Ìrìn-àjò Senegal: Bí Bọ́ọ̀lù Kan Ṣe Ń Rán Orílẹ̀-Èdè Pọ̀

Ohùn àkọ́kọ́ ti ìrìn-àjò Senegal, kì í ṣe ìgbì, bẹ́ẹ̀ ni kì í ṣe ìkéde pápákọ̀ òfuurufú, bíkòṣe ohùn bọ́ọ̀lù tí ń kọlu ògiri. Ọkọ̀ láti Pápákọ̀ Òfuurufú Blaise Diagne sí Dakar, ní ẹ̀gbẹ́ méjèèjì ọ̀nà, àwọn igi baobab àti àwọn pátákó ìpolówó tí afẹ́fẹ́ ti sọ di funfun; nígbà tí o bá wọ ìlú, afẹ́fẹ́ òkun lójijì di iyọ̀, ọ̀nà náà kò sí ààlà. Takisi, kẹ̀kẹ́ ẹṣin, alùpùpù, àwọn oníṣòwò àti àwọn ẹlẹ́sẹ̀ dàbí eré kan tí kò ní agbẹjọ́rò, olúkúlùkù ń gba ààyè, ṣùgbọ́n wọn kì í kọlu ara wọn ní tòótọ́. Ní ìrọ̀lẹ́ lórí Yoff Beach, àwọn ọmọdé fi bàtà méjì ṣe góólù, wọ́n ń gbá bọ́ọ̀lù lórí iyanrìn tí ó rẹ̀ títí di alẹ́. Kò sí koríko, kò sí ẹ̀wù, bọ́ọ̀lù àtijọ́ kan àti àwùjọ àwọn ọmọdékùnrin tí ń kígbe ni. Ní àkókò yẹn, mo lóye pé ohun tí a ń pè ní bọ́ọ̀lù+ìrìn-àjò, ní Senegal kì í ṣe "wíwo eré kan nígbà ìrìn-àjò," ó jẹ́ wíwọ orílẹ̀-èdè kan láti inú bọ́ọ̀lù kan.

Bọ́ọ̀lù òpópónà Dakar yára, bí èémí ìlú yìí. Bọ́ọ̀lù ń yí bọ̀ lẹ́bàá àwọn kẹ̀kẹ́ tí ń ta kọfí, ó ń yí bọ̀ lẹ́bàá ẹsẹ̀ àgbàlagbà tí ń tún àwọn àwọ̀n ẹja ṣe, ó ń yí sí àárín ọ̀nà, awakọ̀ ń fun fèrè, ọmọdé gbá bọ́ọ̀lù padà, eré ń bá a lọ. Ẹnìkan wọ nọ́ńbà 10 Mané, ẹnìkan wọ ẹ̀wù àwọ̀ ewé orílẹ̀-èdè Koulibaly, àwọn ẹlòmíràn kàn wà lẹ́sẹ̀ òfo. Tí o bá béèrè ẹni tí wọ́n fẹ́ràn jù, ìdáhùn kò ní sí iyèméjì: Mané. Orúkọ yìí ní Dakar kì í ṣe ìròyìn olókìkí, ó dàbí àmì àdámọ́. Oníṣòwò ẹ̀wù kan sọ fún mi pé Mané wá láti Bambali ní Gúúsù, ó lọ sí Génération Foot Dakar, lẹ́yìn náà France, Austria, Southampton, Liverpool, "ṣùgbọ́n kò gbàgbé ilé." Nígbà tí ó ń sọ èyí, ó tẹ ẹ̀wù náà pẹlẹbẹ, bí ẹni pé ó ń fi àsìá orílẹ̀-èdè kan hàn.

Ní ọjọ́ kejì, mo lọ sí Erekusu Gorée, ohùn bọ́ọ̀lù lójijì di ohun tí a mú lọ. Láti ibùdókọ̀ Dakar, ọkọ̀ ojú omi ń gba ìṣẹ́jú ogún nìkan, ṣùgbọ́n ariwo ìlú dàbí ẹni pé omi òkun ti gé e kúrò. Àwọn ilé lórí erekusu jẹ́ àwọ̀ àwo-rose, àwọ̀ òféèfé, àwọn òdòdó ń rọ̀ mọ́ àwọn ògiri, ó lẹ́wà tó bẹ́ẹ̀ tí ó fi ń dààmú. Lẹ́yìn náà, o wọ Ilé Àwọn Ẹrú, o wọ inú àwọn yàrá tóòró, ọ̀rinrin, àti rírẹlẹ̀, ìgbà náà ni wàá lóye ibi tí àìrọ̀rùn yìí ti wá. "Ẹnubodè Àìpadàbọ̀" dojúkọ Atlantic, lẹ́yìn rẹ̀, òkun tí ń tànmọ́lẹ̀. Kò sí ìtàn ìmúnibodè tí yóò fúyẹ́ nítorí pé a kùn ún ní àwọ̀ ẹlẹ́wà. Nígbà tí mo dúró níbẹ̀, mo rántí ohùn àwọn ẹsẹ̀ àwọn ọmọdé lórí Yoff Beach: bí orílẹ̀-èdè kan yóò ṣe jáde láti inú ìtàn jíjáde, dídá lórúkọ, fífipá gbà, láti sọ pé "Àwa, ta ni wá?"

Ìdáhùn Senegal, sábà kì í ṣe ọ̀rọ̀ àsọyé, ó jẹ́ oúnjẹ kan, ife tíì kan, eré kan. Nígbà tí mo padà sí Dakar, mo jẹ Thiéboudienne, ẹja, tòmátì, kárọ́ọ̀tì, ẹ̀gẹ́ àti ìrẹsì nínú àwo ńlá kan. Ọkùnrin kan lẹ́bàá mi rí i pé mo ń lo ṣíbí lọ́nà tí kò tọ̀, ó rẹ́rìn-ín ó fi ọwọ́ hàn mí, ó kó ìrẹsì àti ẹja pọ̀. Tẹlifíṣọ̀nù ń fi eré Africa Cup of Nations hàn, ìkọlù dé ibi ààyè góólù, gbogbo àwọn tí ó wà nínú ilé gbé orí wọn sókè lẹ́ẹ̀kan náà. Ní ìṣẹ́jú yẹn, àlejò, èdè, ìlànà tábìlì kò ṣe pàtàkì. Bọ́ọ̀lù fi wá sínú yàrà kan náà, bí ẹni pé, nígbà tí bọ́ọ̀lù bá ń yí, a lè rí ọ̀nà kan.

Lac Rose lábẹ́ oòrùn kò dàbí fọ́tò. Àwọn ará ìbílẹ̀ ní àwọ̀ adágún ń yí padà pẹ̀lú ìgbà, iyọ̀ àti ìwọ̀n omi, nígbà mìíràn ó ń hàn, nígbà mìíràn ó kàn jẹ́ àwọ̀ rose rírọ. Ṣùgbọ́n ohun tí ó mú kí ènìyàn rántí rẹ̀ kì í ṣe àwọ̀, ó jẹ́ iyọ̀. Àwọn òṣìṣẹ́ iyọ̀ dúró nínú omi títí dé ìbàdí, wọ́n ń kó àwọn ohun dídì sínú ọkọ̀, àwọ̀ ara wọn ni a fi òróró shea bò. Létí bèbè, àwọn òkìtì iyọ̀ funfun bí yìnyín, afẹ́fẹ́ bá fẹ́, ètè di iyọ̀. Lókè, àwọn arìnrìn-àjò ń lúwẹ̀ẹ́, ẹ̀rín wọn rọra; àwọn òṣìṣẹ́ iyọ̀ ń bá iṣẹ́ wọn lọ, ìṣísẹ̀ wọn dúró ṣinṣin. Ibí rán ọ létí, fọ́tò ìrìn-àjò ń gba ìṣẹ́jú kan, ṣùgbọ́n ìgbésí ayé gbọdọ̀ di àsọtúnsọ fún ọ̀pọ̀ ọdún. Ẹwà Senegal, nígbà gbogbo, ni a so mọ́ iṣẹ́, ìdúró, àti sùúrù.

Nítorí náà, ìtàn Mané di ohun tí ó wúwo níhìn-ín. Kì í ṣe láti àwọn ilé-ẹ̀kọ́ ọlọ́rọ̀ tí a ti ṣètò dáradára, ó jẹ́ ọmọ kan tí ó jáde láti Senegal tí ó dákẹ́ jù ti Tambacounda sí Casamance. Ibẹ̀ jìnnà sí ìmọ́lẹ̀, ṣùgbọ́n ó súnmọ́ bọ́ọ̀lù. Ilẹ̀ pupa Bambali, àtakò ẹbí, ọmọ ọdún mẹ́ẹ̀ẹ́dógún tí ó lọ sí Dakar láti lépa àlá, ìdánwò Génération Foot, alẹ́ Champions League Liverpool, ọ̀nà yìí tí a bá kọ gẹ́gẹ́ bí ìtàn ìṣẹ́gun lásán, yóò fúyẹ́ jù. Ohun tí ó ṣe pàtàkì ni pé, lẹ́yìn tí ó di olókìkí, ó gbé owó padà sí abúlé: ilé-ìwé, ilé-ìwòsàn, ẹ̀rọ ayélujára. The Guardian béèrè, ó ṣàlàyé ìdí tí ó fi kọ́ ilé-ìwòsàn, nítorí ní ìgbà kékeré, bàbá rẹ̀ ṣàìsàn, abúlé kò ní ilé-ìwòsàn, wọ́n gbé e lọ sí ibòmíràn, ó kú. Nípa bẹ́ẹ̀, bọ́ọ̀lù nínú rẹ̀ kì í ṣe ọ̀nà ìdàgbàsókè ara ẹni mọ́, ó jẹ́ agbára láti padà sílé.

Mi kò lọ sí Bambali, ṣùgbọ́n mo rí òjìji rẹ̀ ní àwọn òpópónà Dakar. Ọmọdékùnrin kan ń sáré lórí iyanrìn, ara rẹ̀ tẹ̀ síwájú, ìṣe rẹ̀ dàbí Mané tí ń wọlé láti apá òsì; àwọn ọmọdé kékeré ń wò, ojú wọn ń dán bí ẹni pé wọ́n ń wo ọjọ́ iwájú. Àwọn oníṣòwò, awakọ̀, àwọn olówó ilé oúnjẹ, nígbà tí wọ́n bá ń sọ nípa ẹgbẹ́ orílẹ̀-èdè, ọ̀rọ̀ wọn kì í ṣe "wọn," bíkòṣe "àwa." Kìnnìún Teranga jẹ́ orúkọ ìnagijẹ tí ó tọ̀nà: Teranga jẹ́ ìgbàlejò àti àjọṣe; kìnnìún jẹ́ ìgbéraga àti dídábò ilẹ̀. Bọ́ọ̀lù ní Senegal, kì í ṣe eré òpin ọ̀sẹ̀, ó jẹ́ ẹ̀jẹ̀ àwùjọ, ó jẹ́ ìdánimọ̀, ó jẹ́ bí ìlú àti abúlé ṣe ń fìdí ara wọn múlẹ̀.

Ní alẹ́ ìkẹyìn ṣáájú kí n tó kúrò ní Dakar, mo padà sí etíkun. Ìmọ́lẹ̀ ti rọlẹ̀, lẹ́bàá pápá kò sí ìmọ́lẹ̀, àwọn ọmọdé ṣì kọ̀ láti dá dúró. Bọ́ọ̀lù ń yí nínú òjìji, nígbà mìíràn afẹ́fẹ́ òkun ń gbá a, nígbà mìíràn a ó gbá a sínú ìgbì. Lókèèrè, Atlantic dúdú, bí omi kan náà tí ó wà lẹ́yìn Ẹnubodè Àìpadàbọ̀ Gorée; lẹ́yìn mi, ìlú ń dán, bí ìmọ́lẹ̀ tí ń dán láti orí àwọn òkìtì iyọ̀ Lac Rose. Ohun tí ó ṣe pàtàkì jù ní ìrìn-àjò Senegal kì í ṣe bí ibi kan ṣe lẹ́wà, ó jẹ́ pé wàá rọra mọ̀ pé: orílẹ̀-èdè yìí fi ìbànújẹ́, iṣẹ́, ìgbàlejò àti ìfojúsùn sí ọwọ́ bọ́ọ̀lù kan láti túmọ̀. O rò pé o ń tẹ̀lé Mané, lẹ́yìn náà o rí i pé Mané kàn sọ ohun tí Senegal ti mọ̀ tẹ́lẹ̀ sókè: bọ́ọ̀lù tí ẹnìkan gbá, níkẹyìn gbọdọ̀ padà sí ẹsẹ̀ gbogbo ènìyàn.