🇿🇦 South Africa · Bafana Bafana
Luendu lua Afrika wa Mwinshi: Kusama ni kusansya pankatshi
Kufuma ku ditalala dia Robben Island kushala ku football ya njila ya Soweto, kumona Bafana Bafana babweja ditunga bu équipe
Luendu lua Afrika wa Mwinshi kena lukatuka ku aéroport, kena ku fenetre ya hôtel pa kumona Table Mountain kumpala, kadi mu tshikondo tshia bwato bua Robben Island budi buya kule. Lueleketa lua mbuu lua Cape Town luvua lukole, bu tshianza tshidi tshisenda muntu ku nyuma. V&A Waterfront ivua imueneka kule, Table Mountain yavua ilele ne ditalala ku nyuma kua cimenga, matupe avua apona kufuma panyi pa mukuna, bu tshisùkù tshitoke tshidi tshikunguluka bukidi-bukidi. Mulomvu wakamba nanku matupe aa abikilua bufuke bua meza. Nadi nkatala, tshiakafika mutendele cimenga, nkapopela: butookeji bua Afrika wa Mwinshi kena bua kufisha tshisama, kadi bua kulekela tshisama ni kapia kapia bikale pankatshi.
Ku Robben Island, tshidi tshia diakalenga ndi ditalala. Tshibambalu tshia Mandela kena tshia malu a makole, tshikesekese, panshi, tshitoke, panshi anu ka tshisalu, ku mbingu, tshipese tshia butale. Banayi bapita ku tshibuelu, dîyì dia makasa diapua dipi. Mufundu wa kala wa politiki kena wenza dîyì, anu walonda ku tshitudilu tshia mabue, nanku bantu bavule babase ku meso kudi dituku. Mandela wakafuma mu nzubu ya bampika, kena wakashintulula mivita makumi abidi muanda mutakete bu kubweja, kadi wakayishintulula bu meza ya mafunda. Diambu edi didi bu malu a bantu ba ditumi, kadi kuimana kumpala kua nzubu ako, didi bu muntu udi wenza diambu dia diakalenga: kena mua kuleka tshisama kuya kumpala kushinta ditunga.

Kubwela ku Cape Town, mabala a Bo-Kaap asenda muntu ku tshipese. Njila panshi pa Signal Mountain kena ya makunza, kadi nzubu idi ileja mabala akole: vert, rose, jaune, bleu, bu muntu wakatula lua kudisangula bu matanta, akapa nzubu ku nzubu. Koku kuvua tshifuko tshia Cape Malay, bavule ba bankambua bavua batualibue ku Cap de Bonne-Espérance kudi banamudimu ba bikale. Bantu bakamba nanku, panyima pa kufika kua bupika, bantu ba mu tshifuko bakavua ne bukomo bua kusumba nzubu yabu, tshianana bakakùnzè mabue a matoke bu mabala a diakalenga. Kena bua banayi bafote, kadi bua kuleja buloba: tshibuelu tshianyi, fenetre yanyi, muoyo wanyi, kena kabidi upu wa muntu mukuabo.
Kadi Afrika wa Mwinshi kenaku kukulekela anu mu bifwanim. Ku njila ya kuya ku Soweto, nzubu mitule ya Johannesburg ishala kunyuma, ku ndumbu ya njila mudi nzubu ya tshipese, nyama ya kusumba, nzubu ya kusenda baiskeli, ni mabue a kulela. Vilakazi Street idi ne muoyo, kumpala kua nzubu ya Mandela, bantu badi basumbisha bintu bia luendu, kule, bana badi batamba football mu bidikila. But bua mabue abidi, minkolola bua muntu mupopela. Ka muana kavua kafuadile kivuala kia kala kia Bafana Bafana, makasa a kuya kuya, kupita muntu, ku nyuma katweka. Kabena batamba bu balongeshibue, kadi bu tshidi tshia mu mubidi: mu buloba budi kena bulengele, kupesha mubidi kudi disanka.
Disanka dia Soweto kena dilepaa. Tshibambalu tshia Hector Pieterson tshidi pabuipi, bifwanim bia bana ba école ba 1976 bikadika bileja muntu. Afrika wa Mwinshi ndi ditunga didi ne kusama ni kusansya pankatshi, football ndi tshidi tshidi tshikula muoyo ne bine. Kena tshia kukeba nanku tshisama kena, kena tshia kulekela muntu kudiangata anu tshisama. Bolo bukangana, nshingu, ndimi, makuta, mvita, bionso bikadika, kadi anu ne minutes 90, bantu badi bakola muoyo wa kuya mu tshiena tshimue.

Ku diba diakela, ku Stellenbosch, bifuko bia vin bidi bileja Afrika wa Mwinshi mukuabu. Mu kabongo, butookeji bua dituku bushinguluka, makasa a chêne, nzubu ya mabue a matoke, biuma bia raisin bilongololue, bionso butookeji bu bu kifwanim kia kala kia Europe. Mu verre, Pinotage udi ne kununka kua tabac ni mamuma a tshia diakalenga, kule, bana ba mudimu bapua mudimu wa dituku, tshisunsu tshiabu mutambe kudi dituku. Butookeji bua koku budi ne tshia diakalenga: colonisation, buloba, bana ba mudimu, kukabanya bimueneka, bionso bidi panshi kua bouteille. Diba diakela didi dimusa, kadi dimusa kena diyi. Tshidi tshia diakalenga bua Afrika wa Mwinshi ndi tshidi kena kusumbisha kifwanim ni mvita pasukane.
Butuku abu, ku tshibambalu tshia vin, muntu wavua wimba ne diulu dikese, ndambu ya verre yavua ileja mwinda wa nshikilu wa or, bu udi upola tshipese tshia kala.
Dituku dilonda, kukola kabidi Table Mountain, matupe akola kufuma panyi pa mukuna, cimenga, dilolo ya mbuu, Robben Island, ni bifuko bia vin kule, bionso bimane bu mufwetu munene. Kuimana panyi pa mukuna kumona Cape Town, udi ne kumona kule kule: lumue mbû, lunene cimenga, lumue nzubu ya bampika, lunene miji ya mabala. Bua luendu lua Afrika wa Mwinshi, diakalenga ndi koku. Kampanda kuamba nanku ndi butookeji anu, pabuipi ne butookeji mudi kusangana kusangane; kampanda kuamba nanku ndi tshia diakalenga, pabuipi ne tshia diakalenga mudi muntu wimba, wakina, wapya moto, usenda bolo kudi diba diakela.

Tshianana, pavua Coupe du Monde ya 2026, Bafana Bafana bakafika mu 32, nkavua kena kusangisha nanku ditunga didi dibutuke bu bungidi bua kapia. Football ya Afrika wa Mwinshi yavua ikakatulue mu buloba bua match kudi Apartheid, yavua mulele bua tshikondo, kena muntu wakayitangila. Kadi butuku abu, bar, taxi, radio, ni butike bikesekese mu Soweto biavua babopola dina dimue. Kubutuka kabidi kua Bafana Bafana kena anu malu a sport, kudi bu dîyì dia ditunga diakela bua kufika: tudi pano, tudi mua kubenga mivita ivule, kadi kena tshia tshikondo tshionso.
Kunyima, ku njila ya Cape Town, nadi nasangane mufundi udi mufuadile kivuala kia équipe nationale. Wakamba nanku, Coupe du Monde ya 2010 yakalekela bulaba Afrika wa Mwinshi, ya 2026 yalakalesha Afrika wa Mwinshi. Pambelu pa fenetre, mabala a Bo-Kaap apita, matu a Table Mountain atandika kukola. Wakakolesha radio, muena kubopola wavua ubweja but ya kushinda, dîyì diende divua disankele, divua dipasuke. Nkavua kena mumvua tshionso tshia Zulu ni Kingelezi biasangakane, kadi nkavua namvua ditweka.
Ku kufuma mu Afrika wa Mwinshi, mu mutu muanyi kena anu tshiena kimue, kadi bifwanim bia kusangasangana: ditalala mu nzubu ya Robben Island, mabala a Bo-Kaap adi akula ne diulu, makasa a bana ba Soweto mu bidikila, verre ya vin ya Stellenbosch ikena mupue kunwa, ni matupe a Table Mountain bukidi-bukidi atendele cimenga. Afrika wa Mwinshi kena tshifuko tshilepaa, kadi ndi tshifuko tshidi tshienza muntu mukole. Didi dilongesha muena luendu diambu: kusangisha kena kuvuija tshidi tshipite, kadi mu kuvuija tshidi tshipite, kukadika ne tshisue tshia kusenda bolo kudi muntu wa pabuipi.
Discover more countries
Travel stories from other countries
Cape Verde
Trace an archipelago through morna music.
Curacao
Where Caribbean sun meets Dutch gables.
Uzbekistan
Finding modern answers on the Silk Road.
Jordan
Tracing backward from Petra's light.
Haiti
Coming home through a footballer's eyes.
DR Congo
City to river to rainforest to lava.
Iraq
Babylon is still there. Why is no one going?
Qatar
A real receipt for 24 hours in Doha.
Netherlands
Canals, railways, and Oranje match nights.
Switzerland
Reading lakes and mountains by rail.
Morocco
Medinas, Atlantic wind, and Sahara dunes.
Japan
A bullet train arriving exactly on time.
Senegal
Teranga, sea wind, and yellow shirts.
Korea
KTX trains, palaces, and red match nights.
Ivory Coast
Lagoons, cocoa, and orange shirts.
Norway
Fjords, railways, and a north waiting for goals.
Uganda
The Nile, gorillas, and The Cranes.