Mumbongo ya Sénégal: Mutindu Mbata Ke Tungaka Nsi Kumosi

Makelele ya ntete ya mumbongo ya Sénégal vandaka ve masa ya nongo, mpi ve bapiblisite ya aéroport, kansi kaka makelele ya mbata ke buyana na lupangu. Motoka katukaka na aéroport ya Blaise Diagne mpi kwendaka na Dakar, na balweka zole ya nzila, banti ya baobab mpi bapanko ya bapiblisite yina mpeve me pemisa; na nima ya kukota na mbanza, mpeve ya nongo kumaka mungwa, mpi transpore kumaka ti kukonda bandilu. Balori, bakaluo, bamoto, bantu ya ke tekaka mpi bantu ya ke tambulaka vandaka bonso mvbanda mosi ya kukonda arbitre, konso muntu ke sosa kisika na yandi, kansi bo ke buyanaka ve. Na nkokila, na plage ya Yoff, bana tulaka bapantufu zole bonso bakipola, ebuna vandaka kubula mbata na zulu ya zelo ya mavimpi tii na mpimpa. Kuvandaka ve matiti, kuvandaka ve bilezi ya kimvuka, kaka mbata mosi ya ntama mpi kimvuka ya bana-bakala yina vandaka kubokola tii na kulemba. Na ntangu yina, mono bakisaka nde, kima ya bo ke bingaka football + mumbongo, na Sénégal kele ve "kutala mvbanda mosi mpi kusala mumbongo," kansi kukota na nsi mosi na nzila ya mbata mosi.

Football ya nzila ya Dakar ke kwendaka nswalu, bonso mpema ya mbanza yai. Mbata nungunukaka na ntwala ya poussette ya ke tekaka kafe, na makulu ya mbuta ya ke tungaka matolu ya soso, ntangu yo kumaka na kati ya nzila, shoferi ke bulaka kinfutila na nkufi, mwana ke bakaka mbata, mvbanda ke landa. Bantu ke lwataka nimelelo 10 ya Mané, bankaka ke lwataka lezi ya mbwaki ya insi ya Koulibaly, bankaka kele kaka makulu-ntoto. Kana nge yula bo nde nani bo ke zola mingi, mvutu ke vandaka pene-pene kukonda kuyula: Mané. Zina yai na Dakar kele ve nsangu ya bamfumu ya mbata, kansi bonso mot de passe ya bantu yonso. Muntu mosi ya ke tekaka bilezi tubilaka mono nde Mané katukaka na Bambali na sudi, na nima kwendaka na Génération Foot na Dakar, ebuna na France, Autriche, Southampton, Liverpool, "kansi yandi vilanaka ve nzo." Ntangu yandi tubaka yo, yandi tandulaka lezi mbote-mbote, bonso ke monisa drapo ya insi.

Kilumbu ya zole, mono kwendaka na Kisanga ya Gorée, makelele ya football katumunwaka na kinima. Katuka na port ya Dakar, ferry ke bakaka kaka minsa makumi zole, kansi makelele ya mbanza vandaka bonso masa ya nongo me kabula yo. Na kisanga, banzo vandaka rose-orange, manza-vert, bougainvilliers vandaka kunungunuka na lweka ya balupangu, kitoko yina vandaka pene-pene ya kutula boma. Ebuna nge ke kota na Maison des Esclaves, nge ke kota na kati ya banzo ya matadi ya nkefeke, ya mavimbi, ya nkaka, nge ta bakisa kisika boma yai ke katuka. "Kielo ya Kuvutuka Ve" ke talaka Atlantique, na nganda kaka masa ya ke lenga meso. Ata kisina mosi ya histoire ya bansoba ke kumaka ve mpamba sambu bo me tula yo mikubu ya kitoko. Kutelama pana, mono yibukaka makelele ya makulu ya bana ke landa mbata na plage ya Dakar: inki mutindu nsi mosi lenda tuba diaka "bantu ya nani beto kele" na nima ya kuvanda ti histoire ya kubaka, ya kupesa zina, ya kukatula?

Mvutu yina Sénégal ke pesaka, mbala mingi kele ve diskuru, kansi madia mosi, kopo mosi ya ti, mvbanda mosi. Na nima ya kuvutuka na Dakar, mono diaka Thiéboudienne na restaurant mosi ya nkefeke, mbi, tomate, karoti, manioc mpi riz tulamaka na kati ya dilonga mosi ya nene. Muntu ya mesa ya nkaka monaka mono ke simba lutu ti mpasi, yandi sekaka mpi songaka mono kusadila maboko, kuvukisa riz mpi mbi na bitini ya nkefeke. Na televisio, bo vandaka kumonisa diaka bitini ya Coupe d'Afrique, attaque kumaka pene-pene ya zone, bantu yonso na nzo tombudilaka ntu mbala mosi. Na segonde yina, banzenza, bandinga, bansiku ya mesa vandaka diaka ve mfunu. Football kotisaka beto na kati ya nzo mosi, bonso kana mbata ke nungunuka diaka, nge lenda sosa direksio ya bantu yonso.

Lac Rose na mwini ke monanaka ve bonso na bafoto. Bantu ya bwala ke tubaka nde mukubu ya lac ke balukaka na mwenu ya nsungi, mungwa mpi nda ya masa, mbala mingi rose ke monanaka pwelele, mbala ya nkaka ke baka kaka mwa nsemo ya rose. Kansi kima yina ke bikaka muntu na ntima kele mungwa. Basadi ya mungwa ke telamaka na kati ya masa tii na nkongo, bo ke zengaka mungwa yina me yela na kati ya bwatu, mpusu na bo me pakulama ti mafuta ya karité sambu na kutanina bo na mungwa. Na lweka, mungwa ya mpembe kele bonso neige, mpeve ke pusaka, midomo ke kumaka mungwa. Na ntama, banzenza ke kotaka na masa mpi ke yangalalaka, kuseka kele nkefeke; basadi ya mungwa ke landa kuniama, mutindu na bo ke kwenda bonso pendule. Awa ke yibusaka nge nde bafoto ya mumbongo ke bakaka kaka segonde mosi, kansi luzingu fwete salama bamvula mingi. Kitoko ya Sénégal ke vandaka ntangu yonso kukangama ti kisalu, kuvingila, mpi ntima ya kulungisa.

Yo yina, disolo ya Mané ke kumaka ti kilo ya kuswaswana awa. Yandi kele ve génie yina bo me basisaka mbote na kati ya bisika ya kulonga ya mabongo, kansi mwana mosi ya katukaka na Tambacounda tii na Casamance, na kati ya Sénégal ya bwala yina ke tubaka mingi ve. Pana kele ntama ti minda, kansi pene-pene ti football. Ntoto ya mbwaki ya Bambali, kubuya ya dibuta, bamvula 15 sambu na kulanda ndosi na Dakar, ba-essai ya Génération Foot, mpimpa ya Champions League ya Liverpool — nzila yai kana bo sonika yo bonso disolo ya kikesa, yo ta vanda mpamba. Kima ya mfunu kele nde na nima ya kukuma muntu ya lukumu, yandi vutudilaka mbongo na bwala: nzo-nkanda, lopitalu, internet, bisika ya bantu yonso. Na interviu ya The Guardian, yandi tendulaka sambu na nki yandi fwete tunga lopitalu, sambu ntangu yandi vandaka mwana, tata na yandi belaka, na bwala kuvandaka ve lopitalu, bo fwete nata yandi na kisika ya nkaka, na nsuka yandi vutukaka ve. Yo yina, football na yandi kumaka diaka ve kaka nzila ya kukwenda na zulu, kansi mayele ya kuvutuka na bwala.

Mono kwendaka ve na Bambali, kansi na banzila ya Dakar mono monaka bitekete na yo. Mwana mosi vandaka kunata mbata na zelo, nitu na yandi kusongama na ntwala, mutindu na yandi vandaka bonso Mané ke kwisa katuka na diboko ya kimama; bana ya nkaka ya fioti vandaka kutala, meso na bo vandaka kupela bonso ke tala ntangu ya nkaka. Bantu ya ke tekaka bima, bashoferi, bamfumu ya barestaurant, ntangu bo vandaka kutubila kimvuka ya insi, ndinga na bo vandaka ve sambu na "bo," kansi sambu na "beto." Zina ya bwala "Bantambwe ya Teranga" kele mbote kibeni: Teranga kele kuyamba bantu, mpi kele kimvuka; ntambwe kele lulendo, mpi kele mutindu ya kutanina kisika mosi. Football na Sénégal kele ve nsaka ya wikendi, yo kele nsimbulu ya société, yo kele identité, yo kele mutindu bambanza mpi babwala ke ndimaka bo na bo.

Mpimpa ya ntwala ya kukatuka na Dakar, mono vutukaka diaka na lweka ya masa. Zulu kumaka ndombe, pene-pene ya parc ya kubula mbata kuvandaka ve minda, bana kubuyaka ve kaka. Mbata vandaka kunungunuka na kati ya bitekete, mbala mingi mpeve ya masa vandaka kupusa yo, mbala ya nkaka dikulu mosi vandaka kubula yo tii na kati ya masa ya nongo. Na ntama, Atlantique vandaka ndombe, bonso masa yina kele na ntwala ya Kielo ya Kuvutuka Ve ya Kisanga ya Gorée; na nima, mbanza vandaka kupela, bonso nsemo ya mungwa ya Lac Rose. Kima ya kuluta nene ya mumbongo ya Sénégal kele ve nde kisika mosi kele kitoko, kansi nde nge ta mona malembe-malembe: nsi yai me pesaka mbevo, kisalu, kuyamba bantu mpi kiese kumosi na mbata mosi sambu yo balula. Nge ke yindula nde nge ke landa Mané, na nima nge ke mona nde Mané tubaka kaka na ndinga ya ngolo kima yina Sénégal vandaka kuzaba ntama: mbata yina muntu me bula, na nsuka fwete vutuka na makulu ya bantu yonso.