Yordani Leeb yi: Ci Ngoon gi ma mujjee ci Petra, Ab Xale bedouin Joxoon na ma Ab Xaal bu Attaya — te Wax ma ne Maamam Dafay Xamale ak Lawrence

Meter bu mujj bu Siq. Wàllu xeeti bu xaw, ci ginnaawu 1.2 kilometre, dafa sànni ubi bu bari — te moo fi. Treasury. Du ci ab nataal, du ci ab cover bu National Geographic, du ci ab film bu Indiana Jones — mu ngi fi, dëgg, ñaari xaaj yi cu ci ay leeraan bu subë buy daw ci ab xàjju xeeti, benn xaaj ci xonq-rose, beneen xaaj nëbb ci ker. Ci ginnaawam, kenn ci sama ginnaaw wax ci arabe ci seen xel: Alhamdulillah. Damay taxaw, ci diggante jël sa noyyi ak yàbbal sa noyyi, ci ay waxtu.

Noonu la ma xool ci ginnaaw ci Siq — yoonu xeeti ma doon dox, suufam ñu lëmbu ci ñaari junn yaari fas ak ay koyu chameau — te tàmblee dellu li ma def ngir dikk fi.

Ñeenti ayu fan laj ci ginnaaw, dama togg ca Beijing di xool ab match bu qualifier bu World Cup. Jordan ak ab adversaire bu sama xel du mëna fàttali. Ab banner feeñ ci écran bi — 'The Chivalrous' — ca kaw ab flag ma xamul. Xamuma fan la Jordan, xamuma lanu làkk laay wax fi, xamuma lanu équipe bi tuddoo 'The Chivalrous.' Camera bi soppiku ci ab supporter bu jordanien, kanamam ñu tànn ci xonq, weex, ak ñuul bu flag bu réew mi, bëtam nar ab dara ma xalaat du feeñ suuf boppu am ab ndam. Xamuma li wàccu ci match bi. Waaye dama fàttali sama boros bi ci internet te bind 'voyage jordanie.'

Amman dafay doon ab dëkk bu ñu def ci juroom ñeenti tund. Taxi bi daf doon wẽndelu ci ay yoon ndimbal ci aéroport bi, chauffeur bi tàbbal ci radio ci ab station libanais buy xare ay woy yu Fairuz yu mag, te noonu la bind ci ab application de traduction: 'Yoon yi Amman ak muñam bi jordanien, mel nañu — dañuy wẽndelu di wẽndelu, waaye dañuy dikk.' Mu ma jàll ci ab restaurant bu tudd Hashem — ubi na ci juroom-benn-fukk-ak-juroom-ñaari at, deful dara, am na menu bu ñetti xaalu: hummus, falafel, ak mburu. Garçon bi dàq ci ab kaw ay mburoon ci nappe bu plastique te di dox ci arabe bu gaaw. Xamuma dara, waaye ki di lekk ci sama wet ma ko firndeel ak ab smile: 'Wax na — lekkal ci kanam, wax ci ginnaaw.'

Ci 6h subë ba ci subë, dama taxaw ci buntu Petra. Su boo am benn fan rekk ci Jordanie, jox ko ci Petra. Lu been centaines de mètres ci Siq dafay doon ay microclimat yu wuute — ay woyu touristes ca bunt bi, noonu la ca biir, ngelaw ak ay foot sa bopp. Ay bâtiments yu nekk yi ak ay canal yu ndox feeñ ci ay miiru xeeti yi, ay xeeti ñu natte ci ngelaw ak ndox bi ni ay muscle. Ci tollu 800 mètres, ab xale bedouin ci ab fas, ma jaar, mu dellu boppam: 'Jege nga.'

Gannaaw climax bi ci mujj gi ci Siq, dama togg ci ab xàndu xeeti ci kanam Treasury bi. Ay touriste doon def seen nataal, di yónni ci Instagram, di wone ay page guide. Kenn rekk duñu dox — ab xale bedouin, tollu ci ñetti fukk-ak-ñaari mbaa ñeenti fukk-ak-ñaari at, ab keffieh bu xonq-ak-weex ci boppam, tëddu ci muur. Mu ma xool, te noonu la duppi attaya bu tàng ci ab thermos, ma ko jox. 'Attaya bu menthe,' la wax. 'Danga dox ci ab yàgg. Sa ndox jeex na.' Attaya bi seey na, dolli sookar. Laaj na lu tollu mu dund ca Petra. Wax na: 'Dama ngi fi ci sama dund. Sama maam itam. Wax na ne mu xamale ak Lawrence.' Mu teg ay koppam, xëcc ci ay mètres yu 800 yi dem ci Monastère bi — 'Su boo bëgg dem fi, dem leegi. Ci ngoon, tàng na lool.'

Asamaan bu Wadi Rum ca guddi du soxla ab jàngale. Guide bu bedouin bi natte na ci suuf ak ay tàkkam yoonu jeep ci subë bi, te noonu la wax ma ab léeb: seen njaboot dund na fi ci juróomi ñaari génération, te lu been génération jéem na tudd Sahara bi ay tur yu bees. 'Sahara bi du soppiku,' la wax, 'waaye nit ñi di xool ci Sahara bi dañuy soppiku. Ndax ay tur yi dañuy war di soppiku.' Mu tàkkal ab lampe kérosène te yéeg ko ci bitim tente bi — leeraan bu jëm kanam rekk ci 50 km — te xëcc ci Voie Lactée: 'Gis nga ngiroo xeer yi? Nu nuy tudd ay faras bu chameau.' Dama xool ci lu yàgg te def ne tur bii dafay weddi 'Voie Lactée.'

Mer Morte amul ay vague. Danga dugg, ndox mi dafay yéegal la, waaye su boo jéem taxaw, danga diis ci ginnaaw — ni seenug ndiiwsu àdduna gi jog ci say wàq. Dama felool ci ñaari-fukk-ak-juroom benn minute, di xool ci Israel, di xool ci bitim autoroute bu Jordanie ci ginnaawam, di jéema dàjji ay morceau bu tukki bii. Jordanie dafay doon réew mu amul petrol mu ubi seenug bunt ci ëpp ñetti million réfugié. Seen karte visite mooy Petra, waaye seen yaxantu mooy muñ. Moñ mu nangoo ni mu def ay xeeti di ay temple, di def Sahara di kër, ak di faj ay gan ni ay ndam.

Fan ba ma demee, dama dellu ca café ba ca Amman. Sangkat bi xam na ma, mu indi ma café arabe — am na sookar, ay fond du café yu ndaw ci biir. Mu sangal ay baram ci café bi wàcc ca kanam, te def ab xar wu ndaw ci kaw table bi. 'Petra la,' la wax. 'Dina dellu.' Damay laaj lu ko wara. Mu xëcc ci programme bu équipe nationale bu Jordanie bu ñu pens ca miir bi. 'Ndax ci ñaareelu yoon bu Jordanie di match, danga di xool.'