🇺🇿 Uzbekistan · Lobonan Blanku
Mi a kana ruta di Seda pa shete dia, i mi a deskubrí ku Marco Polo a laga hopi kos pafó
Buskando kontestashonnan moderno riba ruta di komersio antiguo
Plaza Registan (Registan Square) na Samarkand (Samarkand) ta bira un koló di oro ku bo nunka a mira promé, na seis i kuarenta i sinku di atardi. E tres madrasa (madrasahs) di vazul blanku ta lanta for di e kalma geométriko islámiko, i ta kuminsá absorbé e kalor restante di solo. Un bieu hòmber ku ta bende djus di granada a bisa mi na ingles duro: 'Aki tabata un lugá di debate seis siglo pasá—tres studiante di madrasa tabata diskutí na plaza, teologia, astronomia, matemátika, tur kos.' I despues el a agregá sal na mi tòp i a bisa: 'Bebe. Djus di granada sin suku, pa bo por sintí e sabor di Ruta di Seda.'
E tabata asina. Djus di granada sin suku tin un agresivo i stér, manera e sabor restante di tur kos ku ta desaparesé riba e tera aki. I mi pregunta tabata: Kiko en berdad a keda di Ruta di Seda?

Uzbekistan (Uzbekistan) tin mas ku 36 mion habitante, i ta e pais mas poblá den Asia Sentral, i tambe un di e úniko dos pais ku ta dobelmente sin kosta (e otro ta Liechtenstein). Pa un pais ku ta kompletu rondoná pa tera, Ruta di Seda no ta solamente historia—e ta e prueba mas fuerte ku e pais a eksistí den mundu. Na 2026, e ekipo di Wolf Blanku (White Wolves) (Ekipo Nashonal di Uzbekistan) lo aparece na Mundial pa promé biaha. Pa hopi fanático, esaki ta e promé biaha ku nan ta buska 'Uzbekistan (Uzbekistan) na unda e ta.'
Promé dia ta di Tashkent (Tashkent). E sistema di metro di Tashkent (Tashkent) no ta solamente un medio di transporte—e ta e herensia mas straño ku epoka Soviet a laga na Uzbekistan (Uzbekistan). Kada stashon ta un obra di arte independiente: e kúpula di stashen Alisher Navoi (Alisher Navoi station) tin retratonan di poëta di Asia Sentral, i e muraya di stashen Kosmonavtlar (Kosmonavtlar station) ta rindi homenahe na tur astronauta for di Gagarin te ku e héroenan di espasio di Uzbekistan (Uzbekistan). Un guardia di seguridad di metro a mira mi kara stranhero, a subi su seya, i despues a menea su man—habitante lokal ta paga ku tarheta, stranheronan ta gratis, esaki ta un regla no ofisial na Tashkent (Tashkent).
Di dos dia mi tabata den e trein di altu velosidat bai Samarkand (Samarkand). E bista pafó a kambia for di gris di stat pa blanku di plantashon di algodón, i despues pa bruin di rand di desierto Karakum (Karakum). Un hóben na mi banda a usa un programa di tradukshon pa puntra mi di unda mi ta bini, i despues a mustrami orguyosamente un screenshot di notisia ku e ekipo di Uzbekistan (Uzbekistan) a klasifiká pa Mundial. 'Abdukodir Khusanov (Abdukodir Khusanov),' el a bisa, apuntando na e defensor hóben di binti aña riba pantaya, 'e ta hunga na Lens (Lens). Francesnan awor sa unda Tashkent (Tashkent) ta.'

Di tres i di kuater dia tabata Samarkand (Samarkand) i Bukhara (Bukhara). E vazul blanku di Samarkand (Samarkand) ta mas profundo ku na potret—e tipo di blanku ku ta parse saká for di fondo di Laman Mediteráneo, pero seká pa solo di Asia Sentral. Na stat bieu di Bukhara (Bukhara), mi a pèrdè pa tres ora. No pasobra stat ta grandi, sino pasobra kada porta di palu ku habri ta parse bai na un otro era. Un komersiante di seda tabata sintá den su tienda—seda real, transportá for di vaye Fergana (Fergana Valley), teñí na kòrá ku rais di rubia (madder root)—i ora el a mira mi ta wak e ròl di seda kòrá pa un tempu largu, el a bisa: 'Bo sa, Marco Polo no a skirbi di e koló aki. El a bisa ku seda di Uzbekistan (Uzbekistan) tabata barata, pero nunka el a skirbi di kòrá.'
Khiva (Khiva) tabata di sinku dia. E stat bieu aki, rondoná pa muraya di tera na koló shinishi, tabata kasi sin hende den solo di mediodia. Mi a sintá den sombra di minarete Kalta Minor (Kalta Minor), i un bieu hòmber a bini lentamente i a sintá na mi banda. 'Turista ta bini na kuater ora di atardi,' el a bisa, 'mainta ta tempu di Khiva (Khiva) mes.' Nos a keda ketu pa un tempu largu. Despues el a apuntá na un bandera di Uzbekistan (Uzbekistan) ku tabata bula na leu i a bisa: 'Bo mira e kampu di futbòl ei. Promé e tabata un stal. Durante Ruta di Seda, komersiante tabata kambia kabei. Awor hóbennan ta hunga futbòl ei. E kosnan ku ta kambia ta diferente, pero e kaminda ta mesun kaminda.'
Di seis dia mi a pas’é den un trein di anochi—for di Khiva (Khiva) bai Tashkent (Tashkent), pasando rand di desierto. E radio den vagon tabata hasi un sonido di shhh, i tabata toka kantanan bieu na ruso ku aksento di Asia Sentral. Pafó, mi a mira di bes en kuando gruponan di kamel i lusnan dispersá. Mi a kòrda loke e komersiante di seda na Bukhara (Bukhara) a bisa, loke e koló oro di Samarkand (Samarkand) a mustra, i loke e guardia di metro na Tashkent (Tashkent) a hasi ku su seya. I despues mi a saka e kompilashon di wega di Abdukodir Khusanov (Abdukodir Khusanov) na Ligue 1 (Ligue 1) riba mi telefón—un hóben di Uzbekistan (Uzbekistan) di bintiun aña, ta vuela, ta persigui, ta pasa largu den un kampu na Francia.

Di shete dia, mi a bolbe Tashkent (Tashkent). Solo tabata mes seku i kayente ku shete dia pasá. Pero loke mi a trei bèk no tabata potret i souvenir, sino e kontestashon na un pregunta: Ruta di Seda no a 'keda' ku nada—e simplemente a kambia su forma di eksistí. Spezie a bira ekonomi di futbòl, karavanserai a bira stashen di trein di altu velosidat, i seda a bira kontratonan di transferensia di hungadó. Loke Marco Polo a laga pafó no tabata solamente e koló di e ròl di seda kòrá—e a laga pafó ku e hendenan riba e kaminda aki nunka ta bai en berdad. Nan simplemente a kambia kamel pa trein, i spezie pa futbòl.
Discover more countries
Travel stories from other countries
Cape Verde
Trace an archipelago through morna music.
Curacao
Where Caribbean sun meets Dutch gables.
Jordan
Tracing backward from Petra's light.
Haiti
Coming home through a footballer's eyes.
DR Congo
City to river to rainforest to lava.
Iraq
Babylon is still there. Why is no one going?
Qatar
A real receipt for 24 hours in Doha.
Netherlands
Canals, railways, and Oranje match nights.
Switzerland
Reading lakes and mountains by rail.
Morocco
Medinas, Atlantic wind, and Sahara dunes.
South Africa
From Table Mountain to Soweto and Kruger.
Japan
A bullet train arriving exactly on time.
Senegal
Teranga, sea wind, and yellow shirts.
Korea
KTX trains, palaces, and red match nights.
Ivory Coast
Lagoons, cocoa, and orange shirts.
Norway
Fjords, railways, and a north waiting for goals.
Uganda
The Nile, gorillas, and The Cranes.