyigba dzi, amedzrolawo mele geɖe o, ɖoɖoe si me nàse air-condition kple xeviwo ƒe ɖiɖi ko le didiƒe. Teƒe sia naa ame kpɔa fu, eye wònaa nàɖoa ŋku edzi hã: dukɔ ɖekakpui aɖe tsɔ xɔ gã aɖe ɖe eƒe didiɖi fia, gake le xɔa godo la, xɔse vavã la le asime, le sɔlemehawo me, le mɔlikeawo me, le bɔlƒewo kple ƒome kplɔ̃ dzi.

Trɔ yi Abidjan la, wogagblɔ Haller ƒe ŋutinya. Le ƒe 2022 me la, esi wòyi Borussia Dortmund yeye ko la, wokpɔe be testicular tumor le eŋu. Atikewɔwɔ, chemotherapy, gbugbɔtrɔ va — esia ŋutɔ la nye ŋutinya sesẽ aɖe. Emegbe le Afrika Bɔlƒoƒo Kplu si wodo ɖe megbe le 2024 me (si dze ŋgɔ na 2023 me) la, eƒo go na Côte d'Ivoire le hoʋiʋliawo katã me, eye le nuwuwu la, efɔ go dziɖuɖu go la ɖe Nigeria dzi. Aƒetɔ Côte d'Ivoire ɖu dzi, eye wònɔ abe sinima si ame aɖeke mate ŋu aŋlɔ do ŋgɔ o ene.

Ivory Coast - 格朗巴萨姆(Grand-Bassam)
Ivory Coast · 格朗巴萨姆(Grand-Bassam)

Zã ma gbe la, megato Plateaux. Xɔ kɔkɔwo le keklẽ me, lagoon la gbɔ la, ɖeviwo le bɔl si nu yi la ƒom. Didiƒe la, Adjame ƒe hoowɔ̀ mese o, gake menya be egale afi ma, Grand-Bassam ƒe atsiaƒu tsotso hã gale afi ma, Yamoussoukro ƒe akpata hã gale zã me ɖeɖim ɣi. Côte d'Ivoire ƒe bɔlƒoƒo mɔzɔzɔ la menye ɣletivimevi yome titi ƒe mɔ o, ke boŋ enye mɔ si dzi nàto ase dukɔa gɔmesese: Drogba na amewo ɖo ŋku edzi be bɔlƒoƒo ate ŋu aɖe aʋa nu, Haller na amewo kpɔe be dɔléle megbe la, dziɖuɖu gali, eye mɔ sue kple mɔ gãwo dzi ɖeviwo ɖoa ŋku na wò be, ŋutinyawo katã dze egɔme le ame ɖeka, afɔ eve, bɔl ɖeka me.

Ne èdi be yeakpɔ atsiaƒu ɖeka ko la, Côte d'Ivoire ƒe atsiaƒu li; ne èdi be yeakpɔ du ko la, Abidjan hã ho. Gake susu vavã si tae nàyi la enye be, le afi sia la, àkpɔe be bɔlƒoƒo la menye hoʋiʋli ko o. Wòate ŋu anye bɔl awudziwui xoxo aɖe le asi me, anye ƒutake dzi afɔkpatakpɔnu goalwo, anye gbedoxɔ gã la ƒe dzɔla si ƒe asiƒonu me bɔlƒoƒo kpuikpuiwo le, eye wòazu ɖoɖoe si dukɔ aɖe kpɔ le eƒe agbe hoowɔ̀ me.

Discover more countries

Travel stories from other countries

← View all stories · Country travel guide