🇿🇦 South Africa · Bafana Bafana
Loeto lwa Aforika Borwa: Go utlwa botlhoko, mme o keteka ka nako e le nngwe
Go tswa tidimalong ya Robben Island go ya kgweleng ya mebila ya Soweto, go bona gore Bafana Bafana ba bopa naga gape go nna setlhopha jang
Loeto lwa Aforika Borwa lo simologile tota, e seng kwa boemafofaneng, le e seng fa fensetere ya hotele e bontsha Thaba ya Tafole la ntlha, mme e ne e le motsotsong o sekepe sa Robben Island se tswang mo boeleding ka bonya. Phefo ya lewatle ya Cape Town e thata, jaaka letsogo le le kgorometsang motho mo hisetoring. V&A Waterfront e e ntseng e phatsima e ntse e tlogelwa kwa morago ga sekepe, mme Thaba ya Tafole e ne e didimetse e rapaletse kwa morago ga toropo, maru a elela go tswa godimo ga thaba, jaaka phorogo e tsweu e rothela ka bonya go bapa le bogodimo jo bo sephaphathi. Mokaedi a re, maru a bidiwa "lesela la tafole" ke batho ba selegae. Ke ne ka le lebela le khurumetsa toropo, ka tshoganyetso ka tlhaloganya: bontle jwa Aforika Borwa, ga se go bipa botlhoko, mme ke go letla botlhoko le letsatsi di nne teng ka nako e le nngwe.
Selo se se boima thata mo Robben Island ke tidimalo. Sele ya ga Mandela ga e a tshamekiwa, e tshesane, e khutshwane, e phepa, fa fatshe go na le matlasela a masesane, mo sekhutlong ke emere ya tshipi. Baeti ba ne ba feta fa pele ga lebati ka mola, medumo ya dinao yotlhe e le kwa tlase. Mokaedi yo e neng e le motshwarwa wa sepolotiki o ne a sa tshwantshetse, o ne a supa fela lefelo la go epa maje a re batho ba le bantsi ba ne ba senngwa matlho ke letsatsi foo. Mandela morago o ne a tswa mo kgolegelong, a sa fetole dingwaga tse masome a mabedi le bosupa go nna boiphetetso, mme a di fetola go nna tafole ya dipuisano. Se se utlwala jaaka dipolelo tse di ka nnang mo palong ya mogaka, mme fa o eme fa pele ga sele eo e nnye, se tshwana le tshepetso e e boima e motho a e dirileng: ga ke a letla letlhoo go tswelela go laola naga eno.

Fa ke boela kwa Cape Town, mebala ya Bo-Kaap ya go gogela motho kwa ntle ga bosetlha. Ditsela tse di fa tlase ga Signal Hill ga di na marotlana a magolo, mme matlo a ne a phatsima ka go farologana: botala jwa mint, pinki jwa rose, serolwana sa lalamune, botala jwa lewatle, jaaka mongwe a tserwe kgololesego a e dirile pente, a penta matlo ka matlo. Fa e kile ya nna motse wa batho ba Cape Malay, bontsi jwa borragolowe ba ne ba tlisiwa kwa Cape of Good Hope ke kgwebo ya makgoba. Bangwe ba re, morago ga go fedisiwa ga bokgoba, baagi ba ne ba kgona go nna le matlo a bona, mme ba penta dipota tse di tshweu ka mebala e e phatsimang thata. Se e ne e se go tseela baeti ditshwantsho, mme e le go bolelela lefatshe: lebati la me, fensetere ya me, botshelo jwa me, ga bo tlhole bo laolwa ke ba bangwe.
Mme Aforika Borwa ga e go letlele go ema mo diposekareteng fela. Mo tseleng go ya Soweto, dikago tse dikgolo tsa Johannesburg di ne tsa boela morago ka bonya, fa thoko ga tsela ga nna le matlo a masenke, mafelo a go besa nama, mafelo a go lokisa dikoloi le dipota tsa go pentilwe. Vilakazi Street e modumo, kwa ntle ga legae la ga Mandela go na le batho ba ba rekisang digopotso, kgakala bana ba ne ba kgwela bolo mo loroleng. Dikgoro e le matlapa a mabedi, mela ya letlhakore e agilwe ka kakanyo. Mosimane yo monnye o ne a apere hempe ya bogologolo ya Bafana Bafana, dinao di le bonako, fa a feta yo mongwe o ne a retologa a tshega. Ba ne ba kgwela e se katiso, e le tlholego: mo lebaleng le le sa felelang, go neela mmele mo boitumelong.
Boitumelo jwa Soweto ga bo bokete. Hector Pieterson Memorial e gaufi, ditshwantsho tsa ditshupetso tsa baithuti tsa 1976 di santse di khutsisa batho. Aforika Borwa ke naga e e utlwang botlhoko mme e keteka ka nako e le nngwe, mme kgwele ya dinao ke polelo ya yone e e ikanyegang. Ga e iphose gore dikgobalo ga di yo, e bile ga e letle batho go lebelela dikgobalo fela ka metlha. Fa bolo e pitlagana, morafe, dipuo, lotseno, hisetori di santse di le teng, mme bonye metsotso e le masome a robongwe, batho ba ikemiseditse go goela kwa ntlheng e le nngwe.

Ka maitsiboa ke goroga kwa Stellenbosch, tsimologo ya beine e go bontsha Aforika Borwa e nngwe. Mo kgorong lesedi le a nna bonolo, dibeke tsa logong, matlo a masweu, diterebe tse di segilweng sentle, tsotlhe di le ntle jaaka ditshwantsho tsa bogologolo tsa Yuropa. Pinotage mo galaseng e na le monkgo wa motsoko le maungo a a tseneletseng, kgakala badiri ba fetsa letsatsi la tiro, meriti e leelefaditswe ke letsatsi le le phirimanang. Bontle jwa fa bo na le monkgo o o raraaneng: bokoloniale, lefatshe, badiri, kabo ya khumo, tsotlhe di fitlhilwe kwa morago ga botlolo ya beine. Go phirima ga letsatsi go bonolo, mme bonolo ga se karabo. Selo se se gakologelwang thata ka Aforika Borwa, ke gore ga e kgaoganye manokopu le hisetori fa e go rekisetsa.
Bosigo joo mo polaseng ya beine go ne go na le batho ba ba opelang ka bonolo, pheletsong ya galase go ne go penya letsatsi la bofelo la gouta, jaaka lesedi le le dirang gore le kgobalo ya bogologolo e nne bonolo.
Phakela e e latelang ke boela mo Thabeng ya Tafole, phorogo ya maru e ne e thulathulwa go tswa mo thabeng, toropo, kou, Robben Island le mafelo a beine a kgakala tsotlhe di ne di patilwe go nna mmapa o mogolo. Fa o eme mo godimo ga thaba o lebelela Cape Town, go na le boikutlo jwa go se dumele: ka fa letlhakoreng le lengwe ke lewatle, ka fa go le lengwe ke toropo, ka fa letlhakoreng le lengwe ke segopotso sa kgolegelo, ka fa go le lengwe ke tikologo ya mebala. Bothata jwa loeto lwa Aforika Borwa le jone bo fa. Go thata go re ke bontle fela, ka gore fa thoko ga bontle go eme go sa lekane; e bile go thata go re ke boima fela, ka gore fa thoko ga boima ka metlha go na le batho ba ba opelang, ba ba tantshang, ba ba besang nama, ba ba ragelang bolo go ya letsatsing le le phirimanang.

Jalo fa World Cup ya 2026 e tlisa molaetsa wa gore Bafana Bafana ba tsene mo ba 32 ka tsela e e sa solofelwang, ga ke a makala gotlhelele gore naga eno e tla nna motlotlo jaaka e tsositse motlakase gape. Kgwele ya Aforika Borwa e kile ya gogediwa kwa ntle ga lebala la lefatshe ke tlhaolele, gape ya nna ya didimala, ya ntshiwa, ya tsewa kwa tlase ka lobaka lo loleele. Mme bosigo joo, dibara, ditekesi, diradio le mabenkele a potlana a dikhutlo tsa Soweto tsotlhe di ne di goa leina le le lengwe. Tsogo ya Bafana Bafana ga se dikgang tsa metshameko fela, e tshwana le polelo ya bosetshaba e e diegileng: re santse re le teng, re ka latlhegelwa dingwaga tse dintsi, mme ga re kitla re nna re seyo ka bosakhutleng.
Morago ke ne ka kopana le mokgweetsi yo o apereng hempe ya bosetshaba mo mebileng ya Cape Town. O ne a re, World Cup ya 2010 e dirile gore lefatshe le bone Aforika Borwa, mme 2026 eno ya ba 32, e dirile gore Aforika Borwa e ipone gape. Kwa ntle ga fensetere ya koloi, dipota tsa mebala tsa Bo-Kaap di ne tsa phatsima di feta, maru a Thaba ya Tafole a ne a simolola go elela gape. O ne a godisa radio, moanedi a boeletsa nno ya phenyo, lentswe le ne le tshwene le thubega. Ke ne ke sa tlhaloganye dipolelo tsa Sezulu tse di tlhakantshweng le Seesimane sentle, mme ke ne ka tlhaloganya tsiego eo.
Fa ke tswa Aforika Borwa, mo mogopolong wa me e ne e se lefelo le le lengwe, mme e ne e le setlhopha sa ditshwantsho tse di gogelegelang: tidimalo e e sa batleng go tlogela mo seleng ya Robben Island, mebala e e buang ka lentswe le le kwa godimo mo dipoteng tsa Bo-Kaap, dinao tsa bana ba Soweto ba ba lelekisang bolo mo loroleng, galase ya beine e e sa fetswang mo letsatsing le le phirimanang la Stellenbosch, le setshwantsho sa phorogo ya maru a Thaba ya Tafole e khurumetsa toropo ka bonya. Aforika Borwa ga se lefelo le le bonolo la go etela, mme ke lefelo le le dirang gore motho a tsenelele. E ruta baeti selo se le sengwe: poelano ga se go lebala tse di fetileng, mme ke go gakologelwa tse di fetileng, mme o ntse o ikemiseditse go kgwelela motho yo o mo fa thoko bolo.
Discover more countries
Travel stories from other countries
Cape Verde
Trace an archipelago through morna music.
Curacao
Where Caribbean sun meets Dutch gables.
Uzbekistan
Finding modern answers on the Silk Road.
Jordan
Tracing backward from Petra's light.
Haiti
Coming home through a footballer's eyes.
DR Congo
City to river to rainforest to lava.
Iraq
Babylon is still there. Why is no one going?
Qatar
A real receipt for 24 hours in Doha.
Netherlands
Canals, railways, and Oranje match nights.
Switzerland
Reading lakes and mountains by rail.
Morocco
Medinas, Atlantic wind, and Sahara dunes.
Japan
A bullet train arriving exactly on time.
Senegal
Teranga, sea wind, and yellow shirts.
Korea
KTX trains, palaces, and red match nights.
Ivory Coast
Lagoons, cocoa, and orange shirts.
Norway
Fjords, railways, and a north waiting for goals.
Uganda
The Nile, gorillas, and The Cranes.