Петрара юлашки кун ирттернĕ чухне пĕр бедуин ачи мана чей парса тăратрĕ — вăл каларĕ: унăн аслашшĕ Лоуренса курнă.

Петрара юлашки кун ирттернĕ чухне пĕр бедуин ачи мана чей парса тăратрĕ — вăл каларĕ: унăн аслашшĕ Лоуренса курнă.

Çĕлен çулĕн юлашки метрĕ. Тăвăр чул канал 1,2 километртан кайран кĕтмен çĕртен уçăлать — Казна фараонĕ (Al-Khazneh). Фотографире мар, National Geographic хуплашкинче мар, Индиана Джонс фильмĕнче мар — вăл чăннипех унта, чул хушăкĕнчен кĕртсе кĕрекен ирхи çутăпа иккĕ пая касăлнă: пĕр пайĕ розă ылтăн тĕслĕ, тепĕр пайĕ çÿлĕкре. Ман хыçăмра кам та пулин арап чĕлхипе 'Альхамдулиллах' тесе кăшкăрчĕ. Эпĕ вырăнтах тăтăм, сывласа илме тата сывлăша чарса тăма хушшинче темиçе секунд хушши тăрăшрăм.

Каялла çаврăнса Çĕлен çулне пăхрăм — çав чул канала, икĕ пин çул лаша тата тĕве чĕрнисем якатнăскерне — тата ку пурте мĕнле пуçланнине аса илме тытăнтăм.

Виçĕ эрне каялла, эпĕ Пекинра пĕр пукан çинче ларса тĕнче чемпионачĕн квалификаци матчне пăхаттăм. Иордани команди ятне астуман пĕр команда хирĕç вылятчĕ. Экран çинче пĕр баннер çаврăнчĕ — 'The Chivalrous' (Рыцарьсем) — тата эпĕ палламан пĕр ялав. Эпĕ Иордани ăçта вырнаçнине, унта çынсем мĕнле чĕлхепе калаçнине, мĕншĕн ку команда хăйне 'Рыцарьсем' тесе ячĕ — пĕрне те пĕлместĕм. Трибунăра кам та пулин тĕрĕс мар юрланă гимн, камера пĕр иордан фанĕн питне кăтартрĕ — унăн питне хĕрлĕ-шурă-хура ялав сăрланă, куçĕсенче эпĕ матч çĕнтернĕ хыççăн кăна курма пулакан япала пурччĕ. Матч результачĕ аса килмест. Анчах эпĕ браузер уçса 'jordan travel' çырнине аса илетĕп.

Амман (Amman) çичĕ тус çинче хăпартнă хула. Такси аэропортран çулпа тус çине хăпарать, шофер радиопа Fairuz юррисем янăракан ливан каналне хурать, кайран куçару программипе мана калать: 'Амман çулĕсемпе иордан çыннисен чăтăмлăхĕ — пĕр япала — çаврăнса çаврăнса, анчах яланах çитет.' Вăл мана Hashem ятлă ресторан умĕнче кăларса хăварчĕ — ку вырăн алтă вунă çул хупăнман, менюре кăна виçĕ япала: хумус, фалафель, лаваш. Официант пĕр çыхă лаваша пластик скатерть çине пăрахрĕ, хăвăрт арап чĕлхипе темĕн каларĕ. Эпĕ ăнланаймарăм, анчах юнашар апатланакан кулса куçарчĕ: 'Вăл калать — малтан çи, кайран калаç.'

Тепĕр кун ирхине алтă сехетре эпĕ Петра (Petra) кĕмелли вырăнта тăтăм. Эхер те эсир Иорданире кăна пĕр кун тăрса юлать, пĕтĕм вăхăта Петрана памалла. Çĕлен çулĕн кашни çĕр метре — тĕрлĕ микроклимат: кĕмелли вырăнта туристсен сасси, тарăннăçемĕн кăна çил сассипе хăвăн утăмсене илтетĕн. Чул хăйăрĕнче авалхи храмсемпе шыв каналĕсен паллисем, чула çилпе шыв каснă пек. 800 метр тĕлнелле пĕр бедуин ачи пăлан çинче иртсе кайрĕ, çаврăнса каларĕ: 'Çывăх.'

Çĕлен çулĕ вĕçĕнчи хавхалану хыççăн, эпĕ Казна фараонĕ (Treasury) умĕнчи пĕр чул картти çине лартăм. Туристсем сăн ӳкерме, Instagram лартма, гид кĕнекинчи страницăсене тĕрĕслеме васкаççĕ. Кăна пĕр çын çухалмарĕ — вунвиçĕ-вунтăватă çулхи бедуин ачи, пуçĕнче хĕрлĕ-шурă клетка тӳрĕк çыххи, пĕр чул юпи çине таяннă. Вăл мана пăхрĕ, кайран термосран ăшă чей тултарса парса тăратрĕ. 'Мята чейĕ,' вăл каларĕ, 'эсĕ çакăн чухлĕ хăпартăн, шыв çук.' Чей тутлăччĕ, нумай сахăр хушнă. Эпĕ Петрара миçе вăхăт пурăннине ыйтрăм. Вăл каларĕ: 'Эпĕ яланах кунта. Манăн аслашшĕ те кунта. Вăл каларĕ Лоуренса курнă.' Вăл чейне хунă та аялта — инçетре монастырĕн 800 карттине — кăтартрĕ: 'Эсĕ унта кайма тăрăшать пулсан, халĕ тух. Кăнтăрла питĕ ăшă.'

Вади Рам (Wadi Rum) каçхи тӳпи нимĕнле риторика та кирлĕ мар. Бедуин ертӳçи хăйăр çинче урапа ирхи джип маршрутне çырчĕ, кайран мана пĕр калав каларĕ: вĕсен йăхĕ кунта çичĕ ăру пурăннă, кашни ăру пушхира çĕнĕ ят панă. 'Пушхир улшăнмасть,' вăл каларĕ, 'анчах пушхира пăхакан çынсем улшăнаççĕ. Çавăнпа ятсем те улшăнмалла.' Вăл пĕр керосин лампине çутса палатка тулĕнче çакрĕ — çирĕм пиллĕк километр таврашĕнче пĕртен-пĕр çын тунă çутă — кайран Хуркайăк Çулне кăтартрĕ: 'Эсĕ çав çăлтăр йĕрне курăн-и? Эпир ăна 'Тĕвен курăкĕ' тесе ят панă. Эпĕ нумай пăхрăм, ку ят 'Хуркайăк Çулĕ' ятран тĕрĕсрех тесе шутларăм.

Виле тинĕсĕн (Dead Sea) хум çук. Эсĕ кĕретĕн, шыв сана çӳле хăпартать, анчах тăрса тăма тăрăшсан йывăррах туйăнать — тĕнчери пур гравитаци ура пĕççине пуçтарăннă пек. Эпĕ шыв çинче вунпилĕк минут ирттертĕм, тепĕр енче Израиле, хыçалта иордан пушхир çулне пăхса, ку çулçӳревĕн пур вак-тĕвекне пĕрле çыхăнтарма тăрăшрăм. Иордани — нефть çук, анчах виçĕ миллион ытла беженеца уçă алă тытакан патшалăх. Унăн визит карточки — Петра (Petra), анчах унăн шăмми — чăтăмлăх. Çав чула храмсем çине якатакан, пушхира кил туса паракан, хăнана чыс вырăнне хуракан чăтăмлăх.

Каймалли кун, эпĕ каллех Амманри (Amman) çав кофейнăна таврăнтăм. Хуçа мана палларĕ, мана арап кофисĕ парса тăратрĕ — сахăрсăр, айĕнче хулăн кофе тăрăхĕ. Вăл пӳрнипе чашăк хĕрринчен тухнă кофене сĕрсе, сĕтел çинче пĕр пĕчĕк çаврака çаврăнчĕ, каларĕ: 'Ку Петра (Petra). Эсĕ таврăнăн.' Эпĕ мĕншĕн тесе ыйтрăм. Вăл стена çинче çакнă Иордани командин матч графикне кăтартрĕ. 'Мĕншĕн тесен тепĕр хут Иордани вылянă чухне, эсĕ пăхăн.'