Узбекистан Калавсем: Эпӗ Ҫипӗк Ҫулӗпе ҫичӗ кун утрӑм та Marco Polo нумай япала хӑварнине тупрӑм

Samarkand хулинчи Registan лапамӗ каҫхи 6:45 хутлӗнче эсӗ нихӑҫан курман ылтӑн тӗсне кӗрет. Виҫӗ медресен кӑвак плиткисем Исламӑн сивӗ геометрийӗнчен вӑранса хӗвелӗн сӳнекен ӑшшине ҫӑтма пуҫлаҫҫӗ. Нар пӑрҫи сӗткенӗ сутакан ватӑ ҫын мана акӑлчанла чарӑнса-чарӑнса каларӗ: 'Ку вырӑн ултҫӗр ҫул каярах тавлашу лапамӗ пулнӑ — виҫӗ медресерен студентсем лапамра тавлашнӑ. Теологи, астрономи, математика, мӗн кирли.' Унтан вӑл манӑн куркӑна тӑвар хушрӗ те: 'Ӗҫ. Нар пӑрҫин шекӗрсӗр сӗткенӗ — Ҫипӗк Ҫулне ҫапла тутатӑн.'

Вӑл тӗрӗс каланӑ. Шекӗрсӗр нар пӑрҫи сӗткенӗн ҫивӗч йӳҫӗхӗ пур, ҫак ҫӗр ҫинчи ҫухалакан пур япалан юлашки тути пекех. Манӑн ыйту ҫакӑ пулнӑ: Ҫипӗк Ҫулӗнчен чӑннипе мӗн юлнӑ?

Uzbekistan халӑх йышӗ 36 миллион ытла, Вӑтам Азинчи чи халӑхлӑ ҫӗр-шыв, Ҫӗр ҫинчи икӗ хут тинӗсе тухман икӗ ҫӗр-шывран пӗри (тепӗрри Liechtenstein). Пур енчен те типҫӗрпе хупӑрланнӑ ҫӗр-шывшӑн Ҫипӗк Ҫулӗ — истори кӑна мар, ку ҫӗр-шыв тӗнчере пулнине ҫирӗплетекен чи хытӑ сасӑ. 2026 ҫулта White Wolves — Uzbekistan наци команди — Тӗнче Кубокӗн сцени ҫине пӗрремӗш хут тухать. Нумай футбол юратаканӗшӗн ку 'Uzbekistan ӑҫта' тесе шыраса пӑхнӑ пӗрремӗш хут пулӗ.

Пӗрремӗш кун Tashkent хулине тивӗҫрӗ. Tashkent метрополитенӗ транспорт системи кӑна мар — вӑл Совет Союзӗ Uzbekistanра хӑварнӑ чи тӗлӗнмӗлле еткер. Кашни станци хӑйне уйрӑм ӳнер ӗҫӗ: Alisher Navoi станцин куполӗ Вӑтам Ази поэчӗсене мозайкӑпа ӳкерсе кӑтартать; Kosmonavtlar станцин стенисем Yuri Gagarin пуҫласа узбек космонавчӗсене чыслаҫҫӗ. Метро сыхлавҫи манӑн ют пит-куҫа курсан куҫ харшӗ туртса ирттерчӗ — вырӑнтисем тӳлеҫҫӗ, ют ҫынсемшӗн тӳлевсӗр, Tashkentӑн ҫырман саккунӗ.

Иккӗмӗш кун эпӗ Samarkand хулине хӑвӑрт поездпа кайрӑм. Чӳрече тулашӗнче пейзаж хула сӑрӑ тӗсӗнчен мамӑк хирӗн шуррине, унтан Karakum пушхирӗн хӑмӑр хӗррине куҫрӗ. Юнашар креслӑра ларакан ҫамрӑк арҫын куҫармалли приложенипе эпӗ ӑҫтан пулнине ыйтрӗ, унтан мухтанса телефон экранӗнчи сӑнӳкерчӗке кӑтартрӗ: Uzbekistan Тӗнче Кубокне тухнӑ хыпар. 'Abdukodir Khusanov,' терӗ вӑл, экран ҫинчи ҫирӗм ҫулхи хӳтӗлевҫӗ ҫине кӑтартса. 'Вӑл Lensра вылять. Францире. Халь французсем Tashkent ӑҫта пулнине пӗлеҫҫӗ.'

Виҫҫӗмӗш тата тӑваттӑмӗш кунсем Samarkand тата Bukhara пулчӗҫ. Samarkand кӑвак плиткисем кирек хӑш фотографи кӑтартнинчен те тарӑнрах — ҫак уйрӑм кӑвак Вӑтаҫӗр тинӗс тӗпӗнчен кӑларнӑ, анчах Вӑтам Ази хӗвелӗ айӗнче типӗтнӗ пек. Bukhara кивӗ хулинче эпӗ виҫӗ сехет ҫухалса ҫӳрерӗм. Хула пысӑк пулнинчен мар, кашни ҫурма уҫӑ йывӑҫ алӑк тепӗр эпохӑна илсе пынӑ пек туйӑннӑран. Пурҫӑн сутакан хӑйӗн лавккинче ларнӑ — чӑн пурҫӑн, Fergana айлӑмӗнчен илсе килнӗскер, тымарпа хӗрлӗ тӗспе пӗветнӗскер — мана хӗрлӗ пурҫӑн таткине нумайччен пӑхнине курсан: 'Пӗлетӗн-и,' терӗ вӑл, 'Marco Polo ҫак тӗс ҫинчен нихӑҫан та ҫырман. Вӑл узбек пурҫӑнӗ йӳнӗ тесе ҫырнӑ, анчах хӗрли ҫинчен нихӑҫан та ҫырман.'

Khiva пиллӗкмӗш кун пулчӗ. Ҫак хӳтлӗхлӗ оазис хули, охра тӗслӗ хӳтӗлевсемпе ҫавӑрса илнӗскер, кӑнтӑр хӗвелӗ айӗнче пушӑ темеллехчӗ. Эпӗ Kalta Minor минаречӗн мӗлкинче лартӑм. Ватӑ ҫын лӑпкӑн утса килчӗ те юнашар ларчӗ. 'Туристсем тӑватӑ сехетре килеҫҫӗ,' терӗ вӑл. 'Ир — Khiva хӑйӗн вӑхӑчӗ.' Эпир нумайччен шӑп пултӑмӑр. Унтан вӑл инҫетри Uzbek ялавӗ хумханнине кӑтартрӗ те: 'Ҫав футбол уйне куратӑн-и? Унта вите пулнӑ. Ҫипӗк Ҫулӗ чухне сутӑҫӑсем кунта лаша улӑштарнӑ. Халь ҫамрӑксем унта мечӗк тапкалаҫҫӗ. Улӑштараканни улшӑннӑ, анчах ҫул ҫавах.'

Улттӑмӗш кун каҫхи поездра — Khiva каялла Tashkent хулине, пушхир хӗррипе. Вагон радиовӗнчен Вӑтам Ази акценчӗпе вырӑс кивӗ юррисем шӑтӑртатса илтӗнетчӗҫ. Чӳрече тулашӗнче сайра тӗве кӗтӗвӗсем тата саланса пыракан ҫутӑсем ялтӑртатса иртнӗ. Эпӗ Bukhara хулинчи пурҫӑн сутакан мӗн калани ҫинчен, Samarkand ылтӑнӗ ҫинчен, Tashkent метро сыхлавҫин куҫ харши ҫинчен шухӑшларӑм. Унтан телефонӑм ҫинче Abdukodir Khusanovӑн Ligue 1 чи лайӑх саманчӗсене уҫрӑм — ҫирӗм пӗр ҫулхи узбек ача Франци уйӗпе шӑвать, хӑвалать, вӑрӑм пассем ярать.

Ҫиччӗмӗш кун, Tashkente каялла. Хӗвел эрне каярах пекех типӗ те шӑрӑх. Анчах эпӗ киле илсе каяканни фотографисем е сувенирсем мар — ыйту ҫине хурав пулчӗ. Ҫипӗк Ҫулӗ нимӗн те 'хӑварман' — вӑл хӑйӗн пурнӑҫ формине кӑна улӑштарнӑ. Тӗхемсем футбол экономикине куҫнӑ; караван станцисем хӑвӑрт поезд чарӑнӑвӗсем пулса тӑнӑ; пурҫӑн вылявҫӑ трансфер контракчӗсене ҫаврӑннӑ. Marco Polo хӑварманни ҫав хӗрлӗ пурҫӑн тӗсӗ кӑна мар — вӑл ҫак ҫул ҫинчи ҫынсем нихӑҫан та чӑннипе кайманнине хӑварнӑ. Вӗсем тӗвесене поездсем ҫине, тӗхемсене футбол ҫине улӑштараҫҫӗ кӑна.