Ìrìn-àjò South Africa: Ìrora àti Àṣàyẹyẹ Nígbà Kan Náà

Ibi tí ìrìn-àjò South Africa ti bẹ̀rẹ̀ ní tòótọ́, kì í ṣe ní pápákọ̀ òfuurufú, bẹ́ẹ̀ ni kì í ṣe nígbà tí mo kọ́kọ́ rí Òkè Tébù láti fèrèsé hotẹ́ẹ̀lì, bíkòṣe nígbà tí ọkọ̀ ojú omi Robben Island rọra kúrò ní ibi ìdúró. Afẹ́fẹ́ òkun Cape Town le, bí ọwọ́ kan tí ń ti ènìyàn padà sẹ́yìn. Lẹ́yìn ọkọ̀, V&A Waterfront ṣì ń tànmọ́lẹ̀, Òkè Tébù sì dákẹ́ lẹ́yìn ìlú, àwọsánmà ń jábọ́ láti orí òkè, bí ìṣàn omi funfun tí ń lọ díẹ̀díẹ̀ lórí òkè pẹlẹbẹ. Olùdarí ìrìn-àjò ní àwọn ará ìbílẹ̀ máa ń pe àwọsánmà yìí ní "aṣọ tábìlì." Mo wò ó bí ó ṣe ń bo ìlú, mo lóye: ẹwà South Africa, kì í ṣe fífi ìrora pamọ́, bíkòṣe jíjẹ́ kí ìrora àti oòrùn wà papọ̀.

Ohun tí ó wúwo jù lórí Robben Island ni ìdákẹ́. Yàrá ẹ̀wọ̀n tí Mandela gbé kò ṣe eré orí ìtàgé, ó tóòró, ó rẹlẹ̀, ó mọ́, orí ilẹ̀, ìbusùn tẹ́ẹ́rẹ́ kan, ìgò irin kan ní igun. Àwọn arìnrìn-àjò tò lọ́nà kọjá ẹnubodè, ìṣísẹ̀ wọn rọra. Olùdarí ìrìn-àjò kan tí ó jẹ́ ẹlẹ́wọ̀n olóṣèlú tẹ́lẹ̀ kò sọ ohun tí ń ru sókè, ó kàn tọ́ka sí ibi ìwakùsà ó ní ọ̀pọ̀ ènìyàn ni oòrùn ti bàjẹ́ ojú wọn. Mandela jáde kúrò nínú ẹ̀wọ̀n, kò sọ ọdún mẹ́tàdínlọ́gbọ̀n di ẹ̀san, ó sọ ọ di tábìlì ìjíròrò. Èyí dún bí ohun tí a kọ sínú ìtàn àwọn ènìyàn ńlá, ṣùgbọ́n nígbà tí o bá dúró níwájú yàrá kékeré yẹn, ó dàbí ìpinnu tí ó ṣòro tí ènìyàn kan ṣe: Èmi kò lè jẹ́ kí ìkórìíra máa darí orílẹ̀-èdè yìí.

Nígbà tí mo padà sí Cape Town, àwọn àwọ̀ Bo-Kaap lójijì fa ènìyàn jáde kúrò nínú eérú. Àwọn òpópónà lábẹ́ Òkè Signal kò kọjú sókè púpọ̀, ṣùgbọ́n àwọn ilé ń dán ní ọ̀kọ̀ọ̀kan: àwọ̀ ewé, àwọ̀ rose, àwọ̀ òféèfé, àwọ̀ òkun, bí ẹni pé ẹnìkan ti fọ́ òmìnira sí àwọ̀, ó sì fi kùn wọn sí ilé. Èyí jẹ́ àdúgbò Cape Malay tẹ́lẹ̀, ọ̀pọ̀ àwọn baba ńlá ni a mú wá sí Cape gẹ́gẹ́ bí ẹrú. Àwọn kan ní lẹ́yìn tí a ti fòpin sí ẹrú, àwọn olùgbé lè ní ilé tiwọn, wọ́n sì fi àwọn àwọ̀ tí ó dán jù kùn ògiri funfun. Kì í ṣe fún àwọn arìnrìn-àjò láti ya fọ́tò, ó jẹ́ láti sọ fún ayé pé: ilẹ̀kùn mi, fèrèsé mi, ìgbésí ayé mi, kò sí lábẹ́ ìdarí ẹlòmíràn mọ́.

Ṣùgbọ́n South Africa kò jẹ́ kí o dá dúró nínú káàdì ìránṣẹ́ nìkan. Lórí ọ̀nà sí Soweto, àwọn ilé gíga Johannesburg rọra padà sẹ́yìn, àwọn ilé onírin, àwọn ibi ìta ẹran, àwọn ilé ìtúnṣe àti àwọn ògiri àwòrán hàn. Òpópónà Vilakazi gbó, àwọn ènìyàn ń ta àwọn ohun ìrántí lẹ́yìn ilé Mandela, àwọn ọmọdé tí kò jìnnà ń gbá bọ́ọ̀lù nínú eruku. Àwọn góólù jẹ́ òkúta méjì, àwọn ìlà ẹ̀gbẹ́ jẹ́ ìrònú. Ọmọdékùnrin kékeré kan wọ ẹ̀wù Bafana Bafana àtijọ́, ẹsẹ̀ rẹ̀ yára, lẹ́yìn tí ó ti kọjá àwọn ẹlòmíràn, ó yípadà ó rẹ́rìn-ín. Wọn kò gbá bọ́ọ̀lù bí ìdánilẹ́kọ̀ọ́, ó dàbí àdámọ́: ní orí ilẹ̀ tí kò pé, fi ara sí ayọ̀.

Ayọ̀ Soweto kò fúyẹ́. Ilé Ìrántí Hector Pieterson wà nítòsí, àwọn fọ́tò ìdìtẹ̀ àwọn akẹ́kọ̀ọ́ 1976 ṣì máa ń mú kí ènìyàn dákẹ́. South Africa jẹ́ orílẹ̀-èdè tí ń dùn tí ó sì ń ṣayẹyẹ nígbà kan náà, bọ́ọ̀lù sì jẹ́ ìkósílẹ̀ rẹ̀ tí ó ṣe kedere. Kì í ṣe pé àwọn ọgbẹ́ kò sí, bẹ́ẹ̀ ni kì í gba àwọn ènìyàn láàyè láti máa wo àwọn ọgbẹ́ nìkan. Nígbà tí bọ́ọ̀lù bá ń yí, ẹ̀yà, èdè, owó, ìtàn ṣì wà, ṣùgbọ́n ó kéré tán, fún ìṣẹ́jú àádọ́rùn-ún, àwọn ènìyàn fẹ́ kígbe sí ìhà kan náà.

Ní ìrọ̀lẹ́ sí Stellenbosch, ọgbà àjàrà fi South Africa mìíràn hàn. Nínú àfonífojì, ìmọ́lẹ̀ rọ, àwọn àgba igi, àwọn ilé ògiri funfun, àwọn àjàrà tí a gé dáradára, gbogbo rẹ̀ lẹ́wà bí àwòrán Yúróòpù àtijọ́. Pinotage nínú ife ní òórùn taba àti èso dúdú, lókè àwọn òṣìṣẹ́ ń parí iṣẹ́ ọjọ́, òjìji wọn ti oòrùn gùn. Ẹwà níhìn-ín ní adùn dídíjú: ìmúnibodè, ilẹ̀, òṣìṣẹ́, pínpín ọrọ̀, gbogbo rẹ̀ fara sin lẹ́yìn ìgò wáìnì. Ìwọ̀ Oòrùn rọra, ṣùgbọ́n rírọra kì í ṣe ìdáhùn. Ohun tí ó ṣe pàtàkì jù ní South Africa, ni pé kì í ta ìrísí àti ìtàn lọ́tọ̀ọ̀tọ̀.

Ní alẹ́ ọjọ́ yẹn, ẹnìkan ń kọrin ní pẹrẹsẹ lórí pápá ọgbà àjàrà, etí ife ń dán nínú ìmọ́lẹ̀ wúrà ìkẹyìn, bí ẹni pé ó sọ àwọn ọgbẹ́ àtijọ́ di rírọ.

Ní òwúrọ̀ ọjọ́ kejì, mo tún gun Òkè Tébù, àwọsánmà ń jábọ́ láti orí òkè, ìlú, etíkun, Robben Island àti ọgbà àjàrà lókèèrè ni a ti tẹ̀ sí máàpù ńlá kan. Dídúró lórí òkè láti wo Cape Town, ó ń fún ni ní ìmọ̀lára ìgbòòrò àjèjì kan: ní apá kan, òkun, ní apá kejì, ìlú, ní apá kejì, ibi ẹ̀wọ̀n àtijọ́, ní apá kejì, àdúgbò aláwọ̀ mèremère. Ìṣòro ìrìn-àjò South Africa wà níbí. Ó ṣòro láti sọ pé ó dára nìkan, nítorí ẹwà dúró lẹ́gbẹ̀ẹ́ àìdọ́gba; ó tún ṣòro láti sọ pé ó wúwo nìkan, nítorí ẹ̀gbẹ́ ìrora, àwọn ènìyàn ń kọrin, wọ́n ń jó, wọ́n ń tanná ẹran, wọ́n ń gbá bọ́ọ̀lù sí ìwọ̀ Oòrùn.

Nítorí náà, nígbà tí Ife-Ẹ̀yẹ Àgbáyé 2026 mú ìròyìn wá pé Bafana Bafana ti wọ inú àwọn 32, kò yà mí lẹ́nu pé orílẹ̀-èdè yìí yóò hó bí ẹni pé a ti tún iná mànàmáná gbé. Bọ́ọ̀lù South Africa ti jẹ́ kí a lé jáde láti eré àgbáyé nípa ẹlẹ́yàmẹ̀yà, ó sì ti dákẹ́, jade, àti kíkọ̀ fún ìgbà pípẹ́. Ṣùgbọ́n ní alẹ́ yẹn, àwọn ilé ọtí, takisi, rédíò àti àwọn ilé ìtajà kéékèèké ní igun òpópónà Soweto ń kígbe orúkọ kan náà. Àjíǹde Bafana Bafana kì í ṣe ìròyìn eré ìdárayá nìkan, ó dàbí ìkéde orílẹ̀-èdè tí ó pẹ́: a ṣì wà, a lè ṣẹ́gun fún ọ̀pọ̀ ọdún, ṣùgbọ́n a kò ní sọnù títí láé.

Nígbà tó yá, mo pàdé awakọ̀ kan tí ó wọ ẹ̀wù ẹgbẹ́ orílẹ̀-èdè lórí òpópónà Cape Town. Ó ní, Ife-Ẹ̀yẹ Àgbáyé 2010 jẹ́ kí ayé rí South Africa, 2026 jẹ́ kí South Africa tún rí ara rẹ̀. Lẹ́yìn fèrèsé, ògiri aláwọ̀ mèremère Bo-Kaap kọjá, àwọsánmà Òkè Tébù tún bẹ̀rẹ̀ sí jábọ́. Ó gbé rédíò sókè, olùsàlàyé ń tún góólù ìṣẹ́gun ṣàfihàn, ohùn rẹ̀ ń lọ sókè. Mi kò lóye àwọn ọ̀rọ̀ tí a dàpọ̀ mọ́ Zulu àti Gẹ̀ẹ́sì pátápátá, ṣùgbọ́n mo lóye ìrísí ẹ̀rín yẹn.

Nígbà tí mo ń kúrò ní South Africa, nínú orí mi kì í ṣe ibi àbẹ̀wò kan, ó jẹ́ àkójọpọ̀ àwọn àwòrán tí ń tiraka: ìdákẹ́ tí kò fẹ́ kúrò nínú yàrá ẹ̀wọ̀n Robben Island, àwọn àwọ̀ tí ń sọ̀rọ̀ gíga lórí ògiri Bo-Kaap, àwọn ẹsẹ̀ àwọn ọmọdé Soweto tí ń lé bọ́ọ̀lù nínú eruku, ago wáìnì tí a kò parí nígbà Ìwọ̀ Oòrùn Stellenbosch, àti bí àwọsánmà Òkè Tébù ṣe ń rọra bo ìlú. South Africa kì í ṣe ibi tí ó rọrùn, ó jẹ́ ibi tí ń mú ènìyàn jinlẹ̀. Ó kọ́ àwọn arìnrìn-àjò ní ohun kan: ìpadàpọ̀ kì í ṣe gbígbàgbé ohun tí ó ti kọjá, ó jẹ́, nígbà tí o bá ń rántí ohun tí ó ti kọjá, o ṣì fẹ́ gbá bọ́ọ̀lù fún ẹni tí ó wà lẹ́gbẹ̀ẹ́ rẹ.