Vupfumba bya Senegal: Bolo yi rhunga njhani tiko

Mpfumawulo wo sungula wa vupfumba bya Senegal, a hi makhambi ya lwandle, naswona a hi xivulavuri xa xihahampfhuka, kambe i bolo leyi bayaka khumbi. Movha wu famba ku suka eka xihahampfhuka xa Blaise Diagne wu ya eDakar, ematlhelo ka ndlela ku na mirhi ya baobab na swiphephahungu leswi basuriweke hi moya; endzeni ka doroba, hi xihatla moya wa lwandle wu va munyu, vufambisi na byona byi hela mpimo. Mathekisi, tikalichi ta timbhongo, tithukuthuku, vaxavisi na vafambi swi fana ni ntlangu lowu nga riki na muavanyisi, un'wana na un'wana u tekela ndhawu, kambe a va tshuki va kombana hi ntiyiso. Hi ndzhenga eYoff Beach, vana va veka switlhapi swimbirhi ku ri niyimpfu, va tlanga ehansi ka misava leyi nwisiweke ku fikela loko swi voninga. A ku na byanyi, a ku na swiambalo swa ntlawa, ku ri na ntsena bolo ya khale na majaha lawa ya huwelelaka ku fikela marito ma tsemakana. Eka xikombiso xexo ndzi twisisa leswaku xana ku vuriwa yini hi bolo + vupfumba, eSenegal a hi "ku languta ntlangu kutani u endza", kambe ku nghena etikweni hi bolo yin'we.

Bolo ya le switarateni ya Dakar yi hatla, ku fana ni ku hefemula ka doroba leri. Bolo yi khuluka yi hundza xikarhi xa khofi, yi hundza emahlweni ka milenge ya mukhalabye loyi a lunghisaka nete, yi fika exikarhi ka ndlela, muchayeri u ba mpempe hi ku koma, n'wana u tlherisela bolo, ntlangu wu ya emahlweni. Van'wana va ambale nomboro ya 10 ya Mané, van'wana va ambale hembe ya rihlaza ya ntlawa wa tiko ya Koulibaly, van'wana va le rivaleni. Loko u va vutisa loyi va n'wi rhandzaka swinene, nhlamulo a yi lavi ku ehleketa: Mané. Vito leri eDakar a hi hungu ra tinyeleti, kambe ri fana ni xihundla xa hina hinkwerhu. Muxavisi wa tihembe u ndzi byerile leswaku Mané u huma eBambali edzongeni, endzhaku u ye eGénération Foot eDakar, endzhaku eFrance, Austria, Southampton, Liverpool, "kambe a nga rivali kaya." Loko a vulavula rito leri, u ololole hembe kahle, ku fana ni loko a komba mujeko wa tiko.

Siku leri landzelaka ndzi ye eGorée Island, mpfumawulo wa bolo wu tlhela wu susiwa. Ku suka eka xitarata xa Dakar hi xikepe swi teka timinete ta 20 ntsena, kambe pongo ya doroba yi fana ni leswi tshikeriweke hi mati ya lwandle. Tindlu ta le xihlaleni ti ri pinki-yorange, xirhendzevutani-coopula, mihandzu ya bougainvillea yi leha hi makhumbi, vusase lebyi byi nga endla munhu a nga tshamiseki. Kutani u nghena eka Maison des Esclaves, u nghena eka makamara lama nga hansi, yo tsakamisiwa, yo tshovela, kutani u twisisa leswaku ku nga tshamiseki loku ku huma kwihi. "Nyangwa lowu nga tlhelelikiki" wu languta eAtlantic, ehandle ka rona ku ri na lwandle leri voningaka ku tlula mpimo. A ku na matimu ya vukoloni lama nga ta olova hikuva ma pentiwile hi mihlovo yo saseka. Loko ndzi yima kwalaho, ndzi tsundzuka mpfumawulo wa magoza ya vana eka mavulandle ya Dakar loko va hlengeleta bolo: tiko ri fanele ku endla njhani, ku suka eka matimu yo tekiwa, yo thyeriwa, yo tekeriwa, ku tlhela ri vula "hi mani?"

Nhlamulo ya Senegal, yo tala a hi nhlengeletano, kambe i swakudya, khapu ya tiya, ntlangu wun'we. Endzhaku ko tlhelela eDakar, ndzi dyile Thiéboudienne eka xitolo xintsongo, tlhapi, tamati, kheroti, cassava na raisi swi vekiwe eka xirhundzu xikulu. Wanuna loyi a nga ekusuhi u ndzi vona ndzi ri na xipunu, a hleka a ndzi komba ku tirhisa mavoko, ku vumba raisi na nyama ya tlhapi swi va swiphemu leswintsongo. Thelevhixini a yi komba swifaniso swa ku tlhelela ka Africa Cup, loko ku hlaseriwa ku fika emahlweni ka ndhawu yo tshikeleriwa, hinkwavo va yimisa tinhloko hi xihatla. Eka xikombiso xexo, vahlambisiwi, tindzimi, milawu ya le meyini a swi nga ri swa nkoka. Bolo yi hi veka swin'we eka kamara rin'we, ku fana ni loko bolo yi ha khuluka, u nga tshama u kuma ndlela yo famba hi tlhelo rin'we.

Rose Lake loko ri langutiwa hi dyambu a ri fani swinene ni leswi nga swifaniseni. Vanhu va le kusuhi va ri, muhlovo wa lwandle wu cinca hi nguva, munyu na mpimo wa mati, minkarhi yin'wana pinki yi vonaka, yin'wana yi ri ntsena rose grey leyi nwisiweke. Kambe lexi tsundzuxaka munhu hi rona a hi muhlovo, kambe i munyu. Vatirhi va munyu va yima ematini lama nga exikarhi ka xifuva, va chela makristalo eswikepe, nhlonge ya vona yi totiwile hi mafurha ya shea ku sirhelela munyu. Emakumu ya ndhawu ku vekiwe swirhundzu swa munyu swo basa ku fana na gamboko, loko moya wu hunga, milomu yi va munyu. Ekule vaendzi va nghena ematini va phaphamala, ku hleka ku olova; vatirhi va munyu va ya emahlweni va khotsama, magoza ya vona ma tshamisekile ku fana ni xikalo. Laha yi ku tsundzuxa, vupfumba byi teka xikombiso xa xikombiso, kambe vutomi byi fanele ku tlhela hi nkarhi wo tala. Vusase bya Senegal, hi nkarhi hinkwawo byi hlanganisiwile na ntirho, ku yimela, ku lehisa mbilu.

Hi kwalaho, ntsheketo wa Mané wu va wa nkoka swinene laha. A nga humi eka nongonoko wo pfumala wa tindlu ta xikolo, kambe i n'wana loyi a humaka eSenegal leyi miyelaka swinene yi nga xihatla yi humelela emahlweni ka swibani. Vutshemi bya Bambali, ku aleriwa hi ndyangu, ku famba eDakar hi malembe ya 15 ku landza xivono, ku ringiwa ka Génération Foot, vusiku bya Champions League bya Liverpool, ndlela leyi loko yi tsariwa ntsena ku ri ntsheketo wo kucetela swi olova swinene. Lexi nga xa nkoko hakunene i leswaku endzhaku ka ndhuma u tlherisele mali emakayeni: xikolo, xibedlhele, netiweke, switirhisiwa swa vaaki. Eka The Guardian, u hlamusele leswaku hikokwalaho a a lava ku aka xibedlhele, hikuva loko a ha ri n'wana tatana wakwe a vabya, a ku na xibedlhele, a fambisiwa kun'wana, ekugcineni a nga tlheli. Kutani bolo eka yena a yi ha ri ntsena ndlela yo tlakuka, kambe i vuswikoti byo tlhelela ekaya.

A ndzi kangela eBambali, kambe eDakar ndzi vone yingiselo ya kona. Jaha rin'wana leri nga eka misava ya nhlonge ri famba ni bolo, miri wu ya emahlweni, magoza ma fana swinene ni Mané loko a nghena endzeni ku suka eribuweni ra ximatsi; vana lavantsongo va languta, mahlo ya vona ma voninga. Vaxavisi, vachayeri, van'wini va mavhengele loko va vulavula hi ntlawa wa tiko, rito ra vona a hi "vona," kambe "hina." Xithopo xa "Lions of Teranga" xi kongoma swinene: Teranga i ku amukela vaendzi, naswona i vaaki; nghala i nyungubyisa, naswona i matshalatshala yo sirhelela ndhawu. Bolo eSenegal a hi ntsako wa mahelo ya vhiki, i xihlanganisi xa vaaki, i vuxokoxoko, i ndlela yo tiyisisa vuxaka exikarhi ka madoroba na makaya.

Vusiku byo hetelela ndzi nga si suka eDakar, ndzi tlhelele elwandle. Tilo ri nyamile, ekusuhi na bala a ku na swibani, vana va ha ale ku yima. Bolo yi khuluka emindzhutini, minkarhi yin'wana yi hambukisiwa hi moya wa lwandle, minkarhi yin'wana yi rahiwa yi nghena emakhambini. Ekule Atlantic yi nyama swinene, ku fana ni lwandle leri fanaka ro huma eGorée Island; endzhaku doroba ri voninga swinene, ku fana ni leswi voningaka eka swirhundzu swa munyu swa Rose Lake. Vupfumba bya Senegal lexi tsundzukiwaka swinene, a hi leswaku xivandla xin'we xi saseka ku fana ni yini, kambe u ta sungula u vona: tiko leri ri nyike xirho, ntirho, ku amukela vaendzi na xivono eka bolo leswaku yi hlamusela. U ehleketa leswaku u landzela Mané, endzhaku u vona leswaku Mané u engetele ntsena leswi Senegal a yi swi tiva khale hi rito lerikulu: bolo leyi munhu a yi rahaka, ekugcineni yi fanele ku tlhelela emilengeni ya hinkwavo.