Bohahlauli Afrika Borwa: Ho utlwa bohloko, hape ho keteka

Bohahlauli ba Afrika Borwa bo hlileng bo qadileng, e ne e se boema-fofane, leha e le ka ntle ho fensetere ya hotele ha ke qala ho bona Thaba ya Tafole, empa e ne e le motsotsong oo seketsoana sa Robben Island se tlohang lebopong butle. Moya wa lewatle wa Cape Town o thata, jwalo ka letsoho le sutumeletsang motho morao. V&A Waterfront e neng e ntse e benya butle e ntse e sutha morao seketsoaneng, Thaba ya Tafole e ne e kgutsitse e tshekaletse ka mora motse, maru a theoha hodima tlhoro, jwalo ka phororo e tshweu e theolang butle hodima thaba. Motataisi o itse maru ana a bitswa "lesela la tafole" ke batho ba lehae. Ke ile ka e shebella e aparela motse, mme ka utlwisisa: botle ba Afrika Borwa, ha se ho pata bohloko, empa ke ho dumella bohloko le letsatsi ho ba teng ka nako e le nngwe.

Ntho e boima ka ho fetisisa Robben Island ke kgutso. Sele eo Mandela a neng a dula ho yona ha e makatse, e patisane, e tlase, e hlwekileng, fatshe ho na le mmete o mosesane feela, hukung ho na le nkgwana ya tshepe. Baeti ba ne ba etsa mokoloko ba feta pela monyako, mehato ya bohle e theohile. Motataisi eo e neng e le motshwaruwa wa mehleng wa dipolotiki ha a ka a etsa maikutlo a feteletseng, o ile a supa feela sebaka sa ho epa majwe, a re batho ba bangata ba ile ba senyehwa mahlo ke letsatsi moo. Mandela hamorao o ile a tswa teronkong, a sa fetola dilemo tse mashome a mabedi a metso e supileng hore e be boiphetetso, empa a di fetola tafole ya dipuisano. Sena se utlwahala jwalo ka polelo e ka hlahang feela dibukeng tsa bophelo ba bahale, empa ha o eme pela sele eo e nyane, e tshwana le qeto e thata eo motho a iketseditseng yona: nke ke ka dumella lehloyo ho tswela pele ho busa naha ena.

Ha ke kgutlela Cape Town, dibala tsa Bo-Kaap di ile tsa ntlosa boputsoweng ka nako e le nngwe. Ditsela ka tlasa Signal Hill ha di matsoapo haholo, empa matlo a ne a benya ka bonngwe: botala ba koena, bopinki ba rosa, mosehla wa lamunu, boputswa ba lewatle, jwalo ka ha eka motho o nkile tokoloho a e arola ka dipente, a penta ntlo ka nngwe. Sebaka sena se kile sa ba setjhaba sa Cape Malay, boholo ba baholo-holo ba ile ba tliswa Cape of Good Hope e le makhoba ke kgwebo ya bokolone. Ba bang ba re, kamora hore bokgoba bo fediswe, baahi ba ile ba qetella ba kgona ho ba le matlo a bona, mme ba penta mabota a masweu ka mebala e kganyang ka ho fetisisa. E ne e se bakeng sa hore baeti ba nke ditshwantsho, empa e ne e le ho bolella lefatshe: monyako wa ka, fensetere ya ka, bophelo ba ka, qetellong ha di sa laolwa ke ba bang.

Empa Afrika Borwa ha e o dumelle ho dula feela poskareteng. Tseleng e yang Soweto, meaho e melelele ya Johannesburg e ne e sutha butle, mme pela tsela ha hlaha matlo a masenke, ditafole tsa nama e halikilweng, mabenkele a ho lokisa dikoloi le mabota a nang le ditshwantsho tse takilweng. Vilakazi Street e ne e le moferefere, pela ntlo ya kgale ya Mandela ho ne ho rekiswa dikhopotso, hole hanyane, bana ba ne ba raha bolo leroleng. Diheke e ne e le majwe a mabedi, mela e ka thoko e ne e inahanelwa feela. Moshanyana e monyane a apere dijeresi ya kgale ya Bafana Bafana, maoto a hae a ne a le matshelo, ha a feta motho a boela a tsheha. Ba ne ba sa rahe jwalo ka ba koetliswang, e ne e le jwalo ka tlhaho ya bona: sebakeng se sa phethahalang, ba nehelana ka mmele thabong.

Thabo ya Soweto ha e bobebe. Setsi sa Sehopotso sa Hector Pieterson se haufi, ditshwantsho tsa sefefo sa baithuti sa 1976 di ntse di etsa hore motho a hloke mantswe. Afrika Borwa ke naha e utlwang bohloko hape e ketekang, mme bolo ke polelo ya yona e tshepahalang ka ho fetisisa. Ha e etse eka maqeba ha a yo, ebile ha e dumelle motho ho dula a shebile maqeba feela. Ha bolo e pitika, morabe, puo, lekeno, nalane kaofela di ntse di le teng, empa bonyane metsotso e mashome a robong, batho ba ikemiseditse ho hweletsa ka nqa e le nngwe.

Mantsiboya ha ke fihla Stellenbosch, masimo a morara a bula Afrika Borwa e nngwe. Phuleng, lesedi le ne le le bonolo, meqomo ya oak, matlo a bosweu, difate tsa morara tse sehilweng ka makgethe, kaofela di ne di le ntle jwalo ka setshwantsho sa kgale sa Europe. Pinotage ka khalaseng e ne e na le monko wa motsoko le ditholwana tse lefifi, hole, basebetsi ba ne ba qeta letsatsi la mosebetsi, meriti ya bona e lelefaditswe ke ho dikela ha letsatsi. Botle mona bo na le tatso e rarahaneng: bokolone, mobu, basebetsi, kabo ya leruo, kaofela di patilwe ka mora botlolo. Ho dikela ha letsatsi ho bonolo, empa bonolo ha se karabo. Ntho e sa lebaleheng ka ho fetisisa ka Afrika Borwa, ke hore ha e arohane le ho rekisa ponahalo le nalane ho wena.

Bosiung boo, masimong a morara ho ne ho ena le batho ba binang ka bonolo, mathoko a dikhalase a ne a bontsha lesedi la ho qetela la kgauta, jwalo ka ha eka le etsa hore leqeba la kgale le be bonolo.

Hoseng ho hlahlamang, ha ke boela ka hloa Thaba ya Tafole, phororo ya maru e ne e theoha hodima mafika, motse, kou, Robben Island le naha ya morara e hole kaofela di ne di petetswe ho ba mmapa o moholo. Ho ema tlhorong o shebile Cape Town, ho na le boikutlo bo sa tshwaneng le ba nnete: ka lehlakoreng le leng ke lewatle, le leng ke motse, le leng ke setsha sa kgale sa teronko, le leng ke sebaka sa mebala. Bothata ba bohahlauli ba Afrika Borwa bo teng le mona. Ho thata ho re e ntle feela, hobane pela botle ho na le ho se lekalekane; ho thata ho re e boima feela, hobane pela boima ho na le batho ba binang, ba tantshang, ba besang nama, ba rahelang bolo letsatsing le dikelang.

Kahoo, ha ditaba tsa Mohope wa Lefatshe wa 2026 di fihla tsa hore Bafana Bafana ba kene hara tse 32 ka mokgwa o makatsang, ho ne ho sa makatse hore naha ena e ne e tla thaba jwalo ka ha eka e kgantshetswe motlakase botjha. Bolo ya Afrika Borwa e kile ya hulelwa ka ntle ho lebala la lefatshe ke kgethollo, mme ka nako e telele ya kgutsa, ya tswa, ya nyediswa. Empa bosiung boo, dibara, ditekesi, diteishene tsa seyalemoya le mabenkele a manyane a Soweto kaofela di ne di hweletsa lebitso le le leng. Tsoho ya Bafana Bafana ha se feela ditaba tsa dipapadi, e tshwana le phatlalatso ya naha e liehileng: re ntse re le teng, re ka hlolwa dilemo tse ngata, empa re ke ke ra ba sieo ka ho sa feleng.

Hamorao, ke ile ka kopana le mokganni ya apereng dijeresi ya sehlopha sa naha diterateng tsa Cape Town. O itse, Mohope wa Lefatshe wa 2010 o ile wa etsa hore lefatshe le bone Afrika Borwa, Mohope wa 2026 wa ho kena hara tse 32, o etsa hore Afrika Borwa e ipone botjha. Ka ntle ho fensetere, marako a mebalabala a Bo-Kaap a ile a benya ka lebelo, maru a Thaba ya Tafole a boela a qala ho theoha. O ile a phahamisa seyalemoya, mohlalosi o ne a bapala ntlha ya tlholo hape, lentswe le ne le thabile hoo le neng le batla le kgeha. Ke ne ke sa utlwisise ka botlalo dipolelo tse kopantseng Sezulu le Senyesemane, empa ke ile ka utlwisisa ditsheho tseo.

Ha ke tloha Afrika Borwa, kelellong ya ka e ne e se sebaka se le seng, empa e ne e le sehlopha sa ditshwantsho tse hulahaneng: kgutso e sa tloheng seleng ya Robben Island, mebala e buang ka lentswe le phahameng maboteng a Bo-Kaap, maoto a bana ba Soweto a lelekisang bolo leroleng, khalase e sa phethwang tlasa letsatsi le dikelang la Stellenbosch, le tsela eo maru a Thaba ya Tafole a aparelang motse ka yona butle. Afrika Borwa ha se sebaka se bonolo, empa ke sebaka se etsang hore motho a tebelle. E ruta baeti ntho e le nngwe: poelano ha se ho lebala tse fetileng, empa ke hore ha o ntse o hopola tse fetileng, o ntse o ikemiseditse ho fetisetsa bolo ho motho ya haufi le wena.