Du lịch Sénégal: Một trái bóng khâu đất nước lại với nhau như thế nào

Âm thanh đầu tiên của du lịch Sénégal, không phải sóng biển, cũng không phải loa phát thanh sân bay, mà là tiếng bóng đập vào tường kêu bịch. Xe từ sân bay Blaise Diagne chạy về Dakar, hai bên đường là cây bao báp và những tấm biển quảng cáo bị gió phai trắng; vào thành phố, gió biển bỗng trở nên mặn, giao thông cũng bỗng trở nên không có ranh giới. Taxi, xe ngựa, xe máy, người bán hàng rong và người đi bộ như một trận đấu không có trọng tài, mỗi người tự giành vị trí, nhưng rất ít khi thực sự va chạm. Chiều tối trên bãi biển Yoff, bọn trẻ lấy hai chiếc dép làm khung thành, đá trên cát ướt đến tối mịt. Không có thảm cỏ, không có đồng phục, chỉ có một trái bóng cũ và một đám con trai hét đến khản giọng. Khoảnh khắc ấy tôi hiểu, cái gọi là bóng đá + du lịch, ở Sénégal không phải "xem một trận bóng tiện thể đi du lịch", mà là từ một trái bóng bước vào một đất nước.

Bóng đá đường phố Dakar rất nhanh, như hơi thở của thành phố này. Bóng lăn qua xe đẩy bán cà phê, lăn qua chân ông già đang vá lưới cá, lăn ra giữa đường, tài xế sẽ bấm còi ngắn một tiếng, đứa trẻ móc bóng về, trận đấu tiếp tục. Có đứa mặc áo số 10 của Mané, có đứa mặc áo xanh đội tuyển quốc gia của Koulibaly, cũng có đứa chỉ đi chân trần. Bạn hỏi chúng thích ai nhất, câu trả lời gần như không cần đoán: Mané. Cái tên này ở Dakar không phải tin đồn ngôi sao, mà như một ám hiệu chung. Một người bán áo đấu nói với tôi, Mané đến từ Bambali phía nam, sau đó đến Génération Foot ở Dakar, rồi đến Pháp, Áo, Southampton, Liverpool, "nhưng cậu ấy không quên nhà." Anh ấy nói câu này, tay vuốt phẳng áo đấu, như đang trưng bày một lá quốc kỳ.

Hôm sau đến đảo Gorée, âm thanh bóng đá bỗng bị lấy đi. Từ cảng Dakar đi phà chỉ mất hai mươi phút, nhưng tiếng ồn thành phố như bị nước biển ngăn cách. Nhà cửa trên đảo màu hồng cam, vàng trắng, hoa giấy rủ dọc theo tường, đẹp đến mức gần như khiến người ta bất an. Rồi bạn bước vào Maison des Esclaves, bước vào những căn phòng đá thấp, ẩm ướt, chật hẹp, mới hiểu sự bất an ấy đến từ đâu. Cái gọi là "Cánh cửa Không Trở Lại" đối diện Đại Tây Dương, ngoài cửa chỉ có biển chói mắt. Không có đoạn lịch sử thuộc địa nào trở nên nhẹ nhàng hơn vì bị sơn màu đẹp. Đứng ở đó, tôi đột nhiên nhớ đến tiếng chân đuổi bóng của bọn trẻ trên bãi biển Dakar: một đất nước phải làm sao để từ lịch sử bị mang đi, bị đặt tên, bị tước đoạt, nói lại được "chúng tôi là ai"?

Câu trả lời của Sénégal, thường không phải diễn thuyết, mà là một bữa ăn, một tách trà, một trận bóng. Về lại Dakar, tôi ăn Thiéboudienne ở một quán nhỏ, cá, cà chua, cà rốt, sắn và cơm bày trong một đĩa tròn lớn. Người đàn ông bàn bên thấy tôi cầm thìa hơi vụng, cười ra hiệu tôi dùng tay, vo cơm và cá thành viên nhỏ. TV đang chiếu lại trận Cúp châu Phi, đợt tấn công vào đến trước vòng cấm, cả quán đồng loạt ngẩng đầu. Giây phút ấy, người lạ, ngôn ngữ, nghi thức bàn ăn đều không quan trọng. Bóng đá tạm thời biên chế chúng tôi vào cùng một căn phòng, như thể chỉ cần bóng còn lăn, luôn có thể tìm thấy hướng chung.

Hồ Hồng dưới nắng không tuyệt đối như trong ảnh. Người địa phương nói, màu hồ thay đổi theo mùa, độ mặn và mực nước, có lúc hồng rõ, có lúc chỉ mang một chút xám hồng dịu dàng. Nhưng thứ thực sự khiến người ta nhớ nó không phải màu sắc, mà là muối. Công nhân muối đứng trong nước đến ngang lưng, xúc tinh thể vào thuyền, trên da bôi lớp bơ hạt mỡ dày để chống muối. Trên bờ đống muối trắng như tuyết, gió thổi qua, môi đều mặn. Xa xa có du khách xuống nước nổi, tiếng cười rất nhẹ; công nhân muối tiếp tục cúi lưng, động tác ổn định như quả lắc. Nơi đây nhắc bạn, ảnh du lịch chỉ lấy một giây, cuộc sống phải lặp lại nhiều năm. Vẻ đẹp của Sénégal, luôn gắn với lao động, chờ đợi, kiên nhẫn.

Cũng chính vì thế, câu chuyện của Mané mới trở nên đặc biệt có trọng lượng ở đây. Anh ấy không phải thiên tài được đóng gói tinh xảo từ học viện giàu có, mà là đứa trẻ ra từ vùng nông thôn Sénégal trầm lặng hơn, từ Tambacounda đến Casamance. Nơi đó xa ánh đèn sân khấu, nhưng rất gần bóng đá. Đất đỏ Bambali, sự phản đối của gia đình, mười lăm tuổi đến Dakar theo đuổi giấc mơ, buổi thử việc ở Génération Foot, những đêm Champions League ở Liverpool, con đường này nếu chỉ viết thành câu chuyện truyền cảm hứng thì quá nhẹ. Điều thực sự quan trọng là sau khi nổi tiếng anh ấy đã mang tiền về làng: trường học, bệnh viện, mạng internet, cơ sở công cộng. Trong bài phỏng vấn của The Guardian, anh ấy giải thích tại sao phải xây bệnh viện, vì hồi nhỏ cha bị bệnh, trong làng không có bệnh viện, chỉ có thể đưa đi nơi khác, cuối cùng không qua khỏi. Thế là bóng đá trên người anh ấy không còn chỉ là con đường thăng tiến cá nhân, mà là khả năng trở về quê hương.

Tôi không đến Bambali, nhưng trên đường phố Dakar đã thấy bóng dáng của nó. Một cậu bé dẫn bóng trên cát, người nghiêng về trước, động tác rất giống Mané từ cánh trái cắt vào trong; những đứa nhỏ hơn vây quanh nhìn, mắt sáng như đang nhìn tương lai. Người bán hàng, tài xế, chủ quán khi nói về đội tuyển quốc gia, giọng điệu đều không phải "họ", mà là "chúng tôi". Biệt danh "Sư tử Teranga" (Lions of Teranga) rất chính xác: Teranga là hiếu khách, cũng là cộng đồng; sư tử là kiêu hãnh, cũng là tư thế bảo vệ một mảnh đất. Bóng đá ở Sénégal không phải trò giải trí cuối tuần, nó là sợi dây xã hội, là bản sắc, là cách thành phố và làng mạc xác nhận lẫn nhau.

Đêm cuối trước khi rời Dakar, tôi lại ra biển. Trời tối dần, bên sân bóng không có đèn, bọn trẻ vẫn không chịu dừng. Bóng lăn trong bóng tối, thỉnh thoảng bị gió biển thổi lệch, thỉnh thoảng bị một cú sút bay vào đường sóng. Xa xa Đại Tây Dương rất đen, như cùng một vùng biển ngoài cánh cửa trên đảo Gorée; sau lưng thành phố rất sáng, như ánh sáng phản chiếu từ đống muối hồ Hồng. Điều khó quên nhất của du lịch Sénégal, không phải thắng cảnh nào đẹp thế nào, mà là bạn sẽ từ từ nhận ra: đất nước này giao chấn thương, lao động, hiếu khách và tham vọng cho một trái bóng để dịch. Bạn tưởng mình đang theo chân Mané, sau này mới phát hiện, Mané chỉ nói to hơn những điều Sénégal đã hiểu từ lâu: trái bóng một người đá ra, cuối cùng phải quay về dưới chân mọi người.