Mo rìn lójú ọ̀nà Silk Road (Silk Road) fún ọ̀sẹ̀ méje, mo sì rí i pé Marco Polo (Marco Polo) kò kọ ọ̀pọ̀lọpọ̀ nǹkan sílẹ̀

Registan Square (Registan Square) ní Samarkand (Samarkand) di àwọ̀ wúrà tí o kò tí ì rí rí ní aago mẹ́fà àti ìdajì àárọ̀. Àwọn àmọ̀lẹ̀ búlúù ti àwọn madrasa mẹ́ta jí láti inú ìdákẹ́jẹ́ẹ́ ti ìṣirò Islam (Islamic geometry), wọ́n sì bẹ̀rẹ̀ sí í gba ooru ìrọ̀lẹ́. Àgbàlagbà kan tí ń ta oje pomegranate sọ fún mi ní èdè Gẹ̀ẹ́sì tí kò dáa: “Níhìn-í ni ọgọ́rùn-ún ọdún mẹ́fà sẹ́yìn, ó jẹ́ pápá ìjíròrò—àwọn akẹ́kọ̀ọ́ madrasa mẹ́ta ń jà ní pápá, wọ́n ń jiyàn nípa ẹ̀kọ́ Ọlọ́run, ìràwọ̀, ìṣirò, ohun gbogbo.” Lẹ́yìn náà, ó fi iyọ̀ sí inú ife mi, ó sì wí pé: “Mu. Oje pomegranate tí kò ní gaari, kí o lè tóó wọn òórùn ọ̀nà Silk Road (Silk Road).”

Ó tọ̀nà. Oje pomegranate tí kò ní gaari ní òórùn kíkan tí ó le, bí ìyókù gbogbo nǹkan tí ń ṣègbé lórí ilẹ̀ yìí. Àti pé ìbéèrè mi ni: Kí ni Silk Road (Silk Road) kù sí?

Orílẹ̀-èdè Uzbekistan (Uzbekistan) ní àwọn ènìyàn tí ó ju mílíọ̀nù 36 lọ, ó jẹ́ orílẹ̀-èdè tí ó pọ̀ jù lọ ní Àárín Gbùngbùn Éṣíà (Central Asia), ó sì jẹ́ ọ̀kan lára àwọn orílẹ̀-èdè méjì tí a fi ilẹ̀ yí ká pátápátá (èkejì ni Liechtenstein (Liechtenstein)). Fún orílẹ̀-èdè tí a fi ilẹ̀ yí ká, Silk Road (Silk Road) kì í ṣe ìtàn nìkan—ó jẹ́ ẹ̀rí tí ó tóbi jù lọ pé orílẹ̀-èdè yìí wà láyé. Ní ọdún 2026, ẹgbẹ́ White Wolves (White Wolves) (ẹgbẹ́ orílẹ̀-èdè Uzbekistan (Uzbekistan)) yóò kọ́kọ́ farahàn lórí pápá Ife Ẹ̀yẹ Àgbáyé (World Cup). Fún ọ̀pọ̀ àwọn olólùfẹ́ bọ́ọ̀lù, èyí ni ìgbà àkọ́kọ́ tí wọ́n ń wá 'ibi ti Uzbekistan (Uzbekistan) wà'.

Ọjọ́ àkọ́kọ́ jẹ́ ti Tashkent (Tashkent). Ẹ̀rọ ọ̀nà abẹ́lẹ̀ Tashkent (Tashkent) kì í ṣe ọkọ̀ ìrìnnà nìkan—ó jẹ́ ogún àgbàyanu tí àkókò Soviet (Soviet) fi sílẹ̀ ní Uzbekistan (Uzbekistan). Ibi ìdúró kọ̀ọ̀kan jẹ́ iṣẹ́ ọnà aládàá: Alisher Navoi (Alisher Navoi) ní àwòrán àwọn akéwì Àárín Gbùngbùn Éṣíà (Central Asia) lórí rẹ̀, Kosmonavtlar (Kosmonavtlar) sì ní àwọn ògiri rẹ̀ tí ń bọ̀wọ̀ fún gbogbo àwọn arinrin-òfurufú láti Gagarin (Gagarin) sí àwọn akọni òfurufú Uzbekistan (Uzbekistan). Ọ̀gá àbó kan rí ojú mi àjèjì, ó gbé egbé rẹ̀ sókè, lẹ́yìn náà ó fọwọ́ yì—àwọn ará ilé ń san owó, àwọn àjèjì lófin, èyí ni òfin àìkọ̀wé ní Tashkent (Tashkent).

Ọjọ́ kejì, mo wà nínú ọkọ̀ ojú irin tí ń yára lọ sí Samarkand (Samarkand). Ìwòye ìta láti ojú fèrèsé yí láti àwọ̀ eérú ìlú sí funfun ọ̀gbà owu, lẹ́yìn náà sí àwọ̀ búrẹ́dì etí aginjù Karakum (Karakum). Ọ̀dọ́kùnrin kan lójúgbà mi, ó ń lo sọ́fìwérè ìtumọ̀ láti bi mi ibi tí mo ti wá, lẹ́yìn náà ó fi àwòrán ìròyìn tí ó fi hàn pé ẹgbẹ́ Uzbekistan (Uzbekistan) ti lọ sí Ife Ẹ̀yẹ Àgbáyé (World Cup) hàn mi lórí fóónù rẹ̀. 'Abdukodir Khusanov (Abdukodir Khusanov),' ó sọ, tí ó ń tọ́ka sí ọ̀dọ́ agbábọ́ọ̀lù ọlọ́dún ogún lórí ibojú, 'ó ń ṣeré ní Lens (Lens). Àwọn ará Faransé (French) mọ Tashkent (Tashkent) nísinsìnyí.'

Ọjọ́ kẹta àti ọjọ́ kẹrin jẹ́ ti Samarkand (Samarkand) àti Bukhara (Bukhara). Àwọn àmọ̀lẹ̀ búlúù ti Samarkand (Samarkand) jinlẹ̀ ju àwọn fótó lọ—àwọ̀ búlúù yẹn dàbí ẹni pé a gbé e sókè láti inú òkun Mẹditaréníà (Mediterranean), ṣùgbọ́n oòrùn Àárín Gbùngbùn Éṣíà (Central Asia) ti gbẹ e. Ní ìlú àtijọ́ Bukhara (Bukhara), mo sọnù fún wákàtí mẹ́ta. Kì í ṣe nítorí ìlú tóbi, ṣùgbọ́n nítorí pé gbogbo ilẹ̀kùn onígi tí ó ṣí dàbí ẹni pé ó ń darí lọ sí àkókò mìíràn. Oníṣòwò sílìkì kan jókòó nínú ilé ìtà rẹ̀—sílìkì gidi, tí a gbé wá láti àfonífojì Fergana (Fergana Valley), tí a fi gbòǹgbò rẹ̀ pa—ó rí mi tí ń wo sílìkì pupa yẹn fún ìgbà pípẹ́, ó sì wí pé: 'Ṣé o mọ̀, Marco Polo (Marco Polo) kò kọ àwọ̀ yìí rí. Ó sọ pé sílìkì Uzbekistan (Uzbekistan) kò gbowó, ṣùgbọ́n kò kọ pupa.'

Khiva (Khiva) ni ọjọ́ karùn-ún. Ìlú àtijọ́ yìí tí a fi ògiri amọ̀ yí ká fẹ́rẹ̀ẹ́ sí òfo ní àárín ọ̀sán. Mo jókòó sí ibòjì Kalta Minor (Kalta Minor), àgbàlagbà kan sì rìn lọ́ra wá jókòó lẹ́gbẹ̀ẹ́ mi. 'Àwọn arìnrìn-àjò máa ń wá ní aago mẹ́rin àárọ̀,' ó wí, 'ọ̀sán jẹ́ àkókò ti Khiva (Khiva) fún ara rẹ̀.' A dákẹ́ fún ìgbà pípẹ́. Lẹ́yìn náà, ó tọ́ka sí àsìá Uzbekistan (Uzbekistan) kan tí ń fò lókèèrè, ó sì wí pé: 'Wò ó, pápá bọ́ọ̀lù yẹn. Ó jẹ́ ibùsọ ẹṣin tẹ́lẹ̀. Ní àkókò Silk Road (Silk Road), àwọn oníṣòwò ń pààrọ̀ ẹṣin níbẹ̀. Nísinsìnyí, àwọn ọ̀dọ́ ń gbá bọ́ọ̀lù níbẹ̀. Ohun tí a ń pààrọ̀ ti yàtọ̀, ṣùgbọ́n ọ̀nà náà kò yípadà.'

Ọjọ́ kẹfà ni mo lò nínú ọkọ̀ ojú irin alẹ́—láti Khiva (Khiva) padà sí Tashkent (Tashkent), tí ń kọjá létí aginjù. Rédíò nínú ọkọ̀ ń dun orin Rọ́ṣíà (Russian) àtijọ́ pẹ̀lú ohùn Àárín Gbùngbùn Éṣíà (Central Asia). Lójú ọ̀nà, àwọn agbo ibákò àti àwọn ìmọ́lẹ̀ tí ó fọ́nká máa ń yọ lẹ́ẹ̀kọ̀ọ̀kan. Mo rántí ohun tí oníṣòwò sílìkì ní Bukhara (Bukhara) sọ, mo rántí àwọ̀ wúrà ti Samarkand (Samarkand), mo rántí gbígbé egbé ti ọ̀gá àbó ní Tashkent (Tashkent). Lẹ́yìn náà, mo ṣí àkójọpọ̀ àwọn ìṣeré Abdukodir Khusanov (Abdukodir Khusanov) nínú Ligue 1 (Ligue 1) lórí fóónù mi—ọ̀dọ́kùnrin Uzbekistan (Uzbekistan) ọlọ́dún mọ́kànlélógún tí ń fò, ń lépa, ń gbé bọ́ọ̀lù lórí pápá Faransé (France).

Ọjọ́ keje, mo padà sí Tashkent (Tashkent). Oòrùn gbígbẹ bí i ti ọ̀sẹ̀ kan sẹ́yìn. Ṣùgbọ́n ohun tí mo mú padà kì í ṣe àwòrán àti ohun ìrántí, ṣùgbọ́n ìdáhùn sí ìbéèrè kan: Silk Road (Silk Road) kò 'kù' sí ohunkóhun—ó kàn yí ọ̀nà ìwàláàyè rẹ̀ padà. Àwọn ẹlẹ́wà dídi ètò ọrọ̀ ajé bọ́ọ̀lù, àwọn ibùsọ oníṣòwò dí ibùdókọ̀ ọkọ̀ ojú irin tí ń yára, sílìkì dí àdéhùn gbígbé àwọn agbábọ́ọ̀lù. Ohun tí Marco Polo (Marco Polo) kò kọ sílẹ̀ kì í ṣe àwọ̀ sílìkì pupa yẹn nìkan—kò kọ sílẹ̀ pé àwọn ènìyàn lójú ọ̀nà yìí kì í fi bẹ́ẹ̀ lọ. Wọ́n kàn fi ibákò pààrọ̀ ọkọ̀ ojú irin, wọ́n sì fi ẹlẹ́wà pààrọ̀ bọ́ọ̀lù.