Shiúil mé feadh an tSílbhealaigh ar feadh seacht lá, agus fuair mé amach gur fhág Marco Polo go leor rudaí ar lár

Iompraíonn Cearnóg Registan i Samarkand isteach i ndath órga nach bhfaca tú riamh é ag a sé a chlog agus daichead a cúig tráthnóna. Dúisíonn tíleanna gorma na trí mhadrasa ó fhuarú geoiméadrach Ioslamach, ag tosú ag ionsú teas iarmharach na gréine. D'inis seanfhear a dhíol sú grenadóige dom i mBéarla garbh: 'Bhí sé ina áit díospóireachta sé chéad bliain ó shin — mhic léinn ó na trí mhadrasa ag argóint ar an gcearnóg, diagacht, réalteolaíocht, matamaitic, gach rud.' Ansin chuir sé salann i mo chupán, agus dúirt: 'Ól é. Mura gcuireann tú siúcra le sú grenadóige, is féidir leat blas an tSílbhealaigh a bhlaiseadh.'

Bhí an ceart aige. Tá searbhas géar ag sú grenadóige gan siúcra, cosúil le blas iarmharach gach rud atá ag imeacht ar an talamh seo. Agus is é mo cheist: Cad é go díreach atá fágtha den tSílbhealach?

Tá daonra níos mó ná 36 milliún ag an Úisbéiceastáin, an tír is mó daonra i Lár na hÁise, agus ceann den dá thír dhúbailte talamhiata ar domhan (an ceann eile ná Lichtinstéin). I dtír atá timpeallaithe go hiomlán ag talamh, ní stair amháin é an tSílbhealach — is é an fianaise is airde a bhí ag an tír seo ar domhan. I 2026, beidh Foireann na Mac Tíre Bána (foireann náisiúnta na hÚisbéiceastáine) le feiceáil ar stáitse an Chorn Domhanda den chéad uair. Do go leor lucht leanúna, is é seo an chéad uair a chuardaíonn siad 'Cá bhfuil an Úisbéiceastáin?'

Baineann an chéad lá le Tashkent. Ní córas iompair amháin é córas meitreo Tashkent — is é an t-oidhreacht is aisteach a d’fhág an ré Shóivéadach san Úisbéiceastáin. Is saothar ealaíne neamhspleách é gach stáisiún: ar chruinneachán Stáisiún Alisher Navoi tá portráidí de fhilí Lár na hÁise, agus ar bhallaí Stáisiún Kosmonavtlar tá ómós do gach spásaire ó Gagarin go laochra spáis na hÚisbéiceastáine. Chonaic garda slándála meitreo m’aghaidh eachtrannach, d’ardaigh sé a mhala, agus ansin chroith sé a lámh — íocann muintir na háite, saor in aisce do choigrígh, seo riail neamhscríofa Tashkent.

An dara lá bhí mé ar an traein ardluais go Samarkand. D’athraigh an radharc lasmuigh den fhuinneog ó liath na cathrach go bán na bpáirceanna cadáis, agus ansin go donn imeall Fhásach Karakum. Bhí fear óg ina shuí in aice liom, ag úsáid aip aistriúcháin le fiafraí cá as a tháinig mé, agus ansin thaispeáin sé go bródúil scáileán nuachta ar a ghuthán faoi fhoireann na hÚisbéiceastáine ag cáiliú don Chorn Domhanda. 'Abdukodir Khusanov,' a dúirt sé, ag díriú ar chosantóir óg fiche bliain d’aois ar an scáileán, 'Imríonn sé i Lens. Tá a fhios ag na Francaigh faoi Tashkent anois.'

Ba iad an tríú agus an ceathrú lá ná Samarkand agus Bukhara. Tá tíleanna gorma Samarkand níos doimhne ná mar atá siad i ngrianghraif — cineál gorm é sin a d’fhéadfaí a thógáil ó ghrinneall na Meánmhara, ach a thriomaigh grian Lár na hÁise é. I sean-chathair Bukhara, chaill mé mé féin ar feadh trí huaire an chloig. Ní toisc go raibh an chathair ró-mhór, ach toisc go raibh gach doras adhmaid a d’oscail cosúil le bealach isteach go haois eile. Bhí ceannaí síoda ina shuí ina shiopa — fíor-shíoda, a tugadh ó Ghleann Ferghana, dearg daite le fréamhacha madder — nuair a chonaic sé mé ag stánadh ar an rolla síoda dearg ar feadh i bhfad, dúirt sé: 'An bhfuil a fhios agat, níor scríobh Marco Polo faoin dath seo. Dúirt sé go raibh síoda na hÚisbéiceastáine saor, ach níor scríobh sé faoin dearg.'

Ba é Khiva an cúigiú lá. Bhí an tsean-chathair seo, atá timpeallaithe ag ballaí cré-bhuí, beagnach folamh faoi ghrian an mheán lae. Shuigh mé i scáth Mhiontúr Kalta Minor, agus tháinig seanfhear go mall agus shuigh sé in aice liom. 'Tagann turasóirí ag a ceathair a chlog tráthnóna,' a dúirt sé, 'Is le Khiva féin é an mhaidin.' Bhíomar i dtost ar feadh i bhfad. Ansin dhírigh sé ar bhratach na hÚisbéiceastáine ag luascadh i bhfad uainn agus dúirt: 'Féach, an pháirc peile sin. Bhí stábla ann tráth. Le linn an tSílbhealaigh, d’athraigh ceannaithe capaill ansin. Anois imríonn daoine óga peil ann. Tá rudaí éagsúla á n-athrú, ach is é an bóthar céanna é.'

Chaith mé an séú lá ar thraein oíche — ó Khiva ar ais go Tashkent, ag taisteal feadh imeall an fhásaigh. Rinne an raidió sa charráiste fothram, ag seinm seanamhráin Rúisise le blas Lár na hÁise. Lasmuigh den fhuinneog, chonaic mé tréada camel agus soilse scaipthe ó am go chéile. Chuimhnigh mé ar an méid a dúirt an ceannaí síoda i Bukhara, ar an órga i Samarkand, ar an mala a d’ardaigh an garda slándála i meitreo Tashkent. Ansin d’oscail mé físeán de bhuaicphointí Abdukodir Khusanov i Ligue 1 na Fraince ar mo ghuthán — Úisbéiceach fiche bliain d’aois ag déanamh sleamhnú, ag ruaigeadh siar, ag déanamh pasanna fada ar pháirc na Fraince.

An seachtú lá, ar ais i Tashkent. Bhí an ghrian chomh tirim te agus a bhí seacht lá roimhe sin. Ach ní grianghraif agus cuimhneacháin a thug mé liom, ach freagra ar cheist: Níor 'fágadh' aon rud ar an tSílbhealach — níor athraigh sé ach a fhoirm a bheith ann. D'iompaigh spíosraí ina ngeilleagar peile, d'iompaigh carbhánna ina stáisiúin traenach ardluais, d'iompaigh síoda ina chonarthaí aistrithe imreoirí. Ní hamháin dath an rolla síoda dheirg a d’fhág Marco Polo ar lár — d’fhág sé ar lár nach bhfágann na daoine ar an mbóthar seo go deo i ndáiríre. Ní dhearna siad ach a gcuid capall a athrú go traenacha, agus a gcuid spíosraí go peil.