Leeto la Senegal: Kgwele e rokaganya naga bjang

Modumo wa mathomo wa leeto la Senegal, e sego maqhubu, gape e sego kgatišo ya boema-fofane, eupša ke modumo wo o seng bose wa kgwele e thula lebota. Koloi e tloga boema-fofaneng bja Blaise Diagne go ya Dakar, ka mahlakoreng a mabedi a tsela go na le mehlare ya bao le diphoustara tša go bapatša tše di šitilwego ke phefo; ge o tsena toropong, phefo ya lewatle ya fetoga e le letswai ka tšhoganetšo, gomme sephethephethe le sona sa fetoga go se be le mellwane. Dithekisi, dikariki tša dipere, dithuthuthu, barekiši le bafeti ba swana le papadi ye e se nago molaodi, yo mongwe le yo mongwe o gapeletša sebaka, eupša ke ka sewelo ba thulanago. Mantšiboa lepatlelong la Yoff, bana ba bea ditlabakelo tše pedi bjalo ka diheke, ba raga lehlabathe le le kolobilego go fihla go fifala. Ga go bjang, ga go diaparo tša sehlopha, go na le fela kgwele ya kgale le sehlopha sa bašemane ba goeletšago go fihla mantšu a phatloga. Ka metsotswana yeo ke ile ka kwešiša gore se se bitšwago kgwele ya maoto+leeto, mo Senegal ga se "go bogela papadi gomme wa etela", eupša ke go tsena nageng ka kgwele.

Kgwele ya maoto ya diterata ya Dakar e a kitima, bjalo ka mohemo wa toropo ye. Kgwele e pitika go feta kariki e nnyane ya go rekiša kofi, ya feta maotong a monna-mogolo yo a lokišago letloa la go tšhwasa dihlapi, ge e fihla gare ga tsela, moredi o tla lla ka bokopana, ngwana a hula kgwele morago, papadi ya tšwela pele. Ba bangwe ba apara nomoro ya 10 ya Mané, ba bangwe ba apara hempe e tala ya sehlopha sa boditšhabatšhaba ya Koulibaly, ba bangwe fela ga ba apara dieta. Ge o ba botšiša gore ke mang yo ba mo ratago kudu, karabo ga e nyake go akanywa: Mané. Leina le mo Dakar ga se maratsefatse a dinaledi, eupša le swana le sephiri se se kopanetšwego. Morekiši wa dihempe o mpotše gore Mané o tšwa Bambali ka borwa, moragonyana a tla Génération Foot ya Dakar, gomme a ya Fora, Austria, Southampton, Liverpool, "eupša ga a lebala gae". Ge a bolela polelo ye, o ile a tšhelela hempe ya gagwe, bjalo ka a bontšha folaga ya naga.

Letšatšing le le latelago ge ke ya Sehlakahlakeng sa Gorée, modumo wa kgwele ya maoto o ile wa tlošwa ka tšhoganetšo. Go tloga boema-kepeng bja Dakar ka seketswana go tšea fela metsotswana e masomepedi, eupša lešata la toropo le ile la kgaolwa ke meetse a lewatle. Dintlo tša sehlakahlakeng ke tša mmala wa pinki ya lamunu, bosehla bjo bošweu, maswika a go fofa a thelela mapareng, di botse go fihla di batamela go se ratege. Gomme o tsena ka gare ga Maison des Esclaves, o tsena ka gare ga diphapoši tša maswika tše fase, tše kolobilego, tše pitlaganego, gomme o tla kwešiša moo go se ratege mo go tšwago gona. Se se bitšwago "Kgoro ya go se Boe" e lebiša Lewatleng la Atlantic, ka ntle ga kgoro go na le fela lewatle le le benyang go bohloko. Ga go na histori ya bokoloniale yeo e nolofaditšwego ka go pentwa ka mebala e mebotse. Go ema moo, ka tšhoganetšo ke gopotše modumo wa dinao tša bana ba rakedišago kgwele lepatlelong la Dakar: naga e swanetše go ikhweletša bjang gape, go tšwa historing ya go tšewa, ya go newa leina, ya go amogwa, go botša gape gore "re bomang?"

Karabo yeo Senegal e e fago, gantši ga se polelo, eupša ke dijo, kopi ya teye, papadi. Morago ga go boela Dakar, ke ile ka ja Thiéboudienne lebenkeleng le lennyane la dijo, hlapi, tamati, dikarooti, cassava le reisi di beilwe godimo ga sebjana se segolo sa kgonopo. Monna wa tafoleng ya ka thoko, ge a mpona ke swere lehwana ka bothata, o ile a nnyenya a ntaetša go diriša seatla, go bopa reisi le nama ya hlapi go ba dikarolwana tše dinnyane. Thelebišeneng go be go bontšhwa gape Mohope wa Afrika, tlhaselo e fihla kgauswi le sebaka sa kotlo, bohle ka gare ga lebenkele ba emiša dihlogo ka nako e tee. Motsotswana woo, baeng, maleme, meetlo ya tafola ga di sa le bohlokwa. Kgwele ya maoto e re lomagantšhe nakwana ka gare ga phapoši e tee, bjalo ka ge e ba gona, kgwele e sa pitika, re ka hwetša tsela e kopanetšwego ka mehla.

Lac Rose ka fase ga letšatši ga e bonale e le ya go phethagala bjalo ka diswantshong. Badudi ba lefelo ba re mmala wa letša o fapana go ya ka sehla, bontši bja letswai le bophahamo bja meetse, ka nako ye nngwe e le pinki e bonagalago, ka nako ye nngwe e le feela pinki ya moriti wa rosa. Eupša se se dirago gore motho a se lebale ga se mmala, ke letswai. Bašomi ba letswai ba eme ka gare ga meetse a letheka, ba gaša dikristale ka gare ga seketswana, letlalong la bona go tloletšwe makhura a botoro ya shea go thibela letswai. Lebopong masaka a letswai a mašweu bjalo ka lehlwa, ge phefo e foka, le melomo e a letswaela. Kgauswi le moo baeti ba sesa godimo ga meetse, ba tšhega ka go iketla; bašomi ba letswai ba tšwela pele go inama, ditiro tša bona di thekga lebelo la tšhikela. Mo go go gopotša gore diswantsho tša maeto di tšea fela motsotswana o tee, eupša bophelo bo swanetše go boeletšwa nywaga e mentši. Bontle bja Senegal bo hlamilwe le mošomo, go leta le go se fele pelo.

Ke ka lebaka leo kanegelo ya Mané e bago le boima bjo bo kgethegilego. Ga se talente ye e phuthetšwego ka bošilošilo go tšwa dikolong tša go huma, eupša ke ngwana yo a tšwago Senegal ya metsana ye e homotšego go feta ya go tloga Tambacounda go ya Casamance. Moo go le kgole le mabone, eupša go le kgauswi le kgwele ya maoto. Mobu o mohwibidu wa Bambali, go gana ga lapa, go tloga a le lilemo tše lesomethlano go ya Dakar go lora ditoro, diteko tša Génération Foot, bošego bja di-Champions League kua Liverpool, tsela ye ge e ka ngwalwa bjalo ka kanegelo ya go kgothatša e ka ba bobebe. Se se bohlokwa ke gore morago ga go tuma o bušeditše tšhelete motseng: sekolo, sepetlele, inthanete, didirišwa tša setšhaba. Potsišong ya The Guardian, o hlalositše gore ke ka lebaka la eng a aga sepetlele, ka gobane ge e sa le yo monnyane, tatagwe o ile a lwala, motseng go be go se na sepetlele, a tšewa go išwa lefelong le lengwe, mafelelong a se boe. Ka gona kgwele ya maoto go yena ga se sa le fela tsela ya go rotogela godimo, eupša ke bokgoni bja go boa gae.

Ga se ka ya Bambali, eupša ke bone moriti wa yona diterateng tša Dakar. Mošemane yo a kitimago le kgwele lehlabathe, mmele o rakalletše pele, ditiro tša gagwe di swana le Mané ge a tsena ka gare go tšwa ka lehlakoreng la ngele; kgauswi le moo bana ba bannyenyane ba mo dikologile, mahlo a bona a benya bjalo ka a lebeletše bokamoso. Barekiši, bareidi, beng ba mabenkele a dijo ge ba bolela ka sehlopha sa boditšhabatšhaba, mantšu a bona ga se "bona", eupša ke "rena". "Ditau tša Teranga" ke lesogana le le nepagetšego: Teranga ke go amogela baeng, le gona ke setšhaba; Tau ke motlotlo, le gona ke seemo sa go šireletša naga. Kgwele ya maoto mo Senegal ga se boitapološo bja mafelo a beke, ke sekgokaganyi sa setšhaba, ke boitsebišo, ke mokgwa wo ditoropo le metsana di netefatšanago.

Bošegong pele ke tloga Dakar, ke ile ka ya gape lewatleng. Go fifala, kgauswi le lebala la dipapadi ga go na mabone, bana ba sa ntše ba gana go ema. Kgwele e pitika ka gare ga meriti, ya šišinngwa ke phefo ya lewatle, ka nako ye nngwe ya ragelwa ka gare ga lethalo la maqhubu. Ka morago Lewatle la Atlantic le leso, le swana le lewatle le tee ka ntle ga Kgoro ya Sehlakahlaka sa Gorée; ka morago toropo e benya, le swana le seetša se se bonagalago masakeng a letswai a Lac Rose. Se se sa lebalagago ka leeto la Senegal, ga se gore lefelo le itšego le bose bjang, eupša ke gore o tla lemoga ka go iketla: naga ye e neetše kgobalo, mošomo, go amogela baeng le tabatabelo ka moka go kgwele go di fetolela. O nagana gore o latela Mané, moragonyana o hwetša gore Mané o no goelela kudu seo Senegal e šetšego e se tseba: kgwele yeo motho a e rakedišago, mafelelong e swanetše go boela maotong a bohle.