ኡዝቤኪስታን ታሪኮች: የሐር መንገድን ለሰባት ቀናት ተመላለስኩና ማርኮ ፖሎ ብዙ እንደተወ አወቅሁ

የSamarkand Registan አደባባይ ከምሽቱ 6፡45 ላይ ከዚህ በፊት አይታችሁት የማታውቁት ዓይነት የወርቅ ጥላ ይሆናል። የሦስቱ መድረሳዎች ሰማያዊ ሰድሎች ከእስልምና ቀዝቃዛ ጂኦሜትሪ ነቅተው የሟች የፀሐይን ሙቀት መምጠጥ ይጀምራሉ። አንድ አረጋዊ ሰው የሮማን ጭማቂ እየሸጠ በተሰበረ እንግሊዝኛ ነገረኝ፦ 'ይህ ቦታ ከስድስት መቶ ዓመታት በፊት የክርክር ሜዳ ነበር—ከሦስቱም መድረሳዎች የመጡ ተማሪዎች በአደባባዩ ይከራከሩ ነበር። ሥነ መለኮት፣ ሥነ ፈለክ፣ ሒሳብ፣ ማንኛውም ነገር።' ከዚያም በስኒዬ ውስጥ ጨው ጨመረና፦ 'ጠጣው። ያለ ስኳር የሮማን ጭማቂ—የሐር መንገድን የምትቀምሰው እንዲህ ነው።'

ትክክል ነበር። ያለስኳር የሮማን ጭማቂ ሹል አሲዳማነት አለው፣ ልክ በዚህች ምድር ላይ እየደበዘዘ ያለው ነገር ሁሉ የኋላ ጣዕም እንዳለው። የእኔም ጥያቄ ይህ ነበር፦ ከሐር መንገድ በእርግጥ ምን ቀረ?

ኡዝቤኪስታን ከ36 ሚሊዮን በላይ ሕዝብ ያላት፣ በማዕከላዊ እስያ ውስጥ እጅግ ሕዝብ የበዛባት አገር ናት፣ እና በምድር ላይ ካሉት ሁለት ድርብ ወደብ-አልባ አገሮች አንዷ ናት (ሌላኛዋ ሊችተንስታይን ናት)። በየአቅጣጫው በየብስ ለተዘጋች አገር፣ የሐር መንገድ ታሪክ ብቻ አይደለም—ይህች አገር በዓለም ላይ ስለመኖሯ ከመቼውም ጊዜ የበለጠ ከፍተኛው ማስረጃ ነው። በ2026፣ White Wolves—የኡዝቤኪስታን ብሔራዊ ቡድን—በዓለም ዋንጫ መድረክ ላይ ለመጀመሪያ ጊዜ ይታያሉ። ለብዙ የእግር ኳስ አድናቂዎች፣ 'ኡዝቤኪስታን የት ነው' ብለው ሲፈልጉ የመጀመሪያ ጊዜቸው ይሆናል።

የመጀመሪያው ቀን የታሽከንት ነበር። የታሽከንት ሜትሮ የትራንዚት ሥርዓት ብቻ አይደለም—ሶቪየት ኅብረት በኡዝቤኪስታን ውስጥ ከተወው እጅግ እንግዳ ቅርስ ነው። እያንዳንዱ ጣቢያ ራሱን የቻለ የሥነ ጥበብ ሥራ ነው፦ የAlisher Navoi ጣቢያ ጉልላት የማዕከላዊ እስያ ገጣሚዎችን በሞዛይክ ያሳያል፤ የKosmonavtlar ጣቢያ ግድግዳዎች ከYuri Gagarin እስከ ኡዝቤክ ኮስሞናውቶች ድረስ ለሁሉም ክብር ይሰጣሉ። አንድ የሜትሮ ደህንነት ኃላፊ የባዕድ ፊቴን አይቶ፣ ቅንድቡን አነሣና እንድገባ ፈቀደልኝ—የአገር ውስጥ ሰዎች ይከፍላሉ፣ የውጭ ዜጎች ነፃ ናቸው፣ ያልተጻፈ የታሽከንት ሕግ።

በሁለተኛው ቀን ወደ Samarkand በሚሄደው ከፍተኛ ፍጥነት ባቡር ላይ ነበርኩ። ከመስኮቱ ውጪ፣ መልክዓ ምድሩ ከከተማ ግራጫ ወደ ጥጥ-ማሳ ነጭ፣ ከዚያም ወደ ካራኩም በረሃ ቡናማ ጠርዝ ተቀየረ። ከጎኔ መቀመጫ ላይ የነበረው ወጣት የትርጉም መተግበሪያ ተጠቅሞ ከየት እንደመጣሁ ጠየቀኝ፣ ከዚያም በስልኩ ላይ ያለ ቅጽበተ-ፎቶ በኩራት አሳየኝ፦ ኡዝቤኪስታን ለዓለም ዋንጫ ማለፏን የሚገልጽ ዜና። 'Abdukodir Khusanov፣' አለ፣ የሃያ ዓመቱን ተከላካይ በማያ ገጹ ላይ እያመለከተ። 'በLens ይጫወታል። በፈረንሳይ። አሁን ፈረንሳዮች ታሽከንት የት እንደሆነ ያውቃሉ።'

ሦስተኛው እና አራተኛው ቀናት Samarkand እና Bukhara ነበሩ። የSamarkand ሰማያዊ ሰድሎች ማንኛውም ፎቶግራፍ ሊያስተላልፈው ከሚችለው በላይ ጥልቀት አላቸው—ያ የተለየ ሰማያዊ ከሜዲትራኒያን ባህር ወለል ተቆፍሮ በማዕከላዊ እስያ ፀሐይ ስር እንደደረቀ ይመስላል። በBukhara አሮጌው ከተማ ውስጥ፣ ለሦስት ሰዓታት ተሳሳትሁ። ከተማዋ ስለበዛች ሳይሆን፣ እያንዳንዱ በግማሽ የተከፈተ የእንጨት በር ወደ ሌላ ዘመን የሚመራ ስለመሰለ ነው። አንድ የሐር ነጋዴ በሱቁ ውስጥ ተቀምጦ ነበር—እውነተኛ ሐር፣ ከፈርጋና ሸለቆ የመጣ፣ በማደር ሥር ቀይ ቀለም የተቀባ—እናም የቀይ ሐሩን ጥቅል ለረጅም ጊዜ ስመለከተው አየኝ። 'ታውቃለህ፣' አለ፣ 'ማርኮ ፖሎ ስለዚህ ቀለም ፈጽሞ አልጻፈም። የኡዝቤክ ሐር ርካሽ ነው አለ፣ ነገር ግን ስለ ቀዩ ፈጽሞ አልጻፈም።'

Khiva አምስተኛው ቀን ነበረች። ይህች በቅሎአ ቀለም ምሽጎች የተከበበችው ከተማ፣ በቀትር ፀሐይ ስር ማለት ይቻላል ባዶ ነበረች። በKalta Minor ሚናሬት ጥላ ውስጥ ተቀምጬ ነበር። አንድ አረጋዊ ሰው በቀስታ መጥቶ ከጎኔ ተቀመጠ። 'ቱሪስቶች ከሰዓት በኋላ አራት ሰዓት ላይ ይመጣሉ፣' አለ። 'ጠዋት የKhiva የራሷ ጊዜ ነው።' ለረጅም ጊዜ ዝም አልን። ከዚያም በሩቅ የሚወዝውዘውን የኡዝቤክ ባንዲራ እያመለከተ እንዲህ አለ፦ 'ያንን የእግር ኳስ ሜዳ ታየዋለህ? ቀድሞ ጋጣ ነበር። በሐር መንገድ ዘመን፣ ነጋዴዎች ፈረሶቻቸውን እዚህ ይቀይሩ ነበር። አሁን ወጣቶች እዚያ ኳስ ይረግጣሉ። የሚለዋወጠው ነገር ተቀይሯል፣ ነገር ግን መንገዱ ገና ያው መንገድ ነው።'

ስድስተኛው ቀን በሌሊት ባቡር ላይ ተገለጠ—ከKhiva ወደ ታሽከንት፣ የበረሃውን ጠርዝ እየተከተለ። የሠረገላው ራዲዮ በማዕከላዊ እስያ ቅላጼ የሩሲያ የድሮ ዘፈኖችን ያሰማ ነበር። ከመስኮቱ ውጪ፣ አልፎ አልፎ የሚታዩ የግመል መንጋዎች እና የተበታተኑ መብራቶች ያልፉ ነበር። በBukhara የሐር ነጋዴው ስለተናገረው፣ ስለ Samarkand ወርቅ፣ በታሽከንት ስለነበረው የሜትሮ ኃላፊ ቅንድብ ማንሳት አሰብኩ። ከዚያም በስልኬ ላይ የAbdukodir Khusanovን Ligue 1 ድምቀቶች ከፈትኩ—የሃያ አንድ ዓመቱ ኡዝቤክ ልጅ በፈረንሳይ ሜዳ ላይ ሲንሸራተት፣ ሲያባርር፣ ረጅም ኳስ ሲያስተላልፍ።

ሰባተኛው ቀን፣ መልሼ በታሽከንት። ፀሐይ ከአንድ ሳምንት በፊት እንደነበረው ሁሉ ደረቅና ሞቃት ነበረች። ነገር ግን ወደ ቤት የምወስደው ፎቶግራፎች ወይም ትዝታዎች አልነበሩም—የአንዲት ጥያቄ መልስ ነበር። የሐር መንገድ ምንም ነገር 'አልተወም'—የህልውና ቅርጹን ቀየረ እንጂ። ቅመማ ቅመም የእግር ኳስ ኢኮኖሚ ሆነ፤ የካራቫን ማረፊያዎች የከፍተኛ ፍጥነት ባቡር ማቆሚያዎች ሆኑ፤ ሐር የተጫዋች ዝውውር ውል ሆነ። ማርኮ ፖሎ የተወው የቀይ ሐሩ ቀለም ብቻ አልነበረም—በዚህ መንገድ ላይ ያሉት ሰዎች ፈጽሞ አለመውጣታቸውን ነው የተወው። ግመሎችን ለባቡር፣ ቅመማ ቅመምን ለእግር ኳስ ይለውጣሉ እንጂ።