Senegal Mɔzɔzɔ: Ale Si Bɔl Aɖe Tɔa Dukɔ Ðeka Nu

Senegal mɔzɔzɔ ƒe gbe gbãtɔ la, menye atsiaƒu tsotso o, eye menye yamenugbɔ ƒe gbeƒãɖeɖe hã o, ke boŋ nye bɔl si dze gli dzi ƒe gbe si mele kli dom. Ʋu tso Blaise Diagne Yamenugbɔ yi Dakar, mɔ evea dzi la, baobab atiwo kple nudzradzra gli siwo ya tsɔ kɔ ɣi le; ne èva ɖo du la me la, atsiaƒu ya trɔ zu dze enumake, eye mɔzɔzɔ hã ɖe eɖokui si be megali se aɖeke o. Taxiwo, sɔwoɖamɔnuwo, motowo, nudzralawo kple ametsitsiawo — wo katã le abe hoʋiʋli si me ʋɔnudrɔ̃la mele o ene, amesiame xɔa nɔƒe, gake wogogo dzea wo nɔewo dzi. Fiẽ me le Yoff Ƒutake la, ɖeviwo tsɔ afɔkpatakpɔnu eve wɔ goal, eye wole bɔl ƒom le tsi sia dzi ke ɖo zã me. Gbagbalẽ bɔlƒe aɖeke mele o, awudziwui aɖeke mele o, bɔl xoxo aɖe kple ŋutsuvi siwo katã le gbe ʋum woƒoa bɔl. Ɣemaɣi la, mese egɔme be bɔlƒoƒo + mɔzɔzɔ, le Senegal la, menye 'kpɔ hoʋiʋli aɖe eye nàyi mɔzɔzɔ' o, ke boŋ wònye tso bɔl aɖe me yi dukɔ aɖe me.

Dakar ƒe mɔdzi bɔlƒoƒo la le kaba, abe du sia ƒe gbɔgbɔ ene. Bɔl la mli toa kɔfi dzraƒe sueawo gbɔ, toa ɖɔ siwo le woƒe ɖɔwo ɖom la ƒe afɔ gbɔ, ne wòyi mɔ titina la, ʋukula dzia gbe sue aɖe kpuie, ɖevia gbugbɔa bɔl la va, eye hoʋiʋli yi edzi. Ame aɖewo do Mané ƒe 10, ame bubuwo do Koulibaly ƒe dukɔa ƒe bɔlƒoƒo awu mamu la, ame bubuwo ya afɔmanyagbɔ. Ne èbia wo be ame kae wodi wu la, ŋuɖoɖo la mele susu me o: Mané. Ŋkɔ sia le Dakar menye ɣletivimevi nyatsotso o, ke boŋ enye ɣaɣla siwo wozãna ƒu. Bɔl awudziwui dzrala aɖe gblɔ nam be Mané tso Bambali le dziehe, emegbe wòyi Génération Foot le Dakar, eye emegbe wòyi France, Austria, Southampton, Liverpool, 'gake meŋlɔ aƒe be o.' Esi wògblɔ nya sia la, eʋuʋu bɔl awudziwui la nyuie, abe yele dukɔa ƒe aflaga ɖem ene.

Ŋkeke evelia meyi Gorée Island la, bɔlƒoƒo ƒe gbeɖiɖi la wode asi le enumake. Tso Dakar tɔdziʋuɖoƒe la, miniti blaeve ko wòxɔ, gake du me hoowɔ̀ la wotsoe ɖe atsiaƒu dzi enumake. Ƒukpo la dzi xɔwo le pinki nêtsi, nêtsi ɣi, bougainvillea le gliwo dzi tsɛtsɛm ɖe anyi, eye wòdze ŋutɔ ale gbegbe be ede dzi ɖo na ame. Emegbe nèyi Maison des Esclaves me, yi xɔ siwo le anyi, atsyɔ̃ le eme, hɛ̃hɛ̃ la me, nàse afi si dziɖuɖu sia tso. 'Gbagbɔ si megbe trɔna o la ƒe ʋu' la kpɔa Atlantic Ƒuta la, le egodo la, atsiaƒu dzeŋu ko si le klẽm sesĩe la le afi ma. Yevuwo nɔanyia ƒe ŋutinya aɖeke metrɔna faa tso esi wotsɔ amadede dzeani daa ɖe edzi o. Ne metɔ afi ma la, meɖo ŋku Dakar Ƒutake dzi ɖeviwo ƒe bɔl yome titi ƒe afɔɖiɖiwo dzi kasia: aleke dukɔ aɖe agado tso ŋutinya si me woɖe wo, woŋlɔ ŋkɔ na wo, woxɔ woƒe nuwo me atrɔ agblɔ be 'amekawoe míenye'?

Ŋuɖoɖo si Senegal na la, zi geɖe la, menye nuƒo enye o, ke boŋ nye nuɖuɖu, kplu aɖe, hoʋiʋli aɖe. Trɔ yi Dakar megbe la, meɖu Thiéboudienne le ɖaƒe sue aɖe me — lã, timati, karɔt, kaseva kple mɔlu siwo wotsɔ de gbadzɛ gbadzɛ aɖe me. Ŋutsu si nɔ kplɔ̃ bubu dzi kpɔ be metsɔa atsiaƒu nyem ɖe do ɖe dzi la, edze egɔme, tsɔ asi fia nam be matsɔ asiwò, matrɔ mɔlu kple lã la wòanye tsyɔ̃e sue. Television dzi le Afrika Bɔlƒoƒo Kplu me ƒe video fiam ɖe enu, ne wotsɔ bɔl yi penalty area la, ame siwo katã le dzraƒea me fo mo dzi ɖekae. Sekɛ̃d ma me la, amedzrowo, gbe, kplɔ̃dziɖoɖo — ɖeke megale vevie o. Bɔlƒoƒo tsɔ mía de xɔ ɖeka me le ɣeyiɣi ma dzi, abe ne bɔl la gale ɖim la, woakpɔa akpa si yewo katã yewoayi edzi.

Lac Rose (Dzevi Ƒuta) le ɣe te la, mele abe alesi wòle foto dzi ene o. Dumetɔwo gblɔ be ƒuta ƒe amadede la trɔna le ɣeyiɣiwo, dze le eme kple tsi ƒe didiƒe ta, ɣeaɖewoɣi la, pinki la dona le bɔbɔe, ɣeaɖewoɣi la, eɖia lolo kɔ sue ko. Gake nu si na nàɖo ŋku edzi la menye amadede o, ke boŋ nye dze. Dzeƒelawo tɔ ɖe tsi me le ali me, wotsɔa dze siwo trɔ zu kpe la dea tɔdziʋu me, woƒe lãme dzi la, shea butter tri tri le asi na wo ɖe dze nu. Le ƒuta to la, dze siwo wonya la le ɣi abe sno ene, ne ya la ƒo la, nuyiwo katã trɔa dze ɖe wo ɖokui. Didiƒe la, amedzrolawo le tsi dzi dom, woƒe koko le sue; dzeƒelawo le akɔ bɔbɔm, woƒe wɔwɔ li ɖe gaɖoɖo ene. Afi sia ɖoa ŋku na wò be, mɔzɔzɔ foto la xɔa sekɛ̃d ɖeka ko, gake agbe la gawɔna ƒe geɖewo. Senegal ƒe dzeani la, enɔa dɔwɔwɔ, lala, kple dzigbɔgbɔ me ɣesiaɣi.

Esia tae Mané ƒe ŋutinya la de agbo kpekpeme le afi sia. Menye tso kesinɔtɔ ƒe suku me wowɔe be wòazu nuteƒekpɔkpɔ nyui me bɔlƒola o, ke boŋ enye ɖevi si tso Senegal kɔƒe si me faa wu si tso Tambacounda ke ɖo Casamance. Afi siwo le didiƒe tso keklẽ nu, gake le bɔlƒoƒo ŋu didi. Bambali ƒe dzĩ anyigba, ƒomea ƒe tsitretsiɖeɖe, ewò ɖo eƒe ƒe wuiatɔ̃ me yi Dakar be yeakpɔ drɔ̃e, Génération Foot ƒe dodokpɔ, Liverpool ƒe Champions League zã — mɔ sia, ne ètsɔe ɖe ŋutinya me ko bɔbɔe la, mele ame dzi dom o. Nusi le vevie la enye be, eƒe ŋkɔnyinyi megbe la, etrɔ ga va kɔƒea me: suku, kɔdzi, intanɛt, hadome wɔnawo. The Guardian ƒe nyadzɔdzɔ aɖe me la, eɖe eme be nukata wòtu kɔdzi la — elabena le eƒe ɖevime la, fofoa dze dɔ, eye kɔdzi aɖeke menɔ kɔƒea me o, woɖe asi le wo ŋu yina teƒe bubu, eye mlɔeba la, metrɔ gbɔ o. Ale bɔlƒoƒo le eƒe ameɖokui me la, meganye ameɖokui ƒe mɔ yi dzi me ko o, ke boŋ ezu ŋutete trɔ yi aƒe me.

Nyemeyi Bambali o, gake mekpɔ eƒe vɔvɔli le Dakar mɔ dzi. Ŋutsuvi aɖe le bɔl tsam le ke sia dzi, eƒe ŋutilã ɖo ŋgɔ, eƒe wɔnawo le didiƒe le Mané si le ɖusime nɔa tɔtrɔ gbɔna ene gbɔ; ɖevi suea bubuwo ƒo xlãe, woƒe ŋkuwo le klẽm abe yewole etsɔme kpɔm ene. Nudzralawo, ʋukulawo, ɖaƒeaƒetɔwo — ne woƒo nu tso dukɔa ƒe ƒuƒoƒo ŋu la, womegblɔna be 'woawoe' o, ke boŋ 'míawoe'. 'Lions of Teranga' — dzesi sia le nyuiŋutɔ: Teranga enye amedzrodzedze, eye wònye hadomeɖeka hã; dzata nye dadanyinye, eye wònye anyigba aɖe takpɔkpɔ ƒe nɔnɔme hã. Bɔlƒoƒo le Senegal menye kwasiɖa ƒe nuwuwu me dzidzɔkpɔkpɔ o, enye hadome ka, enye ameɖokui, enye du kple kɔƒe siwo ɖo kpe edzi be yewo kple yewo nɔewo.

Ŋkeke si do ŋgɔ na nye dzodzo tso Dakar la, megatrɔ yi atsiaƒu to. Dziƒo do yibɔ, bɔlƒea to la, keklẽ mele o, gake ɖeviawo megbe be yewoatɔ o. Bɔl la le vɔvɔli me ɖim, ɣeaɖewoɣi la, atsiaƒu ya ɖea asi le eŋu, ɣeaɖewoɣi la, wotsɔ afɔ aɖe ƒoe ɖe atsiaƒu tsotso me. Didiƒe la, Atlantic la le yibɔ, abe atsiaƒu ma ke si le Gorée ƒe ʋua ŋgɔ ene; megbe la, du la le klẽm, abe keklẽ si Lac Rose ƒe dze siwo wonya la gbugbɔe ene. Senegal mɔzɔzɔ si ŋu mekpɔ dzidzɔ akpa la, menye teƒe tɔxɛ aɖe ƒe dzeani o, ke boŋ wònye be nàva se egɔme kpuie: dukɔ sia tsɔa abiwɔwɔ, dɔwɔwɔ, amedzrodzedze kple didiɖi la katã ɖe asi na bɔl aɖe be wòaɖe gɔme. Èbuna be yèle Mané yome tim, emegbe nàkpɔe be Mané la, eƒo nu si Senegal nya xoxo la sesĩe ko: bɔl si ame aɖe ƒo doa goe la, le nuwuwu la, ele be wòagbugbɔ va amewo katã ƒe afɔ nu.